Marszałek Maciej Rataj. Współtwórca niepodległości i państwa podziemnego

Dzień dobry. Dzień dobry. Część pierwsza. Chłop i filolog klasyczny. Dziecko małorolnego rolnika, które zostaje filologiem klasycznym, a potem marszałkiem sejmu, już ta krótka wyliczanka pozwala pokazać, z jak ciekawym człowiekiem mamy do czynienia. O tak, zdecydowanie. Ale musimy także pamiętać, że on miał to szczęście, że jego rodzice byli światłymi Włościanami, a jego ojciec Wojciech prenumerował liczne czasopisma, w tym słynny tygodnik Wieniec i Pszczółka wydawany na terenie Galicji. Miał również bardzo wiele książek. Kupował książki. Myślę, że musiał być uważany za dziwaka w okolicy.

Ta przygoda z edukacją zresztą zaowocowała taką historią, jak był ministrem do spraw religijnych, że on zakazał bicia w szkołach. Rataj te doświadczenia edukacyjne jego jako nauczyciela, nauczyciela w Lwowie, potem w Zamościu, a także korepetytora dzieci czartoryskich. To wszystko wpłynęło na to, że był nie tylko potem jako... minister takim urzędnikiem, ale praktykiem znał tą szkołę, więc wiedział, jakie są jej potrzeby, jakie są potrzeby uczniów, rodziców i to wpłynęło również na jego pełnienie tych funkcji. On na forum Sejmu Ustawodawczego również był członkiem Komisji Oświaty, więc był w tych zagadnieniach edukacyjnych bardzo... Bardzo zaangażowany. Zresztą to jest kolejna taka rzecz, że na forum ruchu ludowego właśnie ci nauczyciele ludowi wyższego i niższego stopnia bardzo się udzielali i oni w dużej mierze kształtowali politykę stronnictw ludowych, czy to Polskiego Stronnictwa Ludowego Piast, czy PSL Wyzwolenia.

Ja mam wrażenie, że wspomnieliśmy pana czartoryskiego Witolda, posła na Sejm Krajowy z Galicji, że to był taki kolejny przełom w jego życiu, bo tam się spotkał, tak wygląda na to, z polityką po prostu. Także taka obecność na dworze szlacheckim, ziemiańskim u sejma, posła w Sejmie Krajowym, konserwatysty, on potem też będzie działaczem politycznym w II Rzeczpospolitej. Także wpływa na takie nabranie pewnych manier, które mogą nie do końca być dostępne dla dziecka ze wsi. znaczy on już nie jest dzieckiem, on już jest dorosłym mężczyzną, ale nabiera pewne maniery, obserwuje pewne zachowania i to mu w dużej mierze także pomoże w późniejszych latach jako politykowi.

Współpracowali z innymi ruchami, byli członkami Koła Polskiego. Takim przykładem może być chociażby Witos, który nabywał właśnie tam doświadczeń i on potem te swoje doświadczenia wykorzystywał na forum Sejmu Ustawodawczego i późniejszych w II Rzeczpospolitej. Zresztą osoba, z którą ratę jest bardzo blisko związany przez wiele lat. Tak, to jest inna w ogóle sprawa i to jest temat, w ogóle można byłoby zrobić podcast o treści Wincenty, Witos i Maciej Rataj, historia politycznej przyjaźni, bo to była przyjaźń polityczna. Szostka przyjaźni czasami. o zdecydowanie bardzo szorska przyjaźń, ale te szorskie przyjaźnie często kończą się konfliktami i to takimi rozłamami, a obaj byli w stosunku do siebie bardzo lojalni.

No zdecydowanie. Zostawmy już tego komisarza, bo jesteśmy już w Sejmie, ale może zanim przejdziemy do tego Sejmu, to porozmawiajmy chwilę o tym, jakim był człowiekiem. Współcześnie go dosyć w kilku miejscach znalazłem mniej więcej podobne opisy. Wyróżniał się wśród nich rasową, męską urodą, bujną czupryną. żywym, inteligentnym wyrazem oczu, twarzy, no i logicznym formułowaniem opinii. Zwłaszcza ta bujna czupryna się pojawiła właściwie wszędzie. Jest takim znakiem charakterystycznym dla marszałka Rataja. Jak się widzi zdjęcie Macieja Rataja razem z innymi posłami ludowymi, jest takie zdjęcie, jak odniosł i posłowie PSL Pias i PSL Wyzwolenie, był taki incydent, że oni chwilowo się połączyli na początku Sejmu Ustawodawczego, to Wszyscy oni wyglądają dosyć do siebie podobnie.

No i chwilę później tak naprawdę jest marszałkiem. O tak, ale te kariery polityczne w tamtym czasie są w ogóle bardzo szybkie. To nie jest tylko postać Macieja Rataja, bo takich postaci jest jeszcze kilka, chociaż wiadomo, że Maciej Rataj osiągnął, został marszałkiem Sejmu, czyli drugie stanowisko w państwie objął. Zważywszy na słabą rolę prezydenta i premiera i taką mocną pozycję Sejmu, to już w ogóle można byłoby stwierdzić, że w ogóle był pierwszą osobą w kraju. A dwa razy był, po zamordowaniu Norutowicza, kiedy w znacznej mierze przyczynił się do tego, że to napięcie zostało rozładowane i udało się wybrać następnego prezydenta i nie było zamieszek za dużych, jakby udało się to zrobić tak dosyć bezpiecznie, znaczy przeprowadzić Polskę bezpiecznie przez ten wielki zamęt.

Jeszcze tutaj uzupełnię, że Józef Piłsudski bardzo sprytnie rozgrywał Rataja na forum pierwszej kadencji Sejmu różnymi działaniami, tymi właśnie nie do końca zgodnymi z Konstytucją. Zresztą też została uchwalona nowela sierpniowa w 1926 roku, która w ogóle dała kolejne instrumenty władzy wykonawczej, przede wszystkim prezydentowi, do wydawania rozporządzeń itd. Maciej Rataj jest rozgrywany do końca kadencji i spotyka się z... trochę jest upokorzony politycznie. Do kolejnej kadencji II Sejmu RP w 28-30 rok on wchodzi, również jest posłem. Początkowo on widzi rolę swego stronnictwa jako umiarkowanej opozycji.

Dochodzi do takiej koalicji politycznej HD-ków, którzy wcześniej współpracowali z Endecją. Ci HD-cy startują pod takim blokiem katolickim z PSL Piastem. do wyborów z nimi podchodzą, no i potem te drogi się rozchodzą, mają oddzielne kluby. Rataj stara się być takim politykiem kompromisowym również na forum tej jego drugiej kadencji sejmu, miarkowanej opozycji, no ale coraz bardziej widzi, że to nie ma szansy powodzenia. I angażuje się na przykład w Centro Lew, przyspieszając trochę bieg rzeczy. Tak, jest właśnie jednym ze współtwórców Centro Lewu. Również w dużej mierze przekonuje do tej koncepcji Wincentego Witosa, który był początkowo razem ze swoimi bliskimi współpracownikami, miał inną wizję, wizję bardziej centroprawu, czyli współpracy z Endecją i z Prawicą.

Ale ta współpraca w ramach Centro Lewu jest bardziej korzystna ze względu także na układ polityczny. Lewica jest bardzo w drugiej kadencji Sejmu bardzo jest wzmocniona. PPS jest drugą siłą polityczną. Rata jest jednym ze współtwórców Centro Lewu. Jest coraz większym krytykiem sanacji. No i nadchodzą wybory 30 roku, wybory brzeskie. Duża część liderów politycznych została aresztowana, w tym Wincenty Witos. No i Maciej Rataj po raz kolejny jest takim mężem opatrznościowym. Wcześniej był mężem opatrznościowym ogólnie państwa. Wtedy jest mężem opatrznościowym swojej partii, bo jak nie ma Witosa, to on staje na wysokości zadania i prowadzi tę partię w wyborach. To jest także polityk uczciwy. Uczciwy, ale także myślę, że wielu polityków by teraz tego nie zrobiło, ale on rezygnuje z miejsca na liście państwowej na rzecz Witosa.

Czyli w pewien sposób potem oddaje mu swój mandat, bo Maciej Rataj nie wchodzi do Sejmu w 30. roku. Ma chwilową przerwę od posłowania. W latach 30. Rataj jest redaktorem naczelnym nowego pisma Zielony Sztandar, które zresztą jest wydawane do teraz. Ono teraz jest, chyba ma charakter dwutygodnika z tego co pamiętam, ale ono już jest, też jest organem politycznym, partyjnym. Jest redaktorem Zielonego Sztandaru. W ogóle działa w ramach Stronnictwa Ludowego, bo powstaje Stronnictwo Ludowe w 1931 roku z połączenia wspomnianego już Polskiego Stronnictwa Ludowego, PIAS Polskiego Stronnictwa Ludowego, Wyzwolenie oraz Stronnictwa Chłopskiego, o którym nie mówiliśmy, no ale mogą sobie Państwo doczytać i się dokształcić.