Pierwsza Młodość #194

No i proszę Państwa, to było do przewidzenia. Olga Tokarczuk wydaje nową książkę, nową powieść. Trafiła na okładkę Tygodnika Powszechnego. To jest numer z 30 września, numer 40 w tym roku. No i proszę Państwa, mamy na okładce Olga w świetnych okularach. Brawo! Dlaczego świata jest za dużo? Olga Tokarczuk o nowej powieści prawie do zapominania i epidemii głupoty. Siedem z ton wywiadu. I chciałabym powiedzieć tak, bardzo dużo jest wywiadów ostatnio. Znaczy, ja nie wiem jak mam to nazwać, czy to jest wywiad. Ja mam takie wrażenie, że ludzie wchodzą do internetu, znajdują różne rzeczy na te osoby, z którymi mają rozmawiać i potem to weryfikują. Albo pytają o coś, co już ktoś powiedział wiele lat temu. Nie ma ciekawości drugiego człowieka, a już na pewno prawie nie ma próby rozwiązania jakiegoś problemu, próby rozmowy na jakiś temat, który by nie wynikał z alkowy danego rozmówcy.

Wiecie, o czym mówię. Mam przesyt takimi rozmowami. Teraz w związku z premierą mojej książki i promocją będę miała parę wywiadów. Przez rok ich nie udzielałam i to był cudowny okres mojego życia. On właśnie za chwilę się skończy. Ale potem mam zamiar znowu zamilknąć na bardzo długo, jeżeli chodzi o udzielanie wywiadów, bo po prostu mam takie wrażenie, że dzisiaj to po prostu nie ma sensu. I zazdroszczę Olgę Tokarczuk, że ona rozmawia, udziela wywiadów tylko i wyłącznie, kiedy wydaje książkę, bo wtedy ma coś do powiedzenia, to jest zwykle związane z książką, ale nie tylko. Bo zacznijmy od tego, że wywiad z Olgą Tokarczuk w Tygodniku Powszechnym przeprowadzają Michał Okoński i Tomasz Stawiszyński. To są dwa bardzo mocne nazwiska dziennikarskie i to już od razu nam sugeruje, znaczy my wiemy, Co w tej rozmowie będzie? Że to będzie coś bardzo dobrego.

Siedem stron ze zdjęciami, ale to się połyka. Ja ten wywiad z Olgą Tokarczuk przeczytałam chyba ze trzy razy. Kupiłam sobie wersję papierową. Zresztą lubię czytać papierowe, szczególnie właśnie Tygodnik Powszechny. I to jest taki wywiad, tak zwana rozmowa z ciekawym człowiekiem. Wiecie, o czym teraz mówię. To jest coś, co może być inspirujące, bo możemy się czasem z Olgi śmiać, że ona coś tam powie na żywo, coś tam o EIU, wiadomo. Wiem, że w niektórych środowiskach bardzo modnie jest robić sobie bekę ze wszystkiego, co powie czy napisze Olga Tokarczuk, ale jakoś, wiecie, albo ja się zestarzałam, albo ja zmądrzałam. Chcę wierzyć, że to jest to drugie i uważam, że trzeba słuchać ludzi, którzy są wyjątkowi. Olga nie musi się podobać wszystkim, na pewno jest osobą wyjątkową. No i ten wywiad, dlaczego świata jest za dużo, z lidem, epoka, która rodzi się w bólach na naszych oczach, będzie epoką syntezy.

Prób nadania światu i jego narracjom sensu już bardzo wiele mówi i bardzo zachęca. Bo myślę, że ona ma takie spojrzenie na świat, jakiego my nie mamy. Nie mamy tej wrażliwości, nie mamy tych narzędzi, nie mamy tych umiejętności poznawczych, jakie ona ma. No, ustalmy, to jest osoba o umyśle wybitnym. Koniec, kropka. Nie musi się nam podobać, ale warto posłuchać. I to, co ona tutaj mówi w tym wywiadzie, który jest, tak jak już powiedziałam, on jest bardzo dobry i zaczyna się naprawdę świetnie. Młody, daj jakiś las teraz, proszę, bo będzie trochę o drzewie. Michał Okoński i Tomasz Stawiszyński pytają. Gdybyś miała być drzewem, to jakim? Olga Tokarczuk. Właśnie wróciłam z ziemi lubuskiej, gdzie widziałam piękne wielkie dęby czerwone, które porastają nizinne okolice Odry i jej starorzecze.

No ta rozmowa idzie w bardzo różne, bardzo ciekawe strony. Między innymi jednym z tematów jest pamięć. I pytają Olgę tak. Czyli czasami lepiej nie pamiętać? Olga Tokarczuk odpowiada. Ludzie mają prawo, żeby zapomnieć. Uważam, że mają prawo do skorzystania z cudownego zbioru mechanizmów obronnych, które wypracowała dla nas nasza psychika. Nie musimy brać na siebie całego bólu świata. Sprawy muszą być uczciwie zapisane w archiwach, ze wszelkimi dowodami najczarniejszych zbrodni, ale musimy je umieć przekroczyć i żyć dalej. Wiem, że etycznie może to być dla wielu nie do przyjęcia, ale to są samozachowawcze mechanizmy, które ratują zdrowie psychiczne. Na ziemiach zachodnich te procesy zapominania towarzyszyły budowaniu funkcjonującego społeczeństwa.

Długo to trwało, ale być może teraz możemy ogłosić jakiś sukces. Następne pytanie. Czy istnieje różnica pomiędzy tym zdrowym zapominaniem, a wyparciem, udawaniem, zamykaniem się na rzeczywistość, w tym także na, mówiąc językiem bliskiego ci Junga, zbiorowy i indywidualny cień? Tokarczuk odpowiada. Myślę, że praca nad sobą w duchu psychoanalizy czy też według praw indywiduacji Junga jest przywilejem danym niewielu. Samoświadomość to luksus. Większość działa w trybie przetrwania, gdzie niepamięć jest prostym i skutecznym lekarstwem. Rozumiem to dobrze. Potem jest znowu o książce. Bardzo ciekawy jest ten wywiad. No i idziemy dalej. Na przykład jest opowieść o lalce.

I bardzo ciekawie Olga Tokarczuk tutaj mówi, bo jest pytanie. Dlaczego Twoim zdaniem Prus wypiera Sienkiewicza? Co takiego jest w naszych czasach, że lalka doczekała się aż dwóch ekranizacji? I to Karczuk odpowiada w Tygodniku Powszechnym. Najprościej byłoby odpowiedzieć, że Prus jest pisarzem klasy średniej, a dzisiaj to ona nadaje lub chce nadawać kształt naszemu społeczeństwu. Ale myślę też, że jest to zwrot w kierunku indywidualności, indywidualnego bohatera w skomplikowanej sytuacji zewnętrznej, powiedzmy klasowej, ze wszystkimi jej dystynkcjami, które nas tak uwierają. Dziś Prusa czytałabym przez Pierre Bourdieu. Ale te dwie lalki to i tak mało. Bardzo brakuje mi kolejnych ekranizacji polskiej literatury i ważnych wydarzeń polskiej historii.

Czasami się zastanawiam, kiedy ludzie żyją, skoro tak muszą się do wszystkiego ustosunkowywać. Może to daje im poczucie sprawczości i kontroli? No, to jest bardzo ciekawe. To jest naprawdę bardzo dobry wywiad. Naprawdę gratuluję. Tygodnik powszechny. Dlaczego świata jest za dużo? Olga Tokarczuk o nowej powieści prawie do zapominania i epidemii głupoty. Siedem stron takiej rozmowy, jakich dzisiaj w mediach prawie już nie ma. Dlatego warto sobie to przeczytać, bez względu na to, czy memujecie Tokarczuk, czy nie. Warto posłuchać, poczytać rozmowy z mądrym człowiekiem. To może jakaś muzyczka teraz? Pierwsza Młodość 194.