Marszałek Maciej Rataj. Współtwórca niepodległości i państwa podziemnego

Współpracowali z innymi ruchami, byli członkami Koła Polskiego. Takim przykładem może być chociażby Witos, który nabywał właśnie tam doświadczeń i on potem te swoje doświadczenia wykorzystywał na forum Sejmu Ustawodawczego i późniejszych w II Rzeczpospolitej. Zresztą osoba, z którą ratę jest bardzo blisko związany przez wiele lat. Tak, to jest inna w ogóle sprawa i to jest temat, w ogóle można byłoby zrobić podcast o treści Wincenty, Witos i Maciej Rataj, historia politycznej przyjaźni, bo to była przyjaźń polityczna. Szostka przyjaźni czasami. o zdecydowanie bardzo szorska przyjaźń, ale te szorskie przyjaźnie często kończą się konfliktami i to takimi rozłamami, a obaj byli w stosunku do siebie bardzo lojalni.

Troszkę mnie już wychodząc do tego tematu, troszkę mnie irytuje stawianie Witosa jako tego pierwszego lodowca, tego najważniejszego. Stawia się zazwyczaj, że pierwszy był Witos, Potem jest Rataj i Mikołajczyk. Witos bez Rataja by w pewnych momentach w ogóle nie przetrwał politycznie i Rataj mu pewne rzeczy zapewniał i w drugą stronę. Witos pewne rzeczy zapewniał Ratajowi, których on nie dałby rady sobie zapewnić. Ale wracając do jego początków działalności politycznej, w ogóle tego PSL Wyzwolenie. On przyjeżdża do Zamościa. który był właśnie w zaborze rosyjskim, to już jest czas okupacji austriackiej, I wojna światowa. Tam działają koła wyzwoleńców i on wchodzi w ten ruch bardziej radykalny, lewicowy i autentycznie staje się tam takim liderem środowiska, jest nauczycielem, tu daje mu prestiż zawodowy, wtedy nauczyciel cieszył się prestiżem, teraz troszkę jest różnie z tym.

A on jako polityk ma również swoją własną frakcję wewnątrz PSL Piast. bo on w pewnym momencie znajduje się w tym ugrupowaniu w 1920 roku. U Witosa. U Witosa się znajduje. To wynika z nieudanego połączenia wyzwoleńców i piastowców. Duża grupa polityków na czele z Ratajem przechodzi do PSL Piast. Dzięki temu stronnictwo Witosa z ugrupowania o charakterze terytorialnym galicyjskim staje się ugrupowaniem ogólnopolskim. bo jeszcze w pewnym momencie wchodzą do ich struktur koła różnych organizacji z Wielkopolski i z Pomorza. Wracając do Rataja. Rataj jest takim politykiem bardziej skierowanym na lewo politycznie, ale także nie jest radykałem lewicowym.

Jest taki słynny fragment z jego pamiętników, w którym krytykuje swoich współpracowników z wyzwolenia, jeszcze jako poseł, i pisze o nich, że byli zawiani frazeologią radykalną. To jest polityk ścisłego centrum, który jednak bardziej sympatyzuje z lewicą, chociaż w 1923 roku nie przeszkadzało mu to, żeby popierać koalicję z ugrupowaniami prawicy. Był jednym z współtwórców tego hienopiasta, tego drugiego rządu Witosa, o czym wielu zapomina. To teraz już a propos jego kariery, bo on bardzo szybko robi karierę w tym pierwszym Sejmie. Najpierw pracuje nad Konstytucją, jest wiceprzewodniczącym, potem szefem tej komisji. Za chwilę tak naprawdę w momencie przełomowym dla Polski zostaje ministrem w rządzie ocalenia narodowego, tym ministrem od tych spraw religijnych.

On również tutaj zachęcał Wojciechowskiego i Witosa do tych rezygnacji. To jest trudny temat i tu nie ma jednoznacznej odpowiedzi. W każdym razie byliśmy o krok od dużo większego rozlewu krwi w czasie zamachu majowego niż w rzeczywistości to się wydarzyło. Trudno powiedzieć, jakby się potoczyła historia, natomiast na pewno to tam, że te kilkaset ofiar, to mogło się łatwo przerodzić w tysiące ofiar tego zamachu, a Rataj między innymi spowodował, że jednak dosyć szybko te Zostały jakieś procedury uruchomione, nazwijmy to procedury awaryjne i tak naprawdę się doszło do uspokojenia. Nie pomyśli Rataja na końcu, bo się okazało, że to nazwijmy to zaufanie Piłsudskiemu, no to chyba się trochę zawiódł. Jeżeli zaufał Piłsudskiemu, to trochę się na tym zawiódł.

Dochodzi do takiej koalicji politycznej HD-ków, którzy wcześniej współpracowali z Endecją. Ci HD-cy startują pod takim blokiem katolickim z PSL Piastem. do wyborów z nimi podchodzą, no i potem te drogi się rozchodzą, mają oddzielne kluby. Rataj stara się być takim politykiem kompromisowym również na forum tej jego drugiej kadencji sejmu, miarkowanej opozycji, no ale coraz bardziej widzi, że to nie ma szansy powodzenia. I angażuje się na przykład w Centro Lew, przyspieszając trochę bieg rzeczy. Tak, jest właśnie jednym ze współtwórców Centro Lewu. Również w dużej mierze przekonuje do tej koncepcji Wincentego Witosa, który był początkowo razem ze swoimi bliskimi współpracownikami, miał inną wizję, wizję bardziej centroprawu, czyli współpracy z Endecją i z Prawicą.

Ale ta współpraca w ramach Centro Lewu jest bardziej korzystna ze względu także na układ polityczny. Lewica jest bardzo w drugiej kadencji Sejmu bardzo jest wzmocniona. PPS jest drugą siłą polityczną. Rata jest jednym ze współtwórców Centro Lewu. Jest coraz większym krytykiem sanacji. No i nadchodzą wybory 30 roku, wybory brzeskie. Duża część liderów politycznych została aresztowana, w tym Wincenty Witos. No i Maciej Rataj po raz kolejny jest takim mężem opatrznościowym. Wcześniej był mężem opatrznościowym ogólnie państwa. Wtedy jest mężem opatrznościowym swojej partii, bo jak nie ma Witosa, to on staje na wysokości zadania i prowadzi tę partię w wyborach. To jest także polityk uczciwy. Uczciwy, ale także myślę, że wielu polityków by teraz tego nie zrobiło, ale on rezygnuje z miejsca na liście państwowej na rzecz Witosa.

To było ugrupowanie Jana Dąbskiego, tego odpokoju ryskiego. I on w tym Stronnictwie Ludowym jest jednym ze współtwórców Zjednoczenia, jest redaktorem Zielonego Sztandaru i w pewnym momencie jest tymczasowym prezesem Naczelnego Komitetu Wykonawczego. Dlaczego tymczasowym? Ponieważ formalnym prezesem jest Wincenty Witos. Tylko, że Wincenty Witos przebywa na emigracji. W procesie wrzeskim, w skazaniu go, w tym politycznym, obrzydliwym procesie on wyjeżdża do Czechosłowacji. Tak. I Maciej Rataj pełni taką funkcję lidera stronnictwa. No właśnie i to jest bardzo ciekawe, bo tutaj mamy po raz kolejny różnicę zdań między Witosem a Ratajem. Witos jest politykiem, który przebywa w Czechosłowacji, też ma dostęp do innych informacji.

Oczywiście granicą tego jest informacja taka, że WITOS ma możliwość powrotu, według Rataja powinien mieć możliwość powrotu do kraju. Ale nie powrotu do kraju i uznania, że jest winny i powinien iść do więzienia. Nie, powinien zostać... Ewentualnie być ułaskowiony potem. Tak, powinien zostać oczyszczony z zarzutów i z kary. I do tego nie dochodzi. I do tego nie dochodzi. A dlaczego Rataj-Rataj jest zwolennikiem tego kompromisu? Bo widzi sytuację międzynarodową. Widzi zagrożenie ze strony Niemiec. ze strony hitlerowskich, Niemiec, widzi trudną sytuację polityczną kraju, międzynarodową, jest zwolennikiem rządu jedności narodowej, takiego rządu, który był również w 1920 roku.

Czego nie widzi sanacja, ale to jest znowu temat na osobny podcast. 1939 rok wybucha, Rataj znowu całym sobą wchodzi do działania, bo jest jednym z organizatorów pierwszych prób polskiego państwa podziemnego. To będzie taka ostatnia część naszego podcastu. O tak, to jest bardzo ciekawy temat, z tego względu, że większość liderów ruchu ludowego znajduje się w momencie wybuchu wojny. Część znajduje się w więzieniu, na przykład Wincenty Witos, niektórzy na emigracji, Stanisław Mikołajczyk. I Maciej Rata jest takim największym autorytetem wśród ludowców, ale także jednym z największych autorytetów politycznych ogólnie. W jego mieszkaniu na ulicy Chorzy odbywają się liczne spotkania, dyskusje, debaty. No one nie są robione konspiracyjnie.