Wielka ucieczka Henryka Walezego

Rozpoczęły się obrady sejmu, ciągnące się godzinami, naznaczone bezpłodnym częstogadulstwem i takimi szkłótniami. Tymczasem król, choć co dzień bywał na posiedzeniach senatu, siedział na nich jakoby niemy, bo oprócz ojczystego języka nie znał innego. Wyjąwszy trochę, i to dość źle, po włosku. Starał się uczestniczyć we wszystkich obradach, ale ponoć sprawiał wrażenie posągu i stąd przydomek król malowany. Po kilku tygodniach Henryk nie wytrzymał. Oficjalnie zachorował. Nie ma pewności, czy choroba była rzeczywista czy dyplomatyczna. Monarcha zamknął się w swoich komnatach.

Ci drudzy proponowali, żeby król jechał do Francji, ale dopiero po tym, jak otrzyma zgodę od Sejmu. To przesunęłoby wyjazd o kilka miesięcy. Henryk nie miał tyle czasu. Wiedział, że wtedy na zdobycie tronu będzie najpewniej zbyt późno. Wcale nie było tak łatwo uciec. Król wiedział, że może zostać zatrzymany siłą. Nie miał wyjścia. Musiał wyjechać potajemnie. Prze to, zamknąwszy się z kilkiem tylko Francuzów, uradził z nimi cicho zjechać. A tak, tejże nocy, której miał zjechać, odprawił wszystkich w czas z wieczora od siebie, powiadając, że się chce uspokoić.

Cóż by to był za rozum zgołocić się z najzamożniejszego i bogatego królestwa. To jednak Walezy dokonał czynu bez precedensu. Król Henrykus wyrządził Polakom psikus. Krążył po Polsce wierszyk, ale ani Polakom, ani Litwinom nie było do śmiechu. Ucieczka monarchy, jak słusznie zauważył ówczesny kronikarz, była zawstydzająca dla całego kraju. Henryk zostawił w komnacie na Wawelu listy, między innymi do senatorów. Król oświadczał swoją boleść, że nie czekając sejmu walnego musiał spieszyć do Francji, która na nim przypadła po śmierci brata.