Mentionsy Mentionsy
Plik tekstowy
Plik tekstowy

Paweł Kozioł - "Azard"

10.01.2026 ·48 min 26 s

"Azard" to powieść opisująca mało znany wycinek międzywojennej historii Polski, ale przede wszystkim oryginalny głos w dyskusji o długim cieniu, jakim romantyzm kładzie się na – współczesności. Kiedy w październiku 1923 roku eksplozja niszczy warszawską Cytadelę, w ruch zostaje wprawiona policyjno-wojskowa maszyneria śledcza. Choć z braku dowodów trudno dociec przyczyny wybuchu - czy był to samozapłon, przypadkowe podpalenie, czy długo przygotowywany zamach? Niektórzy starają się obarczyć winą komunistów. Paweł Kozioł w swojej polifonicznej powieści, którą czyta się jak wciągający thriller polityczno-sądowy, zdarzenia z tamtego czasu uzupełnia jednak o wątek fantastyczny. Bohaterowie "Azardu" działają z podszeptu Słowackiego, który pokątnie zawiaduje polskimi dziejami z grobu na paryskim Montmartrze. Po co to robi? Bo pragnie Polski krwawej i okrutnej, państwa pogrążonego w nieprzemijającym stanie wyjątkowym, które bezwzględnie rozlicza się ze swoimi wrogami, tym samym torując sobie drogę do nowoczesności. 

Chłopaka z małego miasteczka, który wylądował w wojsku akurat w Warszawie, akurat w Cytadeli i znajduje się po prostu niechcący w samym centrum wydarzeń. Mamy postać kodowaną jako Włościanin, czyli chłopak, który jedzie z furą jabłek z własnego sadu do Warszawy i akurat wtedy ten wybuch słyszy. I to jest przepuszczalnie wymyślona postać. To jest wymyślona, tak. Skąd on jedzie, to też nawet nie napisałem tego wyraźnie, ale zawsze wyobrażam sobie, że to jest Jedna z tych nieistniejących już wsi na terenie Puszczy Kampinoskiej. Jest... Jest PPSówka. Tak, to chyba moja ulubiona postać, bo to jest... Opowiedz o niej. Tak, to jest kobieta, która w 1905 miała lat plus minus 20, chyba raczej minus i uczestniczyła w ówczesnej rewolucji, w ówczesnej konspiracji, w organizacji bojowej PPS i tak dalej.

Potem ona się z tego wycofała, no z powodów rodzinnych po prostu. Natomiast ona cały czas pamiętała właśnie te czasy i to miała być taka perspektywa kogoś, kto uczestniczył w historii i kto jednocześnie pokazuje, jak bardzo się ta historia zmieniła, bo jedną z najśmieszniejszych rzeczy, jakich się dowiedziałem w czasie pisania tej książki było to, jaki upadek nastąpił między rokiem 1905 a 1926 w ciągu zaledwie 20 lat w szlachetnej sztuce konspiracji. PPS to byli profesjonaliści, natomiast zamachy komunistyczne z początków II Rzeczpospolitej to była straszliwa amatorka. Z czego wynikała ta różnica? Bo ta różnica jest kluczowa nie tylko dla tej postaci, ale w zasadzie dla całej intrygi.

Czy to myślenie będzie słuszne czy przesadne? To znaczy na pewno można czegoś takiego spróbować. Jedno, czego w tym brakuje, to jest właśnie to, że Prakier, jakkolwiek naśmieram się z niego w paru miejscach, bo to też jest historia dosyć zabawna pod tym względem, że za rozmontowanie groźnej historii o de facto mordzie sądowym wziął się człowiek, który nie do końca do tego pasował. To był profesor ekonomii, to był taki polityk, który w przeciwieństwie do wielu innych PPS-owców nigdy nie brał udziału w strajku. A jednak z jakiegoś powodu poczuł, że on tutaj musi właśnie zagrać tego Sherlocka Holmesa i chyba całkiem dobrze mu się udało. Natomiast mam wrażenie, że prócz tej wersji, prawda, państwa z ciepłą wodą w kranie, on jednak...

Pokazano wszystkie 3 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.