Mentionsy Mentionsy
Podróż bez Paszportu
Podróż bez Paszportu

CZY ROSJA WYMIERA? Prognozy dla gospodarki | ZROZUMIEĆ ROSJĘ ODC. 3

14.11.2025 ·1 godz 0 min · 1 rozdział · 1 sponsor

Zapraszam na rozmowę dr Pawła Jaskuły z Marcinem Łuniewskim, autorem książki pt. "Rosja. Od rozpadu do faszystowskiej dyktatury. Scenariusze przyszłości 2026-2036".

0:00 · Oanda TMS Brokers 25

Partnerem odcinka jest to Anda TMS Brokers, dom maklerski oferujący prawie 4000 instrumentów, w tym akcje, ETF-y, kontrakty CFD. Broker oferuje promocyjne oprocentowanie wolnych środków na rachunku, można uzyskać nawet 7% w skali roku. Obowiązują warunki? Dowiedz się więcej klikając link w opisie odcinka. Dzień dobry, witam państwa serdecznie w kolejnym spotkaniu z naszym wyjątkowym gościem, autorem znakomitej książki wydaną przez wydawnictwo Prześwity. Szanowni państwo, Rosja od rozpadu do faszystowskiej dyktatury, scenariusze przyszłości 26-36... A naprzeciwko mnie dżentelmen, który popełnił to dzieło Marcin Łuniewski. Witam cię serdecznie Marcinie w trzecim odcinku naszej pięknej podróży przez twoje póki co chyba opus magnum.

Na razie tak. Szanowny Marcinie, dzisiaj będziemy dotykali ciekawego zjawiska, do zjawiska zaciskania pasa. No i ogólnie rzecz biorąc, chciałbym Ciebie poprosić o szybkie zdefiniowanie, czym jest Twoim zdaniem zaciskanie pasa w kontekście Rosji, w tej perspektywie przyszłości i w tej cezurze, którą książka zakłada. 26.36. No to jest ten scenariusz, który, no właśnie pytanie, czy on jest najlepszy, czy on jest wcale nie najlepszy, bo tutaj pewnie różnie mogą różne osoby powiedzieć. To jest scenariusz, który zakłada na przykład Steven Kotkin, tak świetny historyk rosyjski, twierdzi, że to jest ten taki wariant dla nas. najbardziej optymalny dla nas, dla Zachodu, bo Rosja zajmie się sama sobą po prostu.

Znaczy nastąpi taki technokratyczny reset, czy nastąpi tak zwana pieredyszka po rosyjsku, czyli takie, prawda, przerwa, żeby odetchnąć. I wtedy zmniejszą się te rosyjskie próby destabilizowania Zachodu, wojna hybrydowa, te wszystkie sabotaże i szpiegowskie działania przeciwko nam, bo po prostu Rosja będzie musiała się skupić na odbudowie swojej gospodarki przez wojnę przecież, która ucierpiała bardzo. Nie upada, ale też oczywiście nie jest to gospodarka zdrowa, która się rozwija. A wiadomo, że te sankcje, chociażby niedawne sankcje amerykańskie nałożone, też utrudnią funkcjonowanie Rosji. Ten przepływ pieniędzy zmniejszą do budżetu.

Więc to jest taka Rosja, która zajmuje się sobą, która trochę próbuje się... Ta liberalizacja jest taka bardzo naskórkowa, taka troszkę jak Dmitry Miedwiediew, czyli prezydent w latach 2008-2012, który miał być takim liberałem w odróżnieniu od Władimira Putina przez te cztery lata, jak rządził. To wydawało się i też na Zachodzie, że to jest ta nowa Rosja, taka Rosja uśmiechnięta, Rosja nowoczesna, bo Dmitry Miedwiediew i Instagrama miał, co jest niespotykane, jeśli chodzi o rosyjskich przywódców, liderów. Z opozycyjnymi mediami rozmawiał, więc gaczetów używał bardzo dużo elektronicznych, więc tak, to miał być taki symbol tej nowej Rosji.

Ale oczywiście była wtedy wojna w Gruzji, represje dalej trwały, więc tak naprawdę to wszystko było takie właśnie bardzo naskórkowe. No i w tym scenariuszu, który ja opisuję, też będzie to taka liberalizacja na zasadzie, że może chociaż trochę osób zostanie wypuszczonych z więzień, może się pozwoli parę osób wypisze się z list agentów zagranicznych, czyli pozwoli im się de facto funkcjonować w Rosji. Może będzie mogło parę osób wrócić z emigracji, jeśli oczywiście tam obiecają, że nie będą już przeciwko państwu knuli. No i oczywiście będzie próba ugłaskania Zachodu, tak jak właśnie za Miedwiediewa, czyli pokazywania, dążenia do takiego resetu, jak Barack Obama wprowadził właśnie za czasów Dmitrija Miedwiediewa.

Czyli próba takiego resetu i pokazania Zachodowi, że no dobra, już zakopmy topór, co złe to było, minęło, spróbujmy, prawda, ułożyć sobie relacje. No oczywiście ja zakładam, że to będzie tylko i wyłącznie taka przykrywka, prawda, czy maskierowka, jak to mówią Rosjanie, bo chodzi tylko i wyłącznie o to, żeby odbudować gospodarkę, żeby móc z powrotem na tę politykę imperialną na te tory imperialne wrócić, no tylko z taką słabą gospodarką jak teraz i z tymi problemami, jak teraz będzie trudno dogonić Zachód, czy Stany Zjednoczone. No więc potrzebna byłaby jakaś przerwa. Oczywiście zdjęcie sankcji, to by było już marzenie i powrót do business as usual. No czyli taki trochę kameleon też, że Rosja udaje teraz przez...

parę lat, prawda, bo to też nie zajmie chwili odbudowa gospodarki, że się zmienia, żeby doszlusować do Zachodu armię, żeby też unowocześnić, prawda, no bo teraz rosyjska armia jest bardzo duża, Kreml odbudowuje tą armię, natomiast no jest to armia taka już z czasów radzieckich trochę się robi, prawda, jeśli chodzi o chociażby o czołgi, o wozy opancerzone, czy o... No może wyposażenie piechoty trochę nowsze, no ale nie mniej to taka armia z czasów radzieckich. No żeby zrobić armię nowocześniejszą, no to też potrzebne są pieniądze i potrzebna jest też nowsza gospodarka, więc to taki scenariusz resetu, ale takiego tymczasowego. No właśnie, na czele tego resetu, zgodnie z treścią Twojej książki, miałaby stanąć młoda elita technokratyczna, która ukształtowała się w Rosji.

Nierzadko wśród dzieci, czy to oligarchów, czy polityków, dzieci, które miały okazję, tutaj mówimy o pokoleniu końca lat 70., które miało okazję uczyć się nierzadko na Zachodzie, bądź na najlepszych rosyjskich uniwersytetach. No i zdaje się, że ten ich technokratyczny sznyt mógłby właśnie pomóc w pewnym zliberalizowaniu oblicza Rosji w tej cezurze czasowej, którą będziemy tutaj wspominać 26-36. Plus do tego dochodzą przecież ciekawe nazwiska polityków. którzy są już od dłuższego czasu na rynku, że tak powiem, czyli np. mera Moskwy Sobanina, czy Dmitrijeva, Kirill Dmitrijeva, który pojawił się nam tak na dobrą sprawę przed oczami w styczniu tego roku, ale ogólnie rzecz biorąc, jak dobrze poczytać, to jest to człowiek, który w tym establishment jest już od zdecydowanie dłuższego czasu, bo od blisko 25 lat.

Ma jeszcze jedną córkę i dwóch małych synów. No ale to jest, prawda, taka już trochę kryminologia. No nie do końca wiemy, czy to prawda. Pisze część dziennikarzy rosyjskich, o tym niezależnych oczywiście. No niemniej. Przez lata te dzieci, oczywiście im się krzywda nie działa, no bo jak to dzieci elity, one były najczęściej pousadzane w biznesie, w bankach przeróżnych rosyjskich, największych, nie wiem, w... na przykład w rynku gamingowym córka Siergieja Szojgu, byłego ministra obrony Rosji, teraz sekretarza Rady Bezpieczeństwa. Więc te dzieci zarabiały pieniądze, trwoniły pieniądze, prawda, na Zachodzie. Część była edukacja, chociaż nie, większość akurat edukację taką tą pierwszą odebrała w Rosji, w sensie pierwsze uniwersytety, jakieś tam potem różne doszkalające kursy faktycznie na Zachodzie, natomiast no tak, oni oczywiście jeździli na Zachód.

mieszkania, kupieniem biletów do kina itd. Oczywiście też po to, żeby państwo mogło cię kontrolować, bo nie mamy tutaj wątpliwości, że Max będzie pod nadzorem służb oczywiście rosyjskich. On ma wypchnąć Telegram i Whatsapp, które są bardzo w Rosji popularne. Teraz ostatnio blokada np. w części kraju nastąpiła tych dwóch komunikatorów. Wszystko po to, żeby ten Max był głównym komunikatorem, więc ta funkcja syna Siergieja Kirienki nie jest błaha, jakby się wydawało. Ona teoretycznie nie jest polityczna w takim sensie, że on jest ministrem czy doradcą Putina. Natomiast w kontakcie to jest oczywiście gigantyczna firma informatyczna, bezpośrednio powiązana z Kremlem i z Polską. i z służbami specjalnymi kremlowskimi.

I on też, zresztą jak oni wszyscy podkreślają na różnych spotkaniach, bo oni się też zaczęli coraz częściej publicznie pokazywać w świetle kamer i oni wszyscy oczywiście mówią, że Rosja musi być nowoczesna, musi być cyfrowa gospodarka, musimy postawić na młodych, na rozwój młodych i dlatego ja... z tym nie tylko jecha, taką tezę stawiam, że Kreml będzie po prostu chcąc tą gospodarkę jednak unowocześnić, wprowadzić ją bardziej cyfrową, będzie potrzebował takich młodszych menadżerów, no bo Władimir Putin nie używa komputera, jego 75-80-letni przyjaciele też już raczej nie są tym pokoleniem z całym szacunkiem do naszych starszych widzów, no ale to nie jest cyfrowe pokolenie, które po prostu, mówiąc kolokwialnie, śmiga po internecie i po sztucznej inteligencji, tak, i

i po tym świecie cyfrowym. Dzieci Kremla jednak zajmowali często menadżerskie pozycje. Sprawdzali się tam, to nie jest tak, że to było kompletnie wszystko załatwione przez tatusiów, więc oni się tam sprawdzali. Oni z tymi nowymi technologiami są obyci. Oni właśnie często mówią o tej cyfryzacji Rosji. No i oni jednak nie są powiązani poza Dmitriem Patruszewem, bo on kończył Akademię FSB, tak jak ojciec. Oni nie są jednak związani ze służbami rosyjskimi. To nie jest tak, że oni mają poglądy liberalne, teraz i kochają Europę i nienawidzą Władimira Putina. Natomiast nazwijmy ich liberałami w dużych cudzysłów, to biorę jednak w porównaniu z siłowikami na przykład, z tymi takimi twardogłowymi, którzy zasiadają też na Kremlu i wokół Władimira Putina.

Mało było wiadomo. One przecież nawet nie nazywają się, teraz to już po mężach, ale nawet przez lata one się nie Putin nazywały, tylko mamy Marię Woroncewą i Ekaterinę Tichanową. Więc one są po mężu. Wcześniej też jakichś różnych nazwisk używały nie Putin, żeby nie było wiadomo. I one zajmują też ważne stanowisko, natomiast one jeszcze nie zostały włączone do tej bezpośredniej politycznej elity, bo Ekaterina Tichanowa, ona się zajmuje sztuczną inteligencją, ona ma taką firmę Inopraktika, która oczywiście dostaje kontrakty od państwa, na przykład na remont Kremla. miliardy dostała jakiś czas temu. Teraz ma nadzorować właśnie sztuczną inteligencję, czyli znowu cyfrową technologię, nową technologię, w której Rosja gdzieś tam próbuje, chociaż przez sankcje wiadomo, że jest to utrudnione, ale jednak próbuje tą sztuczną inteligencję rozwijać albo wdrażać przynajmniej, na ile to jest możliwe w tym reżimie sankcyjnym.

Bo Władimir Putin się podobno bardzo zapalił, poszły dyrektywy z rządu, że w ciągu 10 lat Rosja ma być, pani Matwienko nawet zapowiadała, że 2028 rok, nie, tak, 2028 rok to jest ten rok, kiedy mogą się pojawić w Rosji pierwsze leki powstrzymujące starzenie. No i oczywiście, prawda, nie trzeba być Sherlockiem Holmesem, żeby uznać, że Władimir Putin jest na tym punkcie zafiksowany, no bo ma 72 lata, jego koledzy mają od 70 do 80. Na razie tych najbliższych kolegów nie zmienia, bo jest ewidentnie przyzwyczajony do tych twarzy i starych kolegów, więc trochę już taka gerontokracja się robi na tych najwyższych szczeblach kremlowskich. może to jeszcze nie Breżniew, bo Putin jest od Breżniewa zdrowszy na razie, natomiast to idzie trochę w tę stronę, no i stąd te badania nad genetyką, nad spowolnieniem starzenia, nad wynalezieniem prawie że leku, prawda, na starość, no to to jest priorytet, który nadzoruje właśnie jedna z córek Władimira Putina, druga zajmuje się sztuczną inteligencją.

No, niemniej to są znowu nowe technologie, prawda, nawet jak tam się pośmiejemy z tego starzenia, no ale kwestie onkologiczne, prawda, czy endokrynologia, no to są To są też ważne przecież dziedziny medycyny, badań. Też Rosjanie się chwalą, że znaleźli albo zaraz wynajdą szczepionkę przeciwko nowotworom. To też jest działka córki Władimira Putina. No i taka plotka poszła, chociaż nie wiemy na ile ona jest prawdziwa, że Ekaterina Tichanowa miała taki krąg stworzyć wokół doradców ojca, trochę tych młodszych, na przykład Aleksij Dziumin, tam Andrzej Białousow, czyli teraz minister obrony, chociaż ekonomista tak naprawdę, który oczywiście nie chce obalać Władimira Putina, natomiast oni by chcieli, żeby właśnie gospodarkę zatrzymać się na chwilę z tą wojną i zrobić...

Oni to nazwali chyba narodowo, znaczy odwrotnie, żeby nie wyszło, że NSDAP, ale że socjalistyczną, narodową gospodarkę, która wyrówna szanse wszystkich w Rosji i że podniesie tych biednych. I taki mają pomysł, taki ma mieć pomysł ten Krąg Tichanowy, jak to media niezależne w Rosji okrzyknęły. Więc gdzieś ta córka tam podobno młodsza, to jest młodsza chyba córka, mam nadzieję, że się nie mylę, Rok różnicy jest w każdym razie. Właśnie, że Ekateryna Tychanowa ma takie gdzieś ambicje trochę polityczne. Natomiast Władimir Putin nie do końca pcha jednak córki do polityki, bo wiadomo z czym to się jednak je, prawda, rywalizacja. Nawet w Polsce, prawda, no polityka jest brudną grą i politycy się atakują i też nie ma litości dla dzieci i tak dalej, i tak dalej.

Więc umówmy się, że w Rosji to jest do kwadratu jeszcze, nawet jeśli to są dzieci Putina. Natomiast już ostatnie zdanie. Nowością tej piątej kadencji teraz Władimira Putina jest na przykład to, że też on swoją rodzinę pozwolił rodzinie dołączyć do elity, bo jego kuzynka... została wiceministrem obrony i ona się tam ma zajmować sprawami chyba kulturalnymi, w sensie, prawda, taką, po prostu politrukami, tak, tymi oficerami politycznymi w armii. Natomiast Siergiej Cywilow, czyli jej mąż, jest ministrem energetyki w rządzie Władimira Putina. Teraz, tym, po piątej, po wyborach. Znaczy w Miszustina, no, premiera Miszustina, no, nie mniej, prawda, w tym rządzie przy Władimirze Putinie. znacząca jednak stanowisko.

Dobrze, Marcinie, wspomniałeś też o bardzo ciekawym wątku, o wątku branży IT, o wątku sztucznej inteligencji. No właśnie. W Twojej książce można wyczytać, że faktycznie od 2019 roku prace nad sztuczną inteligencją przybrały na sile, no ale skończyło się na tym, że Rosja ma trzy superkomputery, a my Stany Zjednoczone 160, Chiny 280. Rosja ogląda plecy nie tylko Wielkiej Brytanii, ale też Indii. No więc właśnie, co z przyszłością tego sektora w tym scenariuszu, który opisujesz na stronach 130, 170 i 178. Czy tutaj brakuje rąk do pracy? Wiemy to. Wiemy, że brakuje technologii.

Wiemy, że brakuje rodzimych innowacji. Czy jest szansa na realne przełamanie tego impasu i wejście Rosji do pierwszej ligi światowego high-techu? No cóż, tak, ale warunkiem oczywiście po pierwsze kwestia, ile by to zajęło czasu, prawda? Na pewno myślę, że ta dekada, którą opisuję, to spokojnie. Pytanie, kiedy to zaczną robić. Czy bliżej tego 2036, jak opisuję, czy wcześniej. No niemniej świat odjeżdża oczywiście Rosji, prawda? To jest tak. Sztuczna inteligencja jeszcze nie do końca aż tak została uderzona sankcjami, bo jednak armia... rosyjska, na ile wiemy, bo to też oczywiście nie są informacje jawne i dostępne, ma wykorzystywać sztuczną inteligencję w myśliwcach, na przykład jeśli chodzi o kwestie celowania czy zbierania informacji z pola bitwy.

Zresztą to samo robią i Amerykanie i Chińczycy. Dlatego tam te pieniądze jeszcze mogą się znajdować i te kwestie dostarczenia mikrochipów czy mikroprocesorów dla akurat tej branży związanej z wojskiem ma priorytet. Więc tutaj gdzieś faktycznie ta sztuczna inteligencja dla kwestii, dla spraw wojskowych, no to jeszcze ona, no ale wiadomo, że to i tak jest rozwój o wiele słabszy niż w kraju, który nie toczy wojny, nie jest objęty sankcjami. Wyjechało mnóstwo informatyków z Rosji, bo to była jedna z większych grup, która zaczęła, branż, pracowników branży IT, która zaczęła uciekać, kiedy wybuchła wojna. No bo się bali, że zostaną wcieleni do wojska, bo nie chcieli być właśnie odcięci od zachodu, a pamiętajmy, że często osoby pracujące w branży IT to są albo ludzie wolnego zawodu, albo ludzie, którzy mogą tą swoją pracę wykonywać zewsząd, byle był internet.

Więc nie musieli koniecznie akurat siedzieć w Rosji, szczególnie, że oni często mieli kontakty na zachodzie, bo przecież współpracowali z zachodnimi firmami, mieli znajomych, którzy pomogli im gdzieś tam załatwić, znali angielski przede wszystkim, prawda? To już jest podstawowa sprawa, która pomoże przeżyć prawie w każdym kraju, szczególnie w Europie. Więc to jest ta grupa, która się pierwsza zwinęła i wyjechała i wyjechało ich setki tysięcy. Teraz brakuje informatyków w branży. Część informatyków zassało wojsko, no bo wojsko potrzebuje przecież informatyków też do, po pierwsze jako hakerów, tak, czy cyberarmii, bo Rosja już od paru lat tworzyła tą cyberwojska swoje. Też do ochrony przed cyberatakami potrzebuje przecież hakerów.

Potrzebuje informatyków po prostu do właśnie do wdrażania technologii nowych, na ile one mogą być nowe w reżimie sankcyjnym, no ale jednak gdzieś tam, prawda, żeby te czołgi nie były rodem już z lat 50., tylko jednak albo myśliwce przede wszystkim, prawda, tylko żeby one jednak jakoś tam... jakoś tam jednak były wyposażone w tą nową technologię. Więc to jest... Plus Rosji, znaczy plus, z perspektywy władz jest taki, że faktycznie ta sztuczna inteligencja była rozwijana przed wojną. I ona na przykład dość dobrze była rozwinięta w sektorze bankowym, gdzie pomagała na przykład oceniać ryzyko kredytowe, kiedy ktoś chce kredyt złożyć, pomaga po prostu algorytmy szybciej przejrzeć historię takiej osoby i stwierdzić, czy ona jest wypłacalna, czy nie i można jej kredyt przydzielić.

w przemyśle miała pomagać w optymalizacji łańcuchów dostaw. Oczywiście pytanie teraz, podejrzewam, że dalej jest w części wykorzystywana, no jednak trzeba ten import paralelny na okrągło przez różne kraje trzeba prowadzić, więc te algorytmy były. No tutaj firma Yandex przodowała, prawda, Yandex to nie tylko wyszukiwarka internetowa, ale teraz i taksówki i na przykład dostawy jedzenia poprzez roboty wykorzystujące sztuczną inteligencję i to w największych miastach rosyjskich faktycznie Było i jest dalej, że te robociki takie malutkie Yandexu na gąsienicach na przykład albo na kołach jadą i dowożą jedzenie na przykład Rosjanom. To też była kwestia wykorzystania oczywiście algorytmów sztucznej inteligencji, więc gdzieś to było, to zaplecze. To nie jest tak, że Rosja zaczęła się interesować sztuczną inteligencją w czasie wojny, bo wtedy na pewno byłaby jeszcze niżej na tej...

drabinie, znaczy na tym wykresie państw, które są, jeśli chodzi o zaawansowane kwestie. Natomiast no tak, tych super komputerów, które uczą sztucznej inteligencji Rosjanie mają bardzo mało. Oni gdzieś tam mają też swojego, a Jandex wdrażał takiego swojego doradcę, tak jak Alexa, prawda, w Stanach Zjednoczonych, na przykład, nie wiem, już Google, czy nie pamiętam, już nie róbmy reklam, ale są ci, są, prawda, ten taki personalny pomocnik twój, że tam pytasz, która godzina, albo tam, jaki masz plan i ona ci przypomina. To Rosjanie też coś takiego wdrożyli. Tak, tak. Nie zapomniałem teraz, jak się nazywa ten rosyjski odpowiednik. Wiadomo, że w czasie kryzysu i ubożenia społeczeństwa to nie jest produkt pierwszej konieczności w rosyjskich miastach kupienia asystenta ze sztuczną inteligencją. Natomiast gdzieś to zaplecze było.

Część tych ludzi została, która ma tą wiedzę, więc to nie jest tak, że Rosja jest kompletnie zacofana. Natomiast oczywiście jest za Indiami, jest za Brazylią, mówi się nawet, jeśli o to chodzi, państwami, które jednak nie kojarzą nam się aż tak, szczególnie Brazylia z wysokimi technologiami. A im dłużej trwa wojna, im bardziej Rosja jest odcięta, to wiadomo, że będzie ten wyścig przegrywała, będzie po prostu spadała o kolejne oczka. No właśnie, no to widzimy, że tutaj jest konkretny problem. Jeżeli spojrzymy na BRIC, no to wydaje się, że Rosja jest na szarym końcu niestety w tym wyścigu o rozwinięte technologie, no ale to jest załóżmy sobie jedna część równania. Drugą częścią równania są niewątpliwie młodzi Rosjanie, którzy potencjalnie mogliby przecież zostać dobrze wykształconymi programistami, którzy by wprowadzili Rosję do nowego

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.