Jak człowiek wymyślił CZAS - POP Science #20

Hej, hej POP Science maniaku lub POP Science maniaczko! Jeśli nie chcesz przegapić kolejnych odcinków, to koniecznie zajrzyj na naszą stronę astrofaza.pl i zapisz się na darmowy newsletter. Dwa razy w tygodniu otrzymasz podsumowanie tego, co robimy w ramach Astrofazy, a warto, bo dzieje się naprawdę dużo. A teraz już zapraszam na odcinek. Czym właściwie jest czas? Czy istnieje, czy też jest tylko złudzeniem? W jaki sposób mierzymy czas dzisiaj? W jaki sposób będziemy go mierzyć? I w jaki sposób mierzyliśmy czas wcześniej? O tym w dzisiejszym POP Science. Leszku, czy mamy zsynchronizowane zegarki?

Którą masz teraz na tarczy? Mam właściwą godzinę. Ja też mam właściwą. I to mam na tyle. Szczęśliwi czasu nie liczą i nie mierzą, więc po co to wszystko w ogóle? Po co to wszystko? To jest słuszna uwaga, bo zauważ, że często w komentarzach widzowie piszą, że tak im ten czas zleciał, że dwie godziny po prostu minęły od tak, nie? Że nie wiedzą, gdzie uciekły. No a to jednak są dwie godziny. Jak dwie godziny byś robił coś żmudnego i nudnego, no to mózg by nasz zauważał te dwie godziny. Każda minuta dłużyłaby się i dłużyła. Jak robimy coś fajnego, to nagle ten czas bardzo szybciutko płynie. No i właściwie od razu na usta ciśnie się takie pytanie, czy w takim razie czas istnieje, nie?

Coś się dzieje, a potem coś się wydarza z tego powodu. Tak, czyli jest, jest, jest ta strzałka czasu. Jest też sporo uwagi, filozofia i myśliciele właśnie temu, o czym przed chwilą powiedziałeś, poświęcili, czyli Tej subiektywności i obiektywności w poczuciu czasu i w pomiarach czasu. Ale z drugiej strony mamy pomiary czasu i nagle jest pstryk Einsteinowskie i nam się robi zupełny bałagan, bo okazuje się, że tak naprawdę każdy punkt w czasoprzestrzeni ma swój czas własny. I my tylko na naszym poziomie dokładności próbujemy to w pewnych

Samo słowo południe wzięło się z połowy dnia. Staropolskie południe. Mówimy o języku polskim. Staropolskie południe fonetycznie się zmieniło w dzisiejsze południe. Południe. Południe, tak. I południce, które w życie, jak zasnąłeś, to gdzieś tam, prawda, cię porywały i tak dalej. A to podobno w ogóle wzięło się od tych udarów cieplnych, słonecznych, kiedy gdzieś tam, prawda, śpiąc. Tak, podejrzewam, że tak to było, że Że gdzieś ktoś miał jakąś miłą wizję z południcą. Nawet nie tylko wizję, bo ci ludzie umierali i nie wiadomo było o co chodzi tu w południe itd., więc gdzieś tam zawsze jakąś przyczynę te wszystkie mity w mitologiach mają. Natomiast zanim przejdziemy do tych zegarów, bo zmierzamy do tych obserwacji itd., ja bym zaczął od najstarszego zegara, jeżeli chodzi o ludzkość, czyli naszego zegara, bo już wspomniałeś o tym cyklu Dzień i Noc.

Przeróżne dziwne dolegliwości, które cały czas są obecne zarówno u homo sapiens, jak i u innych gatunków zamieszkujących naszą Ziemię. I ten cykl, rytm księżycowy jest tutaj bardzo istotny. Ciekawostka jest a propos właśnie tego, że się gorzej śpi w czasie pełni, no jakby próbowano i to tłumaczyć tym, że jest wtedy jaśniej, no ale jakby okazuje się, że nawet w momencie, kiedy mamy wyciemnioną totalnie sypialnię, bo i takie eksperymenty były robione, to dalej ten sen był dużo słabszy, więc z jednej strony to jest to, co mówisz, to jest u nas głęboko genetycznie zakorzenione, że ten cykl istnieje i według niego gdzieś tam postępujemy, a druga rzecz, którą ostatnio a propos tego przeczytałem,

To jest to, że wiesz, że Księżyc w momencie, kiedy jest w pełni, znajduje się w ogonie magnetycznym Ziemi tak naprawdę, nie? No bo jest Słońce, prawda, i gdzieś tam w tym ogonie, w tym wyciągniętym ogonie przez wiatr słoneczny i magnetyczny magnetosfery ziemskiej się znajduje. I dochodzi do pewnych zaburzeń elektrostatycznych tak naprawdę mimo wszystko między Ziemią a Księżycem i to też jest brane pod uwagę. Oczywiście to nie znaczy, że to jest tym powodem, ale badają to naukowcy i sprawdzają, czy czasem nie jest coś. My jesteśmy, o tym kiedyś już tutaj wspominaliśmy, my jesteśmy bardzo skomplikowanym urządzeniem, też w dużej mierze elektrycznym. Funkcjonujemy dzięki elektrostatyczności i elektrodynamice i pole magnetyczne i pole elektryczne ziemskie jest dla nas bardzo ważne.

Ta liczba taka duża, niech was nie przerazi, bo to są normalne wartości. Mówimy tutaj o natężeniu pola elektrycznego, a nie o prądzie elektrycznym. To są dwie różne rzeczy. I gdy pozbawimy właśnie tego, to Te płyny, ta cała fizjologia związana z przemieszczaniem się ładunków elektrycznych, czyli elektrolitów w naszym organizmie, zostaje zaburzona. Ludzie zaczynają być podenerwowani. No i drugą biosferę zrobiono już z plastiku. Czyli to były tworzywa. Te kopuły były z tworzyw. I teraz... Także trzeba bardzo na to uważać. Natomiast wracając do Księżyca,

No tutaj mamy te miesiące syderyczny, synodyczny, czyli okres między dwiema takimi samymi fazami, bądź też okres obiegu wokół Ziemi. Już jest tam nieważne między 27 z kawałkiem do 29 dni. Te różne okresy mają długości i zobacz, że to jest prawie że dokładnie tyle, ile średnia długość miesiąca w naszym kalendarzu. Niemniej w historii obserwacje Księżyca właśnie były podstawą pierwszych kalendarzy, a także obserwacje Słońca. No bo tutaj myślę, że też nie odkrywamy Ameryki, mówiąc, że Słońce każdego dnia troszeczkę w innym miejscu wschodzi na horyzoncie, ale też na troszeczkę innej wysokości góruje.

Tak, tak, bo jeszcze mamy jeden odcinek zaległy do publikowania. Ale wtedy jest właśnie równonoc i wtedy słońce świeci na wysokości 30 chyba, 4 albo 6 stopni. Już Ci mówię, za dwa tygodnie będzie. Teraz w poniedziałek będzie POP Science, nasze promieniowanie, a ten będzie dwa tygodnie od poniedziałku następnego, to możesz sobie wyliczyć, czy dobrze mówisz. 20 marca o 16.33 nadeszła wiosna. Bądź nadeszła. Nadeszła wiekopowna chwila. I wtedy jest równonoc, wtedy Słońce wschodzi dokładnie na wschodzie, zachodzi dokładnie na zachodzie, góruje na wysokości tam 36 bodajże stopni, natomiast w czasie przesilenia letniego góruje na wysokości ponad 60 stopni nad horyzontem.

Wiesz dlaczego mówię w rolnictwie? Bo kiedyś były takie kalendarze, pamiętasz, zrywało się te kartki z tego kalendarza i tam były fazy księżyca i było pod spodem zaraz dla rolników jakieś tam porady. Pewnie tak. Ja kiedyś pamiętam, mojemu ojcu kupiłem taki kalendarz, gdzie można było ustawić i on był wieczny, był tak skonstruowany, że fazy księżyca, a ojciec miał taki dosyć długi epizod w życiu, że chodził na ryby bardzo często. I wtedy rzeczywiście jest ta różnica. Także ryby czują ten księżyc i albo biorą lepiej, albo nie. OK. Czy to jest odpowiedź już na to zadane przed siebie pytanie? Czy mogę powiedzieć, żeby napisali wszyscy odpowiedź w komentarzach i sprawdzili później siebie?

A jakie było pytanie? Leszko, zadam masz kawę. Słuchaj, kawę z prądem. O prądzie już był odcinek. Pytanie było, gdzie się jeszcze używa księżyca. Tak, księżyca, tak. Czy w ogóle, czy się używa jeszcze kalendarza czysto księżycowego? To pytanie do Was, napiszcie w komentarzu i zobaczycie za chwilę, czy mieliście rację. Dlatego, że ten kalendarz, którego my używamy obecnie, kalendarz, który W pierwotnej wersji został przez Juliusza Cezara stworzony, zatwierdzony i nazywał się juliańskim kalendarzem. Natomiast w tysiąc cztery... Stworzony był przez niego czy tylko zatwierdzony? Zatwierdzony. Myślę, że Juliusz Cezar nie był głupim człowiekiem.

365 dni, tak? 365 dni. To jest taka była długość, ale też zaczęto obserwować, że są pewne różnice, że czasami tych dni jest więcej, czasami mniej, więc w tym kalendarzu juliańskim tam były pewne problemy, które udało się W dużej mierze wziąć pod uwagę w kalendarzu, który został wprowadzony i teraz, żebym się nie pomylił, pracował nad tym kalendarzem, a ściślej nad wyznaczaniem momentu wiosny. Czyli tego, co właśnie mieliśmy te dwa tygodnie temu, czyli przyjścia tego momentu astronomicznej wiosny.

Tym zajmował się Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik zmarł w 1543 roku, a jego praca została wzięta pod uwagę i jakby reformę kalendarza przeprowadził papież Grzegorz XIII. I to było, żebym nie skłamał, jeśli się pomyliłem, to przepraszam, ale 1586 czy coś w tym stylu rok, czyli jakiś tam czas po śmierci już Mikołaja Kopernika. No i ten kalendarz był skonstruowany w ten sposób, że on już uwzględniał fakt, że rok, tak zwany rok zwrotnikowy, bo tak ten rok nazywamy, to jest 365 i jedna czwarta dnia.

Ale niestety tutaj też jest taki mały psikus, a i ten kalendarz jeszcze, żeby tutaj pewne rzeczy uściślić. W momencie, gdy nastąpiła reforma kalendarza, Właśnie w drugiej połowie XVI wieku to niektórzy pozostali przynajmniej w użyciu religijnym z kalendarzem starszym. Czyli w momencie przeskoku tej reformy tam zmieniono datę. Troszkę tych dni Niestety nam udało się jakby przeskoczyć. Trzeba było zmienić zupełnie datę. Niektórzy tego nie zmienili.

Dzisiaj mamy dzięki temu terminy świąt, tych świąt chrześcijańskich w kościele katolickim, który oczywiście reformę przyjął, bo to była reforma papieska, mamy terminy świąt ustalone. A w kościele choćby prawosławnym te święta są później. 13 dni, tak dobrze mówię? Być może, nie wiem, kiedy są, ale jest to przesunięcie. Ono wynika z tego, że w momencie, gdy wprowadzano kalendarz, część nie wprowadziła tego przesunięcia. No tak, tak to jest. Niestety okazało się znowuż, że ten kalendarz, który obecnie mamy, cały czas stosujemy kalendarz gregoriański, że on też nie jest pozbawiony wad, bo w tzw. międzyczasie zaczęto wyznaczać długość roku zwrotnikowego z bardzo dużą dokładnością.

Jak człowiek wymyślił CZAS- POP Science 20. Jak jesteś na dworcu, no to jest ta data, która... Bo trochę byłoby głupie, jakbyś miał bilet powrotny powiedzmy na kwiecień 2022, idziesz na lotnisko, a tam... 5 tysięcy 148. To trochę posiedzę. Kiedy mój samolot będzie? Tak, niestety. Jak się tu przyleciało, to już się nie wyleci. Dokładnie. A wróćmy do tego kalendarza księżycowego, bo jest używany. Znowu, tak.

To tylko sobie włączymy, żeby to było. Niestety, ale jak się nie używa dłuższy czas, to się rozłącza. Dzisiaj jeszcze z raz czy z dwa może tego użyjemy. Więc przede wszystkim to Ziemia jest w samym środeczku. Ziemniak. Tak, tu jest Ziemia. A to, to jest sfera niebieska. To jest sfera niebieska. Na Ziemi, zobacz, mamy bieguny i mamy równik. Tak zdrowo zaznaczaj. Tak, zaznaczam tak dosyć. I układ pewnych znaczników na sferze niebieskiej jest częściowo związany z tym, jak podzielona jest Ziemia, więc istnieje coś takiego, co nazywa się równikiem niebieskim.

Tak jakby pulę na pół rozłożył. Ale Ziemia porusza się po orbicie wokółsłonecznej Kąt nachylenia tej orbity jest, czy może inaczej, oś rotacji Ziemi jest nachylona do płaszczyzny orbity ziemskiej pod kątem, zależy z której strony liczyć, 66,5 stopnia. To powoduje, że na naszym niebie my obserwujemy A właśnie taką drugą linię. Jedną z nich jest równik, który sobie wyznaczamy, który jest ściśle związany z Ziemią, a drugą linią jest linia, która jest po pierwsze odzwierciedleniem orbity ziemskiej, a po drugie na niebie z punktu widzenia nas poruszających się

Razem z Ziemią wokół Słońca, gdy patrzymy w Słońce, to to Słońce pozornie zmienia swoje położenie. Rysując właśnie tę linię. To jest właśnie ta względność. Tak naprawdę Ziemia porusza się tu, ale gdy jesteśmy na Ziemi w tej chwili i patrzymy w Słońce, to ono jest gdzieś tu. Gdy jesteśmy kawałek dalej, Słońce będzie tu. Gdy jeszcze kawałek dalej, będzie gdzieś tam z tyłu. I właśnie te kolejne położenia Słońca rysują nam coś, co nazywa się Eklipia. A to będzie równik niebieski.

No to to obserwowane byłoby jako przejście Zenitu, czyli w południe w tym momencie Słońce świeci na równiku dokładnie w Zenicie. Ale popatrz, że jest drugi punkt. Ten punkt to jest punkt wagi. Ten się nazywa punktem barana, tak go oznaczamy, a ten jest punktem wagi, tak go oznaczamy. I to jest tak zwany węzeł wstępujący, bo Słońce wstępuje z południa na północ. Ktoś może powiedzieć, ale na południu wstępującym będzie ten. No niestety, ta cywilizacja, która to opisała, narodziła się na półkuli północnej. Bardzo mi przykro. Więc to jest węzeł wstępujący, to jest węzeł zstępujący.

To dokładnie tak samo, jak się próbuje orbity wyrównać. Na przykład próbujesz gonić jednym pojazdem kosmicznym, drugi pojazd kosmiczny wykorzystuje się dokładnie ten sam schemat. Identyczny. Nawet się nazywa tak samo. Węzeł wstępujący i węzeł wstępujący. Tak, dokładnie. Dlatego, że... Bo to nie jest jakaś czarna magia. Tylko ja chciałbym... Taka szara magia. Ja chciałbym wyjaśnić coś zupełnie jakby innego w tym momencie. Bo te dwa punkty to są punkty przecięcia ekliptyki z równikiem. Ale oprócz tego, że Ziemia kręci się wokół własnej osi i obiega Słońce, to Ziemia wykonuje jeszcze jeden dziwny ruch, a mianowicie, gdy tutaj narysuję sobie z boku Ziemię, tutaj będzie jej oś obrotu, to okaże się, że ta oś obrotu ona też zatacza

A jednocześnie wiemy, że Słońce wędrując po niebie odwiedza różne znaki zodiakalne, bo tu w okolicach właśnie ekliptyki znajduje się 12 znaków zodiaku. Najpierw było ich 11, potem, żeby to się zgadzało z kalendarzem, to tam jeszcze dodatkowy znak zodiaku został stworzony. Zdaje się, że ze Skorpiona chyba, ze Szczypiec zrobiono coś tam, nie pamiętam. W każdym razie jest 12 znaków zodiaku. Punkt Barana znajduje się tutaj i teraz, żeby nie było, to jest punkt Barana, a tutaj w tym miejscu znajduje się gwiazdozbiór, obecnie ryby.

Te nasze 24 godziny, to też jest pewien podział, który wprowadzono w pewnym momencie, tak? Zaczęto to mierzyć, zaczęto mierzyć ile czasu upływa od jednego górowania Słońca do drugiego. Upływa, czekaj, troszkę więcej czy troszkę mniej? To zależy gdzie jest, bo teraz popatrz. Problem polega na tym, że tu jest Słońce. Myśleliście, że tak prosto się mierzy czas, co? A Ziemia krąży po orbicie eliptycznej. Ziemia jest tu, kręci się wokół własnej osi, kręci się wokół własnej osi, to wyznacza pewien rytm, ale jednocześnie Ziemia podąża w tę stronę. I teraz popatrzcie, Ziemia kręci się wokół własnej osi w tempie 23 godzin 56 minut i nie pamiętam, chyba 4 sekundy.

Więc ktoś może powiedzieć, no dobrze, a gdzie są te 4 minuty, które tutaj, te prawie 4 minuty? Ziemia w każdej dobie przesuwa się z prędkością V w przybliżeniu 30 km na sekundę. Przesuwa się i tak troszeczkę nadgania. I jeżeli to i to weźmiemy razem pod uwagę, to dostaniemy w wyniku właśnie to, co obserwujemy na normalnym niebie, czyli ten czas pomiędzy dwoma górowaniami Słońca, czyli 24 godziny. Formalnie Ziemia obraca się wokół własnej osi troszeczkę wolniej, ale przez ten ruch wokół Słońca ona zawsze troszkę nadgania. To dlatego są te jakby delikatne różnice.

Tak, dokładnie. To dostaniemy taką dziwną figurę. Gdy ono przechodzi przez tę linię zwaną południkiem, tu jest S, czyli południe, to wtedy jest tak zwane południe prawdziwe słoneczne. A gdy będziemy badać, gdzie Słońce będzie wtedy, gdy nasz zegar pokazuje południe, to czasami będzie trochę wcześniej, czasami trochę później. To wynika z faktu, że Ziemia krąży po elipsie. Ta linia nazywa się Tak i czasami widać jak robią zdjęcia, zostawiają gdzieś aparat taki jak kamerę obskury w jakimś miejscu, ona robi sobie te ujęcia i tak naprawdę to jest bardzo mało czuły film tam w środku, więc tylko to słońce widać jak robi taką właśnie ósemeczkę gdzieś tam. No to jest albo robi się po prostu zawsze o tej samej porze, codziennie o tej samej porze robi się zdjęcie, oczywiście zmiany czasu, tak, to co też mieliśmy,