Odcinek 085 – Tom starożytny
Dzisiaj Tom Bombadil odpowie Frodowi na kilka istotnych pytań. Na pierwszym planie znajdzie się też Pierścień! Ale czy to rozwieje nasze wątpliwości co do tej postaci? Zobaczymy! Zapraszamy na trzeci odcinek poświęcony rozdziałowi “W domu Toma Bombadila”.
I mamy tutaj nową obserwację, którą znaleźliśmy w międzyczasie, szykując kolejne materiały. Otóż Tolkien napisał w liście do Molly Waldman 30 listopada 1955 roku w liście numer 175 następujące rzeczy. Tom Bombadil był moim zdaniem straszny, lecz jeszcze gorsze były wstępne uwagi z Pickera, że Złotanka jest jego córką, a Wierzbus strzymierzeńcem Mordoru. Że też ludzie nie potrafią wyobrazić sobie istot wrogich ludziom i hobbitom, które ich nękają, nie będąc jednocześnie w porozumieniu z diabłem. To jest ten list dotyczący oceny Tolkiena na temat adaptacji, którą chciano przeprowadzić, zrobić, zrealizować. Tak mówiliśmy o tym w odcinku dla patronów i patronek.
Oni chcą po prostu zachować sobie swój teren i święty spokój. Dobrze. Tyle o Starej Wierzbie, a my wracamy do rozmowy Toma z Hobbitami. Słuchajcie, Tom opowiedział historię lasu i wracając do tłumaczenia Łozińskiego, przeczytam wam teraz pierwszy fragment dzisiejszego odcinka. Posłuchajcie. Opowieść Toma nagle porzuciła las i w podskokach podążyła w górę strumyka ponad kamykami i głazami, aż wijąc się między kwiatami, trawami i wąskimi przesmykami skalnymi, dotarła wreszcie do okopców. Usłyszeli o wielkich kurhanach, zielonych pagórkach, kamiennych kręgach na stokach i w parowach między nimi. Przez jakiś czas pasły się tam owce, wyrastały zielone i białe ściany, na wzgórzach pojawiały się fortece, władcy małych królestw toczyli wojny, a młode słońce niczym ogień płonęło na czerwonym metalu ich nowych i żądnych krwi – mieczy.
Tak, i tutaj jakby klimat jakby się zmienia i gdzieś tam ta perspektywa się oddala, no bo wcześniej mieliśmy tą rozmowę o lesie, która też nie była przyjemna dla hobbitów, prawda? Tak, Frodo Mladenio dość mówił tam, że ma dość. Tak, dokładnie. Nie chciała tyle wiedzieć. Tutaj pojawia się kolejny temat, kolejne miejsce i są to kurhany. Tak, tutaj u Łosińskiego występuje jako kopce w niektórych momentach. Tak, mamy kurhany, kurhany albo kopce. W oryginale to było Barrow Downs. U Państwa Fronts też mamy wielkie kurhany. U Skimniewskiej kurhany, tak. Słuchajcie, geograficznie jest to pasmo wzgórz, które leży na wschód od Starego Lasu, na zachód od Gościńca, czyli od drogi i na południe od Brie.
Tutaj wyruszyliśmy na początku jakby tego sezonu Sztajer, Bardzo dużo mówiliśmy o tym, że hobbici próbują odciąć się od świata zewnętrznego, ale nawet geograficznie Szajer jest umiejscowiony jednak w regionie, który jest bardzo bogaty historycznie. I właśnie cały ten wątek kurhanów, tego, co opowiada Tom, Samego powiązania, dzisiaj do tego przejdziemy, powiązań Toma też z historią tego regionu, z Hobbitami, z Elfami. Mnie to bardzo ciekawi i to jakby tworzy głębię tego całego odcinka. To jest taki chyba pierwszy moment w książce oprócz tych opowieści Gandalfa, ale Gandalf w zasadzie nawiązywał do drugiej ery.
Tak. Także to jest ważne, żeby zwrócić uwagę, że to właśnie nie jest tylko nawiązanie do Królestwa Arnoru i grobowców, które Królestwo Arnoru wykorzystywało te grobowce jako miejsce pochówku swoich najważniejszych przywódców, wodzów i osób, tylko właśnie jeszcze wcześniej. I jedno zdanie, na które warto zwrócić uwagę. Posłuchajcie jeszcze raz. Z odległych, mrocznych miejsc wypełzł cień, a kości zadrżały w grobowcach. Duchysnęły się po pustkowiach wzgórz. I to zdanie świadczy o czymś, co łatwo w historii pominąć. Otóż upiory... Te upiory, które niedługo, za kilka dni, zajmą się naszymi hobbitami, zostały wpuszczone w to miejsce przez czarnoksiężnika z Angmaru, wodza na zguli, tuż po tym, jak te tereny zostały przez Angmar zajęte.
No ale zobaczcie, jak daleko właśnie tutaj nam sięga tom pamięcią. Zwróćcie też uwagę, że jakby tom, te swoje przykłady historii, które podaje Hobbitom, opowiada Hobbitom, nie są chronologicznie. One są tak trochę chaotycznie rozbite. Mamy drugą erę, potem nagle cofnie się do czasów pierwszej ery, potem znowu wróci do czegoś bardziej współczesnego. Nie ma w tym jakiegoś porządku chronologicznego. W następnym fragmencie mówi, że aż do praprzodków elfów, tak, praprzodkowie elfów, czyli pierwsi elfowie, którzy narodzili się, zostali obudzeni w zasadzie i przywołani z powrotem, przywołani do funkcjonowania, że tak powiem, nad jeziorem Kujwienem dawno, dawno temu, za czasów jeszcze właśnie przed pierwszą erą i to dużo, dużo, dużo.
Tak, tak. Myślę, że dla niego to było mało istotne, prawda? To było takie trywialne gdzieś tam. Tak, to jest to natura Toma, że on się nie przejmuje tymi rzeczami. Zaraz zobaczymy, czy też się nie będzie przejmował. Więc Tom przysnął, a na zewnątrz domu słyszymy, dostajemy opis, że działo się trochę, mamy zachód słońca. wiatr uciuchu. Tak jakby cały świat zamarł i słuchał, czekał na to, co jeszcze więcej ma do powiedzenia Tom. I takie samo poczucie mieli hobbici. Frodo stracił poczucie czasu, odcięło mu też inne zmysły, głód. Nie był głodny. Co na hobbita jest dziwnie. Tak, bardzo dziwnie, co na hobbita. Więc jakby ta... ta pauza, którą tutaj Tom wywołał, nie dotyczyła się tylko jego, ale też otoczenia.
Nie wiem, jak ty to odbierasz, Kasia? Być może. Ja tutaj nie widzę za dużo strachu, ale być może jakieś właśnie takie przytłoczenie tą całą sytuacją. Dużo informacji, dużo informacji, które tak naprawdę nawet dla Froda są nowością, mimo że jest bardzo obytym, oczytanym Hobbitem, prawda? No, bardzo. To jest niesamowite, dlaczego Tolkien tak sformułował to pytanie Froda. Ale pamiętajcie to, o czym mówiliśmy w odcinku, dwa odcinki temu, w momencie, kiedy Frodo pytał o tę samą Złotą Jagodę, prawda? Wtedy zapytał, kim jest tą Bombadil i mówiliśmy o tym, że właśnie kluczowe jest to, że nie spytał, czym jest w odniesieniu do tego, czy jest Bogiem, czy nie. Ale tu znowu pyta o to samo, mimo że dostał odpowiedź od Złotej Jagody, która była pokrętna i nic nie wyjaśniała.
Don't you know my name? Bo to imię tutaj jest kluczowe. Tak, tak, właśnie o to chodzi. Po angielsku jest to świetnie napisane i sprawia takie wrażenie właśnie, że Tom i odbija piłeczkę jednocześnie i podaje im odpowiedź, która nie jest odpowiedzią. w rozumieniu Hobbitów. Świetnie to brzmi, świetnie to Tolkien skonstruował. Dobra, ale o najstarszym Tommy Bombadilu wstawka teraz. Powiem parę słów. Pierwsze, podamy cytat z rozdziału Narada u Elronda według w tłumaczeniu Marii Skimniewskiej i to są słowa samego Elronda, bohatera głównego Narady u Elronda. Posłuchajcie. Zapomniałem jednak o Bombadilu. Jeśli nie mylę się, chodzi o tego samego cudaka, który kręcił się po lasach i górach przed wiekami, a wówczas już był najstarszy wśród starców.
Po wieczerzy Złota Jagódka zaczęła śpiewać. Piosenki jej rozpoczynały się radośnie w górach, by na koniec łagodnie rozpływać się w ciszy. A oni widzieli wtedy w wyobraźni rozległe jeziora i wody, w głębiniach których połyskiwało niebo przyozdobione klejnotami gwiazd. Wreszcie życzyła im dobrej nocy i zostawiła przy kominku, a ożywiony Tom zasypał ich teraz pytaniami. Okazało się, że bardzo wiele wie o nich samych i o ich rodzinach, a nawet o takich dziejach i sprawach Shire, o których zaledwie wątła, jeśli w ogóle przetrwała pamięć pośród hobbitów. Nie zdziwiło ich to zbytnio, jednak Tom uważał za stosowne zdradzić, że sporą część swojej wiedzy zawdzięcza gospodarzowi Magotowi, którego darzył większym szacunkiem niż mogli sobie wyobrazić.
I okazuje się, że bardzo dużo wie o hobbitach, o ich historii, o ich rodzinach, co zaskakuje hobbitów, naszych bohaterów. A od kogo wie? Od Magota. Tak, i tutaj dowiadujemy się, że Tom uważa Magota za kogoś więcej niż się wydaje na pierwszy rzut oka. I tutaj mówi, że jego stare stopy twardo stąpają po ziemi. W oryginale there is earth under his old feet, czyli jest ziemia pod jego stopami. To jest dosłowne tłumaczenie, tak? Tak, dosłowne tłumaczenie, tak. I tutaj ciekawostka na podstawie How on Skull. Łodziński przetłumaczył dosłownie, a jest to wariant popularnego innego powiedzonka w języku angielskim to have one's feet on the ground, co oznacza to base oneself on realities to be practical, czyli opierać się na realiach, być praktycznym.
Natomiast Kasia, jak myślisz, jak Gildor przekazał informację Tomowi, że zbliża się Frodo? Przechodził tamten, ty bezpośrednio pogadali, czy jakoś inaczej? Bo wiemy, że Gildor nie szedł gościńcem, nie? Czyli musiał też, pewnie też nie szedł gościńcem w okolicy tej właśnie, czyli musiał skracać przez ten las. Być może się spotkali. Być może. Nie zdziwiłabym się, gdyby Tom nagle wypadł na nich i zapytał hej ho, co was tu sprowadza i... dokąd to zmierzacie. Myślę, że właśnie tak było, że gdzieś tam Gildor przechodził przez, na skos, przez stary las, a wiadomo, że on mógł się czuć bezpiecznie w tym lesie, natomiast, przeciwieństwo do hobbitów, natomiast Tom, wiedząc, że idzie, Gildor wyskoczył na spotkanie, tak, to jest dobra teoria.
Oszołomieni trochę. Tom wziął pierście od Froda, założył go na palec i nic. Nie zniknął. I dotarło dopiero do hobbitów po... chwili, że coś jest nie tak. I Tom tutaj bez trosku podrzucił pierścień, zrobił prostą sztuczkę, po czym oddał Frodo'wi. No i tutaj Frodo zaczyna być podejrzliwy. Tak, tak. No wiecie, to jest tak, że to jest ten jego pierścień, Gandalf mówi mu jak bardzo ważny, niebezpieczny jest to przedmiot, a nagle ten cudak w niebieskiej kurtce i żółtych butach podrzuca sobie, nagle ten pierścień znika, nagle go wyciąga gdzieś z kieszeni jak jakiś magik, kuglarz i tak dalej.
Tu jest tylko taka jedna ciekawostka. Słuchajcie, w celtyckich wierzeniach czy w jakichś takich podaniach ludowych istniało pojęcie poruszania się zgodnie i przeciw wskazówkom zegara. I to poruszanie się zgodnie miało przynosić szczęście, natomiast przeciwnie, czyli przeciwko wskazówkom zegara, w kierunku przeciwnym wskazówek zegara, miało przynosić pecha. Oni wiadomo idą na północ i mają ominąć Kurhany od zachodniej strony i to jest poruszanie zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara. No a czy to przyniesie szczęście Hobbitom? Zobaczymy, śmiejemy wątpić. Tak, powtarza Tom, powtarza przestrogę, żeby trzymali się z dala od szczytów, żeby omijali szczyty wzgórz. Pamiętacie przestrogi Beorna w Hobbicie, prawda? Zawsze tak się kończy. Tak, no i uczyli tej piosenki, tej piosenki, którą mieli zaśpiewać w momencie, kiedy by coś się wydarzyło, coś by się działo, piosenki alarmowej, tak, jakby trzeba było wezwać pomoc.
I na koniec odprowadza ich do sypialni. Tu się rozdział kończy, a my przechodzimy do podsumowania. Kasia, zacznij. Tak, no rozdział bardzo, jednocześnie bardzo bogaty w szczegóły i niekoniecznie, tak, no bo nie dowiadujemy się do końca niczego konkretnego, ale poznajemy najważniejszą rzecz tytułową również, czyli dom Toma Bombadila. Jest to taka bezpieczna przystań pośrodku Morza Niebezpieczeństw na granicy właśnie Starego Lasu i Gór Hanów. Tak, i ten dom wykazuje pewne podobieństwa do znanego z książki Hobbit, domu Beorna, prawda, umiejscowienie, takie wyizolowane posiłki wegetariańskie, prawda, bezmięsne, no i te nocne sny, które nawiedziły bohaterów, czy różne takie, no, podobieństw jest wiele.
Tak, dokładnie. Tutaj, no, przed chwilą też mieliśmy jedno. Tak, poznajemy jeszcze, poznajemy w tym rozdziale również złotą jagodę czy złotą jagódkę, czyli ducha opiekuńczego, opiekunkę rzeki oraz opiekunkę cykliczności i pór roku na tym fragmencie terenu. I być może ducha opiekuńczego kwiatów. Nowa teoria. A Tom w międzyczasie wyjaśnia Hobbitom nie tylko jakby kim jest stary wierzbin, stara wierzba, ale też jak działa stały ekosystem starego lasu, jak las jest skomplikowanym tworem, jak bardzo żywym i niebezpiecznym. Tak, następnie hobbici spędzają dzień u Toma na odpoczynku, a Złota Jagoda robi pranie, czyli zmywa brudy świata przed nadejściem jesieni, czyli wszystkie letnie brudy zmywa, czyli po prostu cały dzień pada deszcz.
Pokazano wszystkie 16 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.