Język wilamowski: mały język, wielka historia | dr Tymoteusz Król i Andrzej Żak
W dzisiejszym odcinku zabieramy Was do Wilamowic – miejsca, gdzie język wilamowski (wymysiöeryś) nie tylko przetrwał, ale dzięki tytanicznej pracy lokalnej społeczności budzi się do nowego życia.Naszymi przewodnikami są dr Tymoteusz Król – etnolog, aktywista i rodzimy użytkownik wilamowskiego, który uczył się języka bezpośrednio od najstarszych mieszkańców, oraz Andrzej Żak – językoznawca z PAN, który bada wilamowski od strony strukturalnej i fonetycznej.W rozmowie cofamy się do korzeni, by wyjaśnić, skąd ten tajemniczy język wziął się pod Bielskiem-Białą. Przyglądamy się też procesowi ożywiania mowy, która była skazana na zniknięcie.Dyskutujemy o tym, jak nauka zderza się z polityką, analizujemy kulisy walki o status języka regionalnego i niedawne weto prezydenta. To opowieść o języku, który przetrwał mimo zakazów i braku woli politycznej.W tym odcinku dowiecie się:Czym dokładnie jest język wilamowski – dlaczego mimo germańskiego pochodzenia tak mocno przesiąkł polską gramatyką i słownictwem?Na czym polega rewitalizacja języka w praktyce – jak uczy się młode pokolenie mowy, której przekaz międzypokoleniowy został brutalnie przerwany?Jak język z XIII wieku radzi sobie w dobie nowych techonologii i jak tworzy się w nim nowe słowa?Dlaczego wilamowski nie jest „zepsutym niemieckim” i jak nauka obala krzywdzące stereotypy o „mieszankach językowych”?Jak wygląda walka o prawny status języka regionalnego i dlaczego argumenty lingwistyczne przegrywają z decyzjami politycznymi?Materiały i linki:https://muzeum.wilamowice.pl/Podręcznik: https://muzeum.wilamowice.pl/sites/default/files/2024/09/551/Podr%C4%99cznik%20j%C4%99zyka%20wilamowskiego%20%5BPOL-WYM%5D.pdfKURS WILAMOWSKIEGO: https://muzeum.wilamowice.pl/aktualnosc/4708-kurs-jezyka-wilamowskiego-line_____Podkast Językowe Kontrowersje powstał w ramach projektu "O języku".Zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku:https://www.instagram.com/o.jezykuhttps://www.facebook.com/o.jezykuO gościach:Tymoteusz Król − adiunkt w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk oraz postdoc w Centrum Studiów Regionalnych Uniwersytetu Ostrawskiego. Socjolingwista, folklorysta i etnolog. Wilamowianin, aktywista na rzecz rewitalizacji języka wilamowskiego, badacz kultury Wilamowian i pogranicza śląsko-małopolskiego. Członek Stowarzyszenia „Wilamowianie” oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Autor licznych artykułów i książek dotyczących Wilamowian. Współpracuje z Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego.Andrzej Żak − doktorant w Szkole Doktorskiej „Anthropos” IPAN, doktorat pisze w Instytucie Slawistyki PAN. Kieruje grantem NCN Preludium na temat korelatów akustycznych akcentu wyrazowego w języku kaszubskim. Interesuje się fonetyką, fonologią i językami mniejszościowymi.----INTRO: Simon Marx https://simonmarx.bandcamp.com/album/a-hollow-triangle-a-bar-with-teeth
No i to było często, to mogło być też w wyniku tego, że ktoś mówił po wilamowsku, ale to często było w wyniku w ogóle tak zwanej odpowiedzialności zbiorowej, czyli że wilamowianie w ogóle jakby mają swój język, są odrębną jakąś tam grupą, w związku z tym nie ma dla nich miejsca w tym monoetnicznym państwie, jakim miał być PRL. Oprócz tego dochodzi jeszcze historia II wojny światowej, gdzie wilamowianie zostali zmuszeni do przyjęcia folcisty, ale to jest bardzo skomplikowany temat, bo trzeba powiedzieć, że tych folcistów było kilka kategorii. Wilamowianie w większości mieli taką gorszą kategorię. I właściwie po wojnie często było tak, że ci z tą lepszą nieliczni byli mniej prześladowani niż ci z tą gorszą, bo to chodziło też o sprawy majątkowe. Natomiast co jest najważniejsze, że tu nie chodziło o to, że język wilamowski był uznany za niemiecki, bo gdyby tak było, to by nie było żadnego zakazu, bo istniał odgórny zakaz używania języka niemieckiego, tak więc jakby nie potrzeba by było kolejnego zakazu.
A ponieważ ówczesne władze, ale to raczej na szczeblu lokalnym, zdawały sobie sprawę, że wilamowianie swojego języka nie uznają za niemieckie, więc wydano odrębny jakby dekret dotyczący języka wilamowskiego, no żeby ci ludzie to rozumieli, że właśnie tak samo stroju wilamowskiego. No i o ile używanie stroju było w 1952 roku, uchylono ten zakaz, to zakazu używania języka nigdy nie uchylono, znaczy oczywiście my wiemy, że Dzisiaj on nie obowiązuje, bo nikt nas tam nie bije za to, no i powiedzmy PRL upadł, jest inny ustrój. No ale jako tako nie było takiego konkretnego dokumentu, który by mówił, że od dzisiaj można znowu mówić po wilamowskim. Natomiast kiedy ja byłem dzieckiem, to było takie podejście, bardzo częste, że
Pokazano wszystkie 2 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
W dzisiejszym odcinku zabieramy Was do Wilamowic – miejsca, gdzie język wilamowski (wymysiöeryś) nie tylko przetrwał, ale dzięki tytanicznej pracy lokalnej społeczności budzi się do nowego życia.
Naszymi przewodnikami są dr Tymoteusz Król – etnolog, aktywista i rodzimy użytkownik wilamowskiego, który uczył się języka bezpośrednio od najstarszych mieszkańców, oraz Andrzej Żak – językoznawca z PAN, który bada wilamowski od strony strukturalnej i fonetycznej.
W rozmowie cofamy się do korzeni, by wyjaśnić, skąd ten tajemniczy język wziął się pod Bielskiem-Białą. Przyglądamy się też procesowi ożywiania mowy, która była skazana na zniknięcie.
Dyskutujemy o tym, jak nauka zderza się z polityką, analizujemy kulisy walki o status języka regionalnego i niedawne weto prezydenta. To opowieść o języku, który przetrwał mimo zakazów i braku woli politycznej.
W tym odcinku dowiecie się:
Czym dokładnie jest język wilamowski – dlaczego mimo germańskiego pochodzenia tak mocno przesiąkł polską gramatyką i słownictwem?Na czym polega rewitalizacja języka w praktyce – jak uczy się młode pokolenie mowy, której przekaz międzypokoleniowy został brutalnie przerwany?Jak język z XIII wieku radzi sobie w dobie nowych techonologii i jak tworzy się w nim nowe słowa?Dlaczego wilamowski nie jest „zepsutym niemieckim” i jak nauka obala krzywdzące stereotypy o „mieszankach językowych”?Jak wygląda walka o prawny status języka regionalnego i dlaczego argumenty lingwistyczne przegrywają z decyzjami politycznymi?Materiały i linki:
https://muzeum.wilamowice.pl/
Podręcznik: https://muzeum.wilamowice.pl/sites/default/files/2024/09/551/Podr%C4%99cznik%20j%C4%99zyka%20wilamowskiego%20%5BPOL-WYM%5D.pdf
KURS WILAMOWSKIEGO: https://muzeum.wilamowice.pl/aktualnosc/4708-kurs-jezyka-wilamowskiego-line
_____
Podkast Językowe Kontrowersje powstał w ramach projektu "O języku".
Zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku:
https://www.instagram.com/o.jezyku
https://www.facebook.com/o.jezyku
O gościach:
Tymoteusz Król − adiunkt w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk oraz postdoc w Centrum Studiów Regionalnych Uniwersytetu Ostrawskiego. Socjolingwista, folklorysta i etnolog. Wilamowianin, aktywista na rzecz rewitalizacji języka wilamowskiego, badacz kultury Wilamowian i pogranicza śląsko-małopolskiego. Członek Stowarzyszenia „Wilamowianie” oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Autor licznych artykułów i książek dotyczących Wilamowian. Współpracuje z Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego.
Andrzej Żak − doktorant w Szkole Doktorskiej „Anthropos” IPAN, doktorat pisze w Instytucie Slawistyki PAN. Kieruje grantem NCN Preludium na temat korelatów akustycznych akcentu wyrazowego w języku kaszubskim. Interesuje się fonetyką, fonologią i językami mniejszościowymi.
----
INTRO:
Simon Marx https://simonmarx.bandcamp.com/album/a-hollow-triangle-a-bar-with-teeth