Mentionsy Mentionsy
Pod Zielonym Smokiem
Pod Zielonym Smokiem

Odcinek 085 – Tom starożytny

09.05.2025 ·1 godz 16 min

Dzisiaj Tom Bombadil odpowie Frodowi na kilka istotnych pytań. Na pierwszym planie znajdzie się też Pierścień! Ale czy to rozwieje nasze wątpliwości co do tej postaci? Zobaczymy! Zapraszamy na trzeci odcinek poświęcony rozdziałowi “W domu Toma Bombadila”.

Tak, i tutaj jakby klimat jakby się zmienia i gdzieś tam ta perspektywa się oddala, no bo wcześniej mieliśmy tą rozmowę o lesie, która też nie była przyjemna dla hobbitów, prawda? Tak, Frodo Mladenio dość mówił tam, że ma dość. Tak, dokładnie. Nie chciała tyle wiedzieć. Tutaj pojawia się kolejny temat, kolejne miejsce i są to kurhany. Tak, tutaj u Łosińskiego występuje jako kopce w niektórych momentach. Tak, mamy kurhany, kurhany albo kopce. W oryginale to było Barrow Downs. U Państwa Fronts też mamy wielkie kurhany. U Skimniewskiej kurhany, tak. Słuchajcie, geograficznie jest to pasmo wzgórz, które leży na wschód od Starego Lasu, na zachód od Gościńca, czyli od drogi i na południe od Brie.

Frodo nie potrafiłby powiedzieć, czy minął poranek i wieczór jednego dnia, czy też wielu dni. Nie czuł głodu ani zmęczenia, jedynie wielkie zadziwienie. Gwiazdy świeciły przez okno i zdało się, że otuliła go cisza nieba, aż wreszcie przemówił zgłębin owego zdumienia i lęku przed ciszą. Kim ty jesteś? Co? Jak? Tom wyprostował się i w mroku rozbłysły jego dzielnicę. Jeszcze nie poznałeś mojego imienia? W nim kryje się cała odpowiedź. Powiedz mi, kim jesteś ty? Sam w sobie i bezimienny. Ale jesteś jeszcze młody, a ja już stary. Najstarszy oto, kim jestem. Zapamiętajcie te słowa, moi przyjaciele. Tom był tutaj przed rzeką i drzewami.

Tom pamięta pierwszą kroplę deszczu i pierwszy owoc. Torwał drogi na długo przed wielkimi ludźmi i widział przyjazd małych ludzi. Był tutaj, zanim nastali królowie, groby i mogilne upiory. Kiedy elfowie odeszli na zachód, a morza jeszcze się nie złączyły, Tom był już tutaj. Znał mrok pod gwiazdami, gdy nie było w tym trwogi, gdyż władca ciemności nie wyszedł jeszcze z pustki. No i na tym fragmencie skupimy się aż do przerwy. Długi fragment, ale bardzo, bardzo dużo rzeczy. Bo Tom zaczął tutaj opowiadać, tak naprawdę na początku opowiadał, później przestał opowiadać, a później znowu zaczął opowiadać. Tak, ale wszystko to się toczyło, jakby wywierało coraz większe wrażenie, a w międzyczasie Frodo ze swoim pytaniem wyskoczył.

Tak, tak. Myślę, że dla niego to było mało istotne, prawda? To było takie trywialne gdzieś tam. Tak, to jest to natura Toma, że on się nie przejmuje tymi rzeczami. Zaraz zobaczymy, czy też się nie będzie przejmował. Więc Tom przysnął, a na zewnątrz domu słyszymy, dostajemy opis, że działo się trochę, mamy zachód słońca. wiatr uciuchu. Tak jakby cały świat zamarł i słuchał, czekał na to, co jeszcze więcej ma do powiedzenia Tom. I takie samo poczucie mieli hobbici. Frodo stracił poczucie czasu, odcięło mu też inne zmysły, głód. Nie był głodny. Co na hobbita jest dziwnie. Tak, bardzo dziwnie, co na hobbita. Więc jakby ta... ta pauza, którą tutaj Tom wywołał, nie dotyczyła się tylko jego, ale też otoczenia.

Tak, tak. I jest też ten moment, kiedy w tekście pojawiają się gwiazdy, tak? Jest odniesienie do gwiazd, które zabłysły na niebie. No i jak się pojawiają gwiazdy, to często jest zapowiedź czegoś takiego Tolkienowsko-magicznego. Tak bym to nazwał. To nie jest magia taką, jaką kojarzymy z wielu innych, nie wiem, legendariów, czy gier komputerowych, czy z Harry'ego Pottera chociażby, tak? To jest zupełnie inny rodzaj magii, elficka magia, tak? No ale mamy też ten moment, kiedy Frodo przemówił, tak? Znaczy nie przemówił, podane jest dlaczego chciał przemówić. Tak, właśnie po tym nawiązaniu do gwiazd następne co mamy to Frodo. Frodo się odzywa i dlaczego się właściwie odzywa?

bo wszyscy czekali na to, aż Tom zacznie mówić ponownie, tak? Ale to Frodo tak naprawdę przełamuje tą ciszę. No i właśnie dlaczego? Ze strachu przed nią? Są podane dwa jakby tutaj momenty. Ze strachu przed ciszą i z głębin zdumienia. Co to znaczy? Ciekawe. Tak, i posłuchajcie, jak to było w oryginale. He spoke at last out of his wonder and the sudden fear of that silence. Czyli przetłumaczone jest dobrze, bo mamy out of his wonder, czyli z tych głębi zdumienia i a sudden fear of that silence, czyli takim nagłym strachu przed ciszą. U państwa Frantz to brzmiało... wreszcie przemówił, czując lęk przed tą ciszą.

Nie ma tutaj nic o tym zdziwieniu. I u Marii Skimniewskiej wreszcie dał wyraz temu zdumieniu i lękowi, którym go nagle przejęła ta cisza. Trochę pokrętnie, ale oczywiście wszystko prawidłowo. Czyli tutaj trochę więcej słów, ale znaczenie jest oddane. No i tutaj zaczęliśmy się zastanawiać, dlaczego Frodo przerwał tę ciszę. Dlaczego zadał to pytanie? Znaczy przerwał ciszę i jeszcze samo pytanie jest osobnym jakby elementem dyskusji, z której dojdziemy zaraz. Tak, no słuchajcie, na pewno, czy być może był zdziwiony tym, co usłyszał, tak? I słyszał historię z bardzo dawnych czasów, opowiadane tak, jakby to był ich świadkiem. Wyobraźcie sobie, że siedzicie w domu pewnego dziwnego, nie wiem, cudaka, nazwijmy go tak,

Więc ja bym się skłaniała w sumie w tą stronę. Zaraz jeszcze do tego wrócimy, bo do tej dyskusji ważne jest to, jakie pytanie zadał Frodo, prawda? Jak on brzmiał, jaka była jego treść i znaczenie. Pytanie Froda brzmi, kim ty jesteś? Tutaj Łoziński darował sobie, bo często dawał opiekunie czy mistrzu, tłumaczenie właśnie opiekuna, natomiast u Skimniewskiego mamy, kim jesteś mistrzu, a u Fronców, kim jesteś panie. Tak, a w oryginale było Who are you, master? Czyli mieliśmy to master, które było tym tytułem Toma. I to jest w ogóle ciekawe, dlaczego Frodo tak sformułował to pytanie, bo to pytanie brzmi tak, nie wiem, niezręcznie dla mnie.

Kim ty jesteś? Who are you? właśnie to jest efekt tej sytuacji, bo mi się wydaje, taki mam wrażenie, że Frodo się bał, że Frodo się przestraszył, że ten człowiek, ta istota, z którą rozmawiają, Tom Pumbadil, tak, bo nie wiem, nie jest człowiekiem, wiemy, że nie jest człowiekiem. Frodo już też się domyślał, że nie jest. Jakby mówiła mu takie rzeczy, że on po prostu się przestraszył tego, w jakim domu się znalazł, z kim wszedł w interakcję, z kim rozmawia. Nie masz takiego wrażenia, że to było takie... On mówi, mówi o tych rzeczach, o tych rzeczach, które widział, który był świadkiem z dalekiej prehistorii. No ale kim ty w ogóle jesteś? Kim ty jesteś człowieku, tak? Tak jakby taka lekka nutka strachu w tym jest, moim zdaniem.

Nie wiem, jak ty to odbierasz, Kasia? Być może. Ja tutaj nie widzę za dużo strachu, ale być może jakieś właśnie takie przytłoczenie tą całą sytuacją. Dużo informacji, dużo informacji, które tak naprawdę nawet dla Froda są nowością, mimo że jest bardzo obytym, oczytanym Hobbitem, prawda? No, bardzo. To jest niesamowite, dlaczego Tolkien tak sformułował to pytanie Froda. Ale pamiętajcie to, o czym mówiliśmy w odcinku, dwa odcinki temu, w momencie, kiedy Frodo pytał o tę samą Złotą Jagodę, prawda? Wtedy zapytał, kim jest tą Bombadil i mówiliśmy o tym, że właśnie kluczowe jest to, że nie spytał, czym jest w odniesieniu do tego, czy jest Bogiem, czy nie. Ale tu znowu pyta o to samo, mimo że dostał odpowiedź od Złotej Jagody, która była pokrętna i nic nie wyjaśniała.

Tak, tak. To jest cała odpowiedź na pytanie. I to jest cała odpowiedź na pytanie de facto. Tylko, że Frodo tego nie rozumie. My też nie rozumiemy jako czytelnica, bo zrozumiemy dopiero po czasie. Natomiast w tym momencie Tom odpowiada, że jest tylko i wyłącznie Tomem Bombadilem. Natomiast dla Froda to nic nie wyjaśnia. Nam też niewiele. Tak, no i właśnie później to tak odbija to pytanie, kim ty jesteś, Frodo? Sam w sobie, w sensie sam i bezimienny, to jest nawiązanie do tego, że no właśnie wcześniej się pyta o swoje własne imię i to jest zgodnie z oryginałem, bo... Nameless, tam było. Tak, tell me who are you alone, yourself and nameless.

Czyli jakbyś nie miał imienia, to kim byś był? Tak, bo to jest... Tak, można zrozumieć, albo też jakby przecież Tom zna imię Froda. A jednocześnie wie, że ukrywa twoje imię, bo wie, że dostał polecenie od Gandalfa używania imienia Underhill w podróży, prawda, a nie Baggins. To daje takie właśnie wrażenie, że on jest bezimienny, tak? Że Frodo nie ma imienia, ponieważ prawdziwego imienia nie może używać, a to, które ma, nie jest prawdziwe. Nie jest. No nie, to w ogóle, mi się w ogóle to nie kojarzy, to jest, mi się bardziej kojarzy z tym, że kim byś był, gdybyś nie miał, poza tym, że masz, że jesteś wrodem, tak, poza tym, że jesteś imieniem swoim wrodem. Ale być może to jest też nawiązanie tych dwóch imion.

Jego stare stopy twardo stąpają po ziemi. Palcą nie obca jest glina, jest mądry do szpiku kości, a oczy ma szeroko otwarte, mówił Tom. Było też jasne, że gospodarz pozostaje w kontaktach z elfami i w jakiś sposób wieść o ucieczce Froda, rozgłoszona przez Gildora, dotarła do niego. Tak, Złota Jagoda podobnie jak wieczór poprzedni, tak, pośpiewała, pośpiewała i poszła sobie spać. I tutaj jeszcze króciutka wstaweczka, bo jest jeszcze jeden temat, który jakby do nas wrócił rykoszetem niechcący. Czy Złota Jagoda była duchem rzeki bezpośrednio, czy córką ducha rzeki? Bo tu jest pytanie, które często się pojawia też wśród osób, które próbują domyślić się, kim są te dwie osoby, Złota Jagoda i Tom Bombadil.

Natomiast Kasia, jak myślisz, jak Gildor przekazał informację Tomowi, że zbliża się Frodo? Przechodził tamten, ty bezpośrednio pogadali, czy jakoś inaczej? Bo wiemy, że Gildor nie szedł gościńcem, nie? Czyli musiał też, pewnie też nie szedł gościńcem w okolicy tej właśnie, czyli musiał skracać przez ten las. Być może się spotkali. Być może. Nie zdziwiłabym się, gdyby Tom nagle wypadł na nich i zapytał hej ho, co was tu sprowadza i... dokąd to zmierzacie. Myślę, że właśnie tak było, że gdzieś tam Gildor przechodził przez, na skos, przez stary las, a wiadomo, że on mógł się czuć bezpiecznie w tym lesie, natomiast, przeciwieństwo do hobbitów, natomiast Tom, wiedząc, że idzie, Gildor wyskoczył na spotkanie, tak, to jest dobra teoria.

Dobrze, opuścimy teraz fragment, w którym Frodo zaczął opowiadać o historii Bilba. Okazuje się w kolejnym zdaniu, że powiedział Tomowi Bombadilowi więcej niż swojego czasu Gandalfowi. I pamiętacie w rozdziale Czy to już kompania? Po tym jak już ustalono, jak będzie wyglądał pierwszy cel Froda, jest taki fragment. Myśl o odszukaniu Bilba zaprzętała go najżywiej i osładzała gorść wyjazdu. O pierścieniu i o tym, dokąd piecń może go zaprowadzić, starał się myśleć jak najmniej. Nie wszystkie te myśli zwierzał Gandalfowi. Trudno byłoby powiedzieć, ile z nich czarodziej odgadywał. Przyglądał się Frodovii z uśmiechem. Tak, i wtedy Gandalfowi nie powiedział wszystkiego, albo część ukrywał, natomiast tutaj bez wahania Tomowi wypowiada wszystko.

Tak, no mi się wydaje, że to jest ta moc Toma, która pokazuje, że w jego obecności po prostu ludzie mówią, on też mówi, zachęca ludzi do mówienia i też wydobywa z nich te informacje. Tak, to też chyba zachęca taka neutralność Toma, prawda, bo czuć od niego, że on nie chce nic z tymi informacjami zrobić, a przynajmniej nic negatywnego. Ale to jednocześnie, skoro moc Toma jest większa niż gęta alfa, też świadczy o tym, jak potężny był Tom, prawda? Dobra, słuchajcie, ostatni fragment dzisiejszego odcinka i tego rozdziału, posłuchajcie. Pokaż mi ów drogocenny pierścień! Odezwał się znienacka w toku opowieści Froda, a ten ku swemu zdziwieniu wyciągnął z kieszeni łańcuszek, odczepił klejnot i podał go Tomowi. Pierścień przez moment leżał na jego ogorzałej dłoni i wydawał się większy.

Potem Bombadil przyłożył go do oka i zaśmiał się w głos. a hobbici jak urzeczeni wpatrywali się w jasno-błękitne oko, komicznie i zarazem niesamowicie połuskujące w złotej obręczy. Teraz Tom nałożył piercień na koniusze małego palca i zbliżył do świecy. W pierwszej chwili hobbici nie dostrzegli w tym niczego dziwnego, ale potem z ich piersi wyrwało się jedno westchnienie zdumienia. Bo oto Tom, ani myślał znikać. Bombadil ponownie zaniósł się śmiechem, by w następnej chwili cisnąć w powietrze klejnot, który błysnął i zniknął. Frodo zakrzyknął niespokojnie. Tom zaś pochylił się ku niemu z uśmiechem i wyciągnął dłoń z pożyczonym skarbem. Frodo przyjrzał mu się podejrzliwie, jak osoba, która wręczyła na chwilę obrączkę sztukmistrzowi.

Był to ten sam pierścień, a przynajmniej tak samo wyglądał i tyle samo ważył, jako że Frodo zawsze miał wrażenie, iż klejnot osobliwie ciąży mu w dłoni. Jednak korciło go, żeby się do końca upewnić. Pagins był odrobinę zdziwiony, że Tom tak lekko potraktował to, o czym nawet Gandalf mówił z niekłamaną zgrozą. Poczekał więc, aż rozwinie się jakaś niedorzeczna opowieść Toma o posukach i ich zwyczajach, a potem nasunął piercień na palec. Merry właśnie odwracał się do niego i zaczął coś mówić, ale natychmiast głos mu się załamał. Frodo był na swój sposób zachwycony. To bez wątpienia jego prawdziwy piercień, gdyż Meriadok wpatrywał się osłupiały w krzesło, lecz nikogo nie mógł na nim dostrzec. Frodo wstał i po cichu zaczął odchodzić od kominka w kierunku drzwi wyjściowych.

Hej, ty tam! Odezwał się Tom i spojrzał bystro w kierunku Froda. A dokąd to wracaj tutaj? Frodo, stary Tom Bombadil nie jest jeszcze aż tak ślepy. Zdejmij ten swój złoty pierścionek, bo twoja ręka lepiej się bez niego prezentuje. Dość z tej zabawy, chodź tutaj i siadaj przy mnie. Musimy chwilę porozmawiać i zastanowić się nad jutrem. Tom musi wam pokazać właściwą drogę, by uchronić wasze nogi od mordęgi. No i co tu się wydarzyło? Tak, mamy pierścień w końcu się nam wyłania z tej całej historii, bo Tom o niego pyta. Właśnie, to pyta, tak można pomyśleć, ale on nie pyta, on daje Fordowi polecenie. pokaż ten pierścień.

Tak, właściwie tak. Prawda? To jest też chyba ważne, żeby zrozumieć, dlaczego Frodo tak łatwo ten pierścień dał. Tu nie było mowy, a może byś mi pokazał ten pierścień, a może chciałbym go zobaczyć. Nie ma. Pokaż mi pierścień. I Frodo oddaje. Pstryk. Pokazuje pierścień. Tak, i tutaj znowu możemy spojrzeć do tyłu na sytuację z Gandalfem, właśnie z rozdziału Cień Przyszłości, bo on też tam używa podobnych słów. Tak, dokładnie brzmiało tak. Najpierw zaczyna Gandalf. Daj mi na chwilę pierścień. Frodo wyciągnął pierścień z kieszeni i spodni, gdzie spoczywał umocowany na łańcuszku zwisającym od pasa. Odpiął go i powolnym gestem podał Gandalfowi. Pierścień nagle zaciążył mu w dłoni. Jakby nie życzył sobie dotknięcia czarodzieja.

A może to Frodo zdragał się powierzyć go staremu przyjacielowi. Czarodziej podniósł klejnot w palcach. Obrączka była z czystego, szlachetnego złota. I znowu tutaj Gandalf też mówi, daj mi na chwilę pierścień, czyli też wydaje polecenie, a mimo wszystko Frodo ma wahania. Tak, no podaje, ale jakby wyciąga go, może tak, ale ma wątpliwości. Też wątpliwości Froda mogły wynikać, to mogły być wątpliwości Froda, że musi oddać pierścień, albo też wątpliwości pierścienia, który tak mocno w tym momencie... oddziaływał na Froda, bo nie chciał być w ręce Gandalfa. Bał się albo twórca pierścienia, bał się, że Gandalf może próbować przejąć władzę nad pierścieniem i pozbawić jego tej władzy.

Natomiast Tom był kompletnie neutralny. Ta jego neutralność jest kluczowa, bo zneutralizował też moc pierścienia w obie strony. Pierścien nie bał się Toma, bo nie widział w nim nic niebezpiecznego, nie był w stanie nim zawładnąć. pierściń, prawda? Ponieważ Tom był neutralny. Natomiast Frodo też nie widział nic złego w tym, że odda pierścień na chwilę Tomowi. Ciekawy moment. Bardzo ciekawy moment. Tak, no te fragmenty dużo mówią i mogą sugerować, że znowu potwierdzić, że Tom jest potężniejszy niż Gandalf, czy też mniej podatny na wpływ pierścienia, zależy jak to ujmiemy. Tak. Ale przechodząc dalej, hobbici patrzą. Patrzą, co się wydarzy.

Oszołomieni trochę. Tom wziął pierście od Froda, założył go na palec i nic. Nie zniknął. I dotarło dopiero do hobbitów po... chwili, że coś jest nie tak. I Tom tutaj bez trosku podrzucił pierścień, zrobił prostą sztuczkę, po czym oddał Frodo'wi. No i tutaj Frodo zaczyna być podejrzliwy. Tak, tak. No wiecie, to jest tak, że to jest ten jego pierścień, Gandalf mówi mu jak bardzo ważny, niebezpieczny jest to przedmiot, a nagle ten cudak w niebieskiej kurtce i żółtych butach podrzuca sobie, nagle ten pierścień znika, nagle go wyciąga gdzieś z kieszeni jak jakiś magik, kuglarz i tak dalej.

Więc pierścień, jakby Frodo był podejrzliwy, czy to jest jego pierścień, tak? Wziął go do ręki, sprawdził wagę, sprawdził kształt, ale co zrobił? Podjął decyzję, że chce sprawdzić, czy to na pewno jest jego pierścień. Miał wątpliwości. I znowu tu jest pytanie, czy to pierścień jakby sugeruje i to jest jakby moc pierścienia, który sugeruje już w tym momencie, oddziałuje na Froda i sugeruje mu, że załóż pierścień, tak? Załóż mnie, załóż mnie. Bo to będzie pierwszy raz, kiedy Frodo założył pierścień. Przynajmniej z tych fragmentów, które znamy jego historii, prawda? Tak, więc tutaj no mamy, mi się wydaje, że to jest trochę takie połączenie tego, tego jakby samej reakcji Froda i też właśnie wpływu pierścienia.

Ale to jest takie bardzo tutaj no charakterystyczne, bo Frodo no zakłada pierścień, reakcja Mary potwierdza, że pierścień działał, bo Mary się obraca i nie widzi Froda, ale Tom to go widzi, czyli znowu nie znika tą, wiemy, że nie znika to po pierwsze, ale też nie daje się zwieść magii pierścienia, czyli widzi osobę, która ma ten pierścień na palcu. Tak. To jest też niesamowity moment. Pamiętajcie, że znikanie, no tak naprawdę to nie było takie znikanie, znikanie, tylko w tym momencie, kiedy osoba zakładała pierścień, trafiała jakby jednocześnie do świata duchów, świata widzialnego tylko dla istot, które...

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.