Mentionsy Mentionsy
Podkast O Języku "Językowe kontrowersje"
Podkast O Języku "Językowe kontrowersje"

Język wilamowski: mały język, wielka historia | dr Tymoteusz Król i Andrzej Żak

30.12.2025 ·1 godz 17 min

W dzisiejszym odcinku zabieramy Was do Wilamowic – miejsca, gdzie język wilamowski (wymysiöeryś) nie tylko przetrwał, ale dzięki tytanicznej pracy lokalnej społeczności budzi się do nowego życia.Naszymi przewodnikami są dr Tymoteusz Król – etnolog, aktywista i rodzimy użytkownik wilamowskiego, który uczył się języka bezpośrednio od najstarszych mieszkańców, oraz Andrzej Żak – językoznawca z PAN, który bada wilamowski od strony strukturalnej i fonetycznej.W rozmowie cofamy się do korzeni, by wyjaśnić, skąd ten tajemniczy język wziął się pod Bielskiem-Białą. Przyglądamy się też procesowi ożywiania mowy, która była skazana na zniknięcie.Dyskutujemy o tym, jak nauka zderza się z polityką, analizujemy kulisy walki o status języka regionalnego i niedawne weto prezydenta. To opowieść o języku, który przetrwał mimo zakazów i braku woli politycznej.W tym odcinku dowiecie się:Czym dokładnie jest język wilamowski – dlaczego mimo germańskiego pochodzenia tak mocno przesiąkł polską gramatyką i słownictwem?Na czym polega rewitalizacja języka w praktyce – jak uczy się młode pokolenie mowy, której przekaz międzypokoleniowy został brutalnie przerwany?Jak język z XIII wieku radzi sobie w dobie nowych techonologii i jak tworzy się w nim nowe słowa?Dlaczego wilamowski nie jest „zepsutym niemieckim” i jak nauka obala krzywdzące stereotypy o „mieszankach językowych”?Jak wygląda walka o prawny status języka regionalnego i dlaczego argumenty lingwistyczne przegrywają z decyzjami politycznymi?Materiały i linki:https://muzeum.wilamowice.pl/Podręcznik: https://muzeum.wilamowice.pl/sites/default/files/2024/09/551/Podr%C4%99cznik%20j%C4%99zyka%20wilamowskiego%20%5BPOL-WYM%5D.pdfKURS WILAMOWSKIEGO: https://muzeum.wilamowice.pl/aktualnosc/4708-kurs-jezyka-wilamowskiego-line_____Podkast Językowe Kontrowersje powstał w ramach projektu "O języku".Zajrzyjcie na nasze profile na Instagramie i Facebooku:https://www.instagram.com/o.jezykuhttps://www.facebook.com/o.jezykuO gościach:Tymoteusz Król − adiunkt w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk oraz postdoc w Centrum Studiów Regionalnych Uniwersytetu Ostrawskiego. Socjolingwista, folklorysta i etnolog. Wilamowianin, aktywista na rzecz rewitalizacji języka wilamowskiego, badacz kultury Wilamowian i pogranicza śląsko-małopolskiego. Członek Stowarzyszenia „Wilamowianie” oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Autor licznych artykułów i książek dotyczących Wilamowian. Współpracuje z Centrum Zaangażowanych Badań nad Ciągłością Kulturową Wydziału „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego.Andrzej Żak − doktorant w Szkole Doktorskiej „Anthropos” IPAN, doktorat pisze w Instytucie Slawistyki PAN. Kieruje grantem NCN Preludium na temat korelatów akustycznych akcentu wyrazowego w języku kaszubskim. Interesuje się fonetyką, fonologią i językami mniejszościowymi.----INTRO: Simon Marx https://simonmarx.bandcamp.com/album/a-hollow-triangle-a-bar-with-teeth

Zdarza się, że takie słowa występują, ale to tak samo w innych językach też może tak to występować. Po niemiecku mamy Computer albo Rechner i też mamy bardziej słowo. Zapożyczone i bardziej jakieś tam, powiedzmy tradycyjnie, tradycyjne, tak? No więc tutaj chciałem tylko po prostu powiedzieć, że no to jeśli słyszymy o jakimś języku, że to mieszanina, zresztą często też na przykład ukraińskiego takie powstają jakieś tam opinie, no myślę, że to warto wtedy zawsze pomyśleć, że się zapala jakaś żółta lampka i może warto więcej się dowiedzieć o tych ludziach, którzy nim mówią. Kiedyś już w jednym odcinku podcastu o tym rozmawialiśmy, więc jak ktoś chce posłuchać odcinek o ukraińskim i tam rzeczywiście w tej propagandzie takiej antyukraińskiej pojawiał się taki wątek.

Zresztą też jest tak, że dzisiaj coraz więcej słów z języka angielskiego wchodzi do języka wilamowskiego, bo tak się zresztą dzieje chyba z każdym językiem dzisiaj. Więc też w pewnym sensie ten angielski może być pomocny czy znajomość. Właśnie też chciałam o to zapytać, jakie jest tu podejście, czy nowe słowa, które po prostu wynikają z tego, że współczesny świat wygląda tak nie inaczej, komputer, samochód, czy one też właśnie są jakieś próby szukania takich ekwiwalentów wilamowskich albo dostosowywania go do charakterystyki języka, czy właśnie to są raczej zapożyczenia, które przechodzą do tego języka tak naturalnie? Znaczy ja zawsze taką anegdotkę opowiadam, że Miałem wystąpienie na temat języka wilamowskiego. Tam zresztą były też te starsze panie, które mówiły po wilamowsku.

O ile w ogóle możemy mówić jakieś narodowości, jak wtedy. Więc tak, są takie słowa, które po prostu zmieniają znaczenie, czyli na przykład, no może rolnictwo mało znany temat, ale były jak na przykład kiedyś jakieś prymitywne narzędzie do rozkopywania ziemi, to się nazywało chyka, a później na przykład powstało, są teraz nowoczesne, zupełnie takie jakieś, nie wiem, Podłączone do komputera, zupełnie inaczej wyglądające i po polsku się inaczej nazywające, ale po wilamowsku zostało chyka, no bo to chodzi o ten efekt, że ona robi to samo. Mamy takie słowa na przykład jak lodówka, czyli eisomer. Ja na przykład z moją babcią zawsze było Eis Omer, tak? No i ona tego nie wymyśliła sama i w końcu zapytałem, no ale skąd się właściwie to słowo wzięło? Ona mówi, no zawsze tak przed wojną żeśmy też mówili.

Pokazano wszystkie 3 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.