Mentionsy Mentionsy
Podcast Wojenne Historie
Podcast Wojenne Historie

Największy mit operacji „Barbarossa”

06.03.2026 ·42 min 22 s

Jeżeli podoba Ci się odcinek możesz nas wesprzeć w serwisie 🔶PATRONITE.PL🔶Albo postawić nam symboliczną kawę w serwisie 🔷BUYCOFFEE.TO🔷

Ale Niemcy, pomijając pojedyncze jednostkowe przypadki, nie doszli do Wołgi. Armia niemiecka nie pokonała nawet połowy dystansu, który miała pokonać w ramach operacji Barbarossa. Dzisiaj umyka nam to, że celem była Wołga, a nie Moskwa. Że Moskwa była tylko jednym z etapów w ramach Barbarossy. Że nawet niemieccy planiści, którzy całkowicie błędnie przed atakiem na ZSRR ocenili możliwości radzieckie. Ale nawet oni zakładali, że do Wołgi dojść trzeba. A wynikało to przede wszystkim z tego, co dzisiaj także umyka i nam, że realnie Rosja zaczyna się Bramą Smoleńską, ale tym sercem Rosji jest obszar od ówczesnego Leningradu, Piotrogrodu, Petersburga, od Moskwy, od Kurska, od Woronerza na wschód.

To znaczy Niemcy w 1941 roku podbili Ukrainę, podbili Białoruś, zajęli państwa nadbałtyckie, ale zajęli także bardzo niewielką część samej Rosji, gdzie dominującą nacją są właśnie Rosjanie. Zdjęcia i montaż I nieco bardziej na południowy wschód Moskwa-Kujbyszew oraz na linii Tuła-Woroneż. To były najbardziej gęsto zaludnione obszary radzieckiej Rosji, bo pamiętajmy, że Związek Radziecki był formalnie państwem federacyjnym.

Istniały republiki. W 1940 roku tych republik było 16, a w ramach tych republik istniały jeszcze obszary autonomiczne, istniały oczywiście struktury terenowe, obwody. Z 16 republik radzieckich. Najbardziej gęsto zaludniona była Republika Ukrainy, a jeśli chodzi o Rosję, to najgęstsze zaludnienie, jak powiedziałem, znajdowało się na tej osi. Smoleńsk, Moskwa, Gorki, Kazań, Ufa. I oprócz tego, że to był obszar najgęściej zaludniony, mówimy teraz o Rosji jako o Republice Radzieckiej. To również był to obszar najlepiej skomunikowany. To znaczy sieć kolejowa zbudowana wokół zasadniczych centralnych magistrali biegła z zachodu na wschód bądź ze wschodu na zachód właśnie po tej linii.

I zasadniczo w atlasach geograficznych całość Związku Radzieckiego ówczesnego dzisiejszej Rosji oglądamy w rozdziale poświęconym Azji, bo większość Rosji leży w Azji. Wtedy ZSRR to był także na przykład Kazachstan. A mniejsza część leży w Europie i w atlasie geograficznym osobno mamy kartę europejska część Rosji, osobna azjatycka. I dokładnie tak samo Niemcy generowali swoje mapy operacyjno-strategiczne do operacji Barbarossa. Wydzielali część europejską i wydzielali część azjatycką. Ale to powodowało pewien rodzaj zakrzywienia rzeczywistości w planowaniu przestrzennym operacji. Dlatego, że patrząc na europejską część ZSRR, Błędnie możemy założyć, że jej sercem jest Moskwa, Leningrad, no linia po Stalingrad.

Podczas gdy w rzeczywistości ta głębia między Moskwą a Wołgą jest dokładnie taka sama jak pomiędzy Białymstokiem a Moskwą. Jest to mniej więcej 1000 km przestrzeni. Moskwa jest pośrodku planowania operacyjnego Barbarossy, a nie ją wieńczy. Ale Niemcy nie mieli świadomości tych proporcji? Z jednej strony Niemcy mieli tego świadomość, a z drugiej strony całkowicie błędnie szacowali kwestie Wołgi w rozumieniu centralnego obszaru, przez który ta rzeka przepływa na wschód, południowy wschód od Moskwy. To znaczy niemieccy analitycy zwracali uwagę na za... Uralskie, azjatyckie ośrodki przemysłowe ZSRR, czyli te leżące na północ od Mongolii i na północ od granicy z Chinami oraz zwracali uwagę na europejskie ośrodki przemysłowe, gospodarcze ZSRR na obszarze Białorusi, Ukrainy i najbardziej na zachód położonych obszarów Rosji.

Jak Anterenburga, czyli Swierdłowska. Tak, bo pamiętajmy, że w Związku Radzieckim czołowe miasta Rosji zostały przemianowane na cześć najważniejszych przywódców rewolucji październikowej, bądź na cześć najważniejszych postaci rewolucji komunistycznej czy państwa radzieckiego, stąd nie było już Petersburga, Piotrogrodu, był Leningrad, nie było Wołgogradu, był Stalingrad, był właśnie Swierdłowsk na cześć jakowa? Swierdłowa, a nie jak Eterenburg. Był Gorki, a nie Niżny Nowogród, tak? Był Mołotow, a nie Perm. I ta przemiana, ona nie miała tylko charakteru lingwistycznego. Partia bolszewicka, Stalin w ramach kolejnych pięciolatek przemysłowych nie tylko zmieniali nazwy tych miast, Ale także nadawali im zupełnie nowy charakter. Charakter właśnie przemysłowy.

Nie były to tereny rosyjskie, ale Napoleon doszedł do Moskwy. A zatem zajął dawną stolicę carów, ale Rosjanie nie wysłali parlamentariuszy. Postanowili toczyć wojnę z cesarzem Francuzów dalej i znana jest taka anegdota, słowa przypisowane Fiodorowi Rostopczynowi, czyli gubernatorowi Moskwy. Który miał wtedy w 1812 roku powiedzieć, że Imperium Rosyjskie ma dwóch potężnych obrońców. Przestrzeń i klimat. Cesarz Rosji pozostanie groźny w Petersburgu. W Kazaniu będzie już straszny, a w Tobolsku niezwyciężony. Czy armie cesarza Francuzów mogą dojść do Kazania? Czy mogą dojść do Tobolska? Ale już w wieku XX zmienił się sposób prowadzenia wojny.

Niemcy więc wiedzieli, że muszą śpieszyć się, dlatego że podjęte przez bolszewików przemiany w ZSRR, niezwykle brutalne, krwawe i ludobójcze, przekształciły to państwo w potęgę rolniczo-przemysłową, ale było wiadomo, że jeszcze Nie zrealizowała się w pełni ta koncepcja wybudowania alternatywnego zaplecza na głębokich tyłach Rosji, że jeżeli szybko zagarnie się Ukrainę, Moskwę i Leningrad, czyli obszary absolutnie w roku 1941 kluczowe dla Związku Radzieckiego, będzie można porazić ten kraj, zadać mu niewyobrażalne straty w zakresie gospodarczym, chociaż jeszcze nieludzkim. Dlatego, że jak powiedziałem, nawet zdobycie Leningradu i Moskwy nie oznaczało porażenia podstawowej bazy zaplecza rekrutacyjnego ludzkiego spośród Rosjan w Armii Czerwonej.

Armia Czerwona, oddziały bezpieczeństwa wewnętrznego, NKWD, te siły liczyły już ponad 5 milionów ludzi pod bronią w momencie kiedy ta wojna się zaczynała. I w momencie kiedy ta wojna się zaczęła ogłoszono mobilizację pełną. Związek Radziecki 22 czerwca 1941 roku nie był państwem miłującym pokój, zaskoczonym i nieprzygotowanym do wojny. To, co zaskoczyło Rosjan, to siła uderzenia Wehrmachtu, ale procesy wewnątrz państwa zaczęły pracować. I jeżeli Niemcy chcieli szybko dokonać podboju, to okazało się, że to jest niemożliwe, bo przeciwnik jest liczny, bo stawia silny opór, bo przestrzeń i czas grają na jego korzyść. I kluczowe było to, że na Ukrainie Niemcom nie szło. Oni przecież parę miesięcy prowadzili intensywne działania bojowe, zanim doszli do Donbasu była jesień 1941 roku.

Dochodził do prawie 200 milionów obywateli w roku 1941. Potężne uderzenie Wehrmachtu. Spowodowało zajęcie obszarów zamieszkanych przez dziesiątki milionów ludzi. Ale mimo to najważniejsza republika rosyjska, ona w tym zakresie ucierpiała najmniej. W zależności jak to policzyć, bo te dane są nieco rozbieżne. Rosyjska Republika Radziecka. Była zamieszkana przez 110 albo przez 120 milionów ludzi. Tylko sama Rosja była tym podstawowym rezerwuarem mobilizacyjnym. I Moskwa, Leningrad to były obszary, gdzie mieszkało po 2 miliony 600, 3 miliony 500 tysięcy ludzi według raportu z 1 grudnia 1941 roku.

To nie wystarczyło wejść, zająć Moskwy, tak jakby na wschód od Moskwy była czarna dziura, żeby nie było już nic, jakiejś bezdroża i pustki. A przecież na wschód od Moskwy znajdują się te wszystkie miasta, o których wspomniałem. I na tym obszarze w 1942 roku Armia Czerwona wyciśnie kilka kolejnych milionów żołnierzy z radzieckiego społeczeństwa. W pewnym momencie 75% żołnierzy Armii Czerwonej stanowić będą Rosjanie. To będzie wojna Rosjan i będzie ich srogo i drogo kosztować. Ale oczywiście nowoczesna wojna. To nie tylko ludzie, to muszą być maszyny, to musi być amunicja. Armia Czerwona potrzebuje czołgów, armat i samolotów. Moskwa, Leningrad, Ukraina to były przed wojną serca radzieckiego przemysłu zbrojeniowego.

A właśnie tam ewakuowano zakłady z obwodu Ugańskiego, przywieziono tam ewakuowane z Schlisselburga zakłady numer 6 z obwodu Leningradzkiego, zakłady z obwodu Rostowskiego. Słowem, ten proces Rosjanom się udał. Jeżeli nowy, teraz czerwony, car Stalin miał być groźny w Moskwie, w Kazaniu straszny, a w Tobolsku niezwyciężony, to musiał mieć te fabryki w tym Tobolsku i to się stało. Ponad półtora tysiąca dużych fabryk wywieziono na wschód. Z samej Ukrainy ponad 550. Z Moskwy wywieziono około 500 zakładów przemysłowych. Nawet z tej Białorusi, którą Wehrmacht tak szybko zajął, udało się ewakuować, aczkolwiek tylko częściowo, około 100 przedsiębiorstw o szczególnym znaczeniu wojskowym.

Zjeżdżają do tych wschodnich miast Rosji, nad Wołgę, nad Ural, te zakłady ewakuowane z Zachodu. Nie podejmują od razu dynamicznie w pełni wydajnej pracy. Będzie to proces, który de facto zajmie rok. 1942 rok to jest rok, gdzie i Niemcy i Rosjanie muszą złapać oddech. Rosjanie muszą odtworzyć potęgę swojego przemysłu. Niemcy muszą zbudować sieć kolejową na zdobytych terenach wschodnich. I obie strony w roku 1943 staną do walki w jakimś zakresie dopiero w pełni przygotowani, ale Rosjanie o wiele lepiej niż Niemcy. Rosjanie mimo tego roku kryzysowego, roku 42, zdołają wypracować potencjał do Bitwy Stalingradzkiej. Ale nie zdołają wypracować do odblokowania Leningradu czy zdobycia Wiaźmy.

Armia Czerwona w roku 42 nadal jest przerażająco nieefektywna... Bojowo w rozumieniu bicia Niemców, ale nie zabijaniu. Niemcy mają olbrzymie straty. W roku 1942 na Uralu, na Syberii Zachodniej i na Powołżu odtworzy się ten radziecki przemysł, a ludzie już zostali zmobilizowani. Stalin już ma 10 milionów ludzi pod bronią. Teraz musi dostać znowu te tysiące czołgów, samolotów, armat z odtworzonych fabryk, aby stanąć w pełni do wojny. Jak wiemy, w roku 1943 Armia Czerwona odtworzy swoje zdolności także w zakresie liczby posiadanych czołgów, samolotów Ale co by się stało, gdyby jednak Rosjanie nie obronili Moskwy? Wiemy, że zablokowali Leningrad.

Centrum Przemysłowe Północnej Rosji. Było zablokowane, broniło się, nie padło, ale nie generowało już z siebie zdolności produkcyjnych w takiej skali jak przed wojną. W przypadku Moskwy było nieco inaczej. Jak powiedziałem, pół tysiąca zakładów wywieziono z Moskwy, ale już w grudniu 1941 roku nakazano wstrzymać ewakuację Moskwy i z powrotem sprowadzać przemysł do Moskwy. A więc Moskwa była najbardziej wysuniętym na zachód obszarem przemysłowym, który stale pracował na rzecz Armii Czerwonej i Związku Radzieckiego w II wojnie światowej po utracie obszarów bardziej na zachód. I Moskwa została w pełni zmobilizowana w tym sensie, że kiedy zaczynała się wojna, to np. produkcja wojskowa na obszarze Moskwy nie przekraczała 20% ogólnej produkcji.

Więc utrata Moskwy byłaby gigantycznym ciosem Zdobycie Moskwy oznaczałoby dla Wehrmachtu konieczność natarcia na Gorki. Zdobycie Gorki oznaczałoby konieczność natarcia w kierunku Kazania. Zdobycie Kazania wymagałoby natarcia w kierunku na Kirov czy na Mołotow. I tak bez końca można by powiedzieć. Kolejne 500 kilometrów, kolejne 500 kilometrów, kolejne 500 kilometrów. Zabiłoby Rosję dopiero zdobycie terenów między Moskwą a Wołgą. Utrata zaplecza mobilizacyjnego i mimo wszystko tak kluczowych miast jak Gorki nad Wołgą doprowadziłoby do katastrofy Związku Radzieckiego. Wtedy już by im te centra przemysłowe na Uralu tak bardzo nie pomogły.

To mogło zabić Rosję. Ale Niemcy zrealizowali swój plan w 40%. Moskwa nie padła. Ale nawet gdyby padła, to parafrazując Rostopczyna, Stalin w Moskwie był groźny, w Kazaniu był już straszny, a w Tobolsku prawie niezwyciężony. Bo Rosja miała wtedy dwóch potężnych obrońców. Przestrzeń i klimat. Hitler, uwiązany na wielu frontach, nie miał potencjału, by zwyciężyć Stalina. A nie mógł go zwyciężyć. Bo generał Halder, szef sztabu Generalnego Wojsk Lądowych Wehrmachtu, planując Barbarossę, założył, że zwycięstwo osiągnie się zdobywając Moskwę.

Pokazano wszystkie 17 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.