26. Greenwashing w instytucjach finansowych

Dzień dobry. Witam wszystkich bardzo serdecznie. Z tej strony Michał Trajanowski i zapraszam do kolejnego odcinka POLSIF Talks. A dzisiaj moim gościem w studiu jest doktor Karolina Grosicka, ekspertka POLSIF w zakresie greenwashingu, minimalnych gwarancji i sygnalistów. Cześć Karolina. Cześć Michale. Dziękuję pięknie za zaproszenie. A tematem dzisiejszego odcinka, o którym będziemy rozmawiać, jest zjawisko greenwashingu. My o nim rozmawialiśmy już w niektórych odcinkach na naszym kanale, natomiast dzisiaj skupimy się na tym zjawisku konkretnie w instytucjach finansowych i porozmawiamy o tym, jak mu zapobiegać. Karolina, może zacznijmy od tego, czy istnieje w ogóle jakaś definicja greenwashingu? Jeszcze kilka tygodni temu powiedziałabym, że nie.

Natomiast w związku z opublikowanym przez Europejskie Urzędy Nadzoru, między innymi ESME, EIOP i Europejski Urząd Nadzoru Bankowego raporty, każdy opublikował osobno, powstało takie wspólne rozumienie, może nie tyle definicja, co rozumienie zjawiska, pojęcia greenwashingu. I ono nie odbiega co do zasady od tego znaczenia i tej interpretacji, którą znamy. To jest po prostu praktyka. To jest praktyka, która może wprowadzać w błąd umyślnie lub nieumyślnie, która w sposób nieuczciwy i niejasny informuje o działalności podmiotu głównego zainteresowanego.

I myślę, że na tym możemy poprzestać, żeby nie wprowadzać w błąd odbiorców naszego dzisiejszego podcastu. Nie będziemy stosować greenwashingu, będziemy mówić o konkretach, ale ja też myślę, że to zjawisko jest w jakiś sposób pewien taki intuicyjny i namacalny dla naszych słuchaczy, Z reguły, jeżeli słyszeliśmy gdzieś w mediach o właśnie takich praktykach greenwashingowych, to one po prostu były sensacyjne, tak? Słyszeliśmy o na przykład liniach KLM, które mówiły, że środki ze sprzedaży biletów są przeznaczane na to, żeby ograniczać emisję. Okazało się, że jest odwrotnie. Pewnie znaleźlibyśmy takie przypadki też wśród spółek paliwowych, ale wróćmy w takim razie właśnie do samej branży finansowej. Czy możemy powiedzieć, że są jakieś takie grzechy główne, które powtarzają się przy okazji takich praktyk?

No właśnie, bardzo długo zastanawiałam się, czy możemy powiedzieć o grzechach. Oczywiście marketingowo możemy nazwać tego typu zagadnienia, których jest siedem, jako grzechy. Natomiast co do zasady, tak jak mówisz, tak, są grzechy, kiedyś było ich sześć, teraz jest ich siedem. To są takie zachowania, które, że tak powiem, mogą nam sugerować, że mamy do czynienia z greenwashingiem i jednocześnie są przestrogą, jak tego greenwashingu nie stosować. I tutaj mamy te grzechy, o których mówimy, to są takie dosyć proste, wydawałoby się, i takie intuicyjne grzechy, bo to między innymi, jak w marketingu, ukrywanie pewnych niekorzystnych cech,

Grzechy greenwashingu dotyczą szerzej, bo nie tylko instytucji finansowej, ale szerzej produktów, usług, więc możemy tutaj właśnie mówić m.in. o braku dowodu, o braku precyzji, to już mamy trzy. Możemy mówić o niejasności, o nieistotności, o mniejszym złu, o białym kłamstwie, o fałszywej etykiecie. Tak, tak, wiem, jest tego dużo. Jak tego się słucha, to zlewają nam się trochę te grzechy. Natomiast, żeby wspomnieć tylko i wyłącznie o tych pierwszych chociażby, o których powiedziałam, to między innymi ukrywanie niekorzystnych cech. Czyli co? Po prostu nie mówimy o tym, co jest dla nas niekorzystne. Stosujemy autopromocję, która ma na celu wyróżnienie nas na rynku, jednocześnie skrzętnie ukrywając fakt, że pralnia chemiczna

Ekologiczną pralnią jednak nie jest. To jest jeden z najprostszych przykładów. Kolejnym wybranym jest np. mniejsze zło. Kiedy mówimy jako producenci, że np. nasz produkt Papieros jest elektroniczny i dzięki temu jest może nie tyle przyjazny dla środowiska, chociaż również, no bo możemy powiedzieć, że nie wyszucamy tego przysłowiowego peta, który później będzie się rozkładał, natomiast oczywiście w domyśle staramy się również Nie jest to tylko grzech greenwashingu, ale brak dowodu.

Czyli powoływanie się na ekologiczność produktu, na jego dobre, lepsze przeznaczenie, tylko i wyłącznie na podstawie tego, że tak napisaliśmy, nie mając w żaden sposób dowodów na to, że tak jest. I to również stanowi przykład nieuczciwej praktyki rynkowej, o czym dalej. Pozwolę sobie powiedzieć, mam nadzieję. Już sama nazwa grzechu wskazuje nam, tak jak powiedziałam, na to, czego możemy się spodziewać, jaki ten grzech jest i na czym on polega. Z tego, co opowiadasz, to też mam takie wrażenie, że tutaj dużo zależy od pewnego kontekstu, interpretacji, warunków, w którym dana treść czy dany komunikat powstaje. Ale mimo wszystko spróbujmy trochę popatrzeć na te konkrety i czy możemy mówić o tym, że w Polsce mamy właśnie konkretne regulacje, które nam definiują ten greenwashing i ewentualne jakieś sankcje z tym związane?

Jak to wygląda? Dziękuję za to pytanie, bo to jest bardzo dobre pytanie. Mam wrażenie, że mimo wszystko cały czas jeszcze rzadko pojawia się, stosunkowo rzadko pojawia się w przestrzeni publicznej, ale nie tylko publicznej, również wśród przedstawicieli branży, no bo greenwashing, greenwashing, mówimy co robić, czego nie robić, w jaki sposób, jakie procedury stosować, jakie zachowania, natomiast nie mówimy, a co jeżeli będę świadomie czy nieświadomie, bo to trzeba również podkreślić, Stosowała Greenwashing. Tutaj z pomocą przychodzą nam dwie ustawy, właściwie trzy, bo jest to ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 1993 roku i ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, czyli 2007 roku, jak również ustawa o ochronie konkurencji konsumentów.

Bankowcy jako przedstawiciele instytucji finansowych i oni postanowili dostrzec istotę greenwashingu i tego w jaki sposób się przed nim bronić. Jak reklama środowiskowa, czym w ogóle jest reklama środowiskowa i jak należy ją tworzyć, żeby tego greenwashingu nie popełniać. I tutaj oczywiście nie wdając się głęboko w szczegóły, bo pytanie było złożone, dziękuję Michale, dla zainteresowanych i chcących pogłębić temat reklamy środowiskowej zaproponowanej W Kodeksie Etyki Reklamy odsyłam do strony Rady Etyki Reklamy. Natomiast jeżeli chodzi o te ustawy, te trzy ustawy, o których powiedziałam, czyli o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym i ochronie konkurencji konsumentów,

To tutaj mamy co do zasady dwa rodzaje odpowiedzialności. W przypadku ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym z 2007 roku to jest odpowiedzialność, która może być poniesiona przez osoby, które stosują greenwashing. Jest to odpowiedzialność cywilna. I tutaj oczywiście ustawa przychodzi nam z pomocą, ponieważ wskazuje na Konkretny artykuł, który mówi nam, jaki ten katalog jest szeroki, jeżeli chodzi o te możliwości, bo to jest między innymi zaprzestanie stosowania tego typu reklamy, czyli zaniechanie, jak również usunięcie skutków już zaistniałego zagrożenia, które się zmaterializowało w związku ze stosowaniem takiej reklamy.

No i odpowiedzialność karna, sankcja karna. To tutaj, że tak powiem jest sankcja przewidziana w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Ja myślę, że ten wątek związany z tym ryzykiem reputacyjnym właśnie szczególnie jest istotny przy okazji właśnie branży finansowej. Do tego trochę zmierza moje Kolejne pytanie, czy w świetle tych regulacji, które przytoczyłaś, instytucje finansowe też mogą ponosić odpowiedzialność za greenwashing? Jeżeli pytasz o ryzyka z tym związane, bo oczywiście ja odbieram to w perspektywie ryzyk, to zdecydowanie są ryzyka reputacyjne, tak jak rozmawialiśmy i o tym też coraz szerzej się mówi, bo i takie praktyki greenwashingowe Niestety zostały stwierdzone, chociażby w Polsce, oczywiście ryzyko operacyjne i ryzyko płynności, natomiast co do zasady przyjmuje się, że zbiorowej odpowiedzialności w postaci odpowiedzialności przedsiębiorstwa jako takiego nie dostrzegamy, tylko i wyłącznie wskazaną w tych trzech

I tutaj, że tak powiem, w tych raportach zostały wskazane wytyczne dotyczące greenwashingu, zostały wskazane regulacje, które o tym greenwashingu świadczą i takie dobre praktyki, a właściwie taka sugestia dobrych praktyk, które mogą być stosowane przez instytucje finansowe, by zapobiegać stosowaniu greenwashingu. Choć muszę przyznać, że te organy nie były pierwsze, jeżeli chodzi o wydanie tego typu wytycznych, bo nie sposób nie wspomnieć chociażby o naszych wytycznych Związku Banków Polskich, które zostały, że tak powiem, wydane niejako doraźnie w związku z potrzebą instytucji finansowych. Na początku tego roku, natomiast w związku z tym, że początek roku to luty, teraz mamy już październik, więc należy co do zasady stosować się do tych wytycznych europejskich, no i przede wszystkim dlatego, że są to wytyczne europejskie, więc tutaj można powiedzieć, że te dokumenty przychodzą z taką praktyczną pomocą i wskazówką,

Karolina, ja spróbuję trochę podsumować tą naszą rozmowę, bo Dostrzegam tutaj dwie takie istotne kwestie z perspektywy instytucji finansowych. Z jednej strony mówimy o tym, że to sama instytucja powinna ewentualnie rozpoznawać takie działania niezgodne właśnie chociażby z taksonomią przy okazji np. udzielania finansowania różnego rodzaju podmiotom, czyli tutaj już powinna być taka czerwona lampka, która ewentualnie się zapali, jeżeli dane przedsiębiorstwo przychodzi do Zastanawiam się jak w takim razie zapobiegać greenwashingowi właśnie w tych dwóch sferach. Czy możesz ewentualnie tak na zakończenie na podsumowanie

Czy można podać przykłady takich na przykład dobrych praktyk, które mogą być stosowane przez instytucje finansowe do tego, żeby unikać tego typu ryzyk? To jest i proste i trudne pytanie, ale jeszcze trudniejsza odpowiedź, bo co do zasady nie powinniśmy kłamać i popełniać grzechów greenwashingu. No tak, to jest w sumie główna zasada, prawda? Tak, tak. Natomiast jeżeli chodzi o pytanie, w jaki sposób powinniśmy, pierwsze skojarzenie i spostrzeżenie jest takie, to poprosimy tę listę tych wytycznych. Co powinniśmy robić? Najlepiej, żeby wskazać nam niejako bezpośrednio, jak tworzyć instrumenty finansowe, w jaki sposób się komunikować, ale jak wiemy, rynek, przede wszystkim życie jest tak zmienne, nasza rzeczywistość jest zmienna.

Jakie zachowania mogą potencjalnie, deklaracje, komunikaty, mogą być traktowane jako właśnie jako eko ściema, mówiąc tak bardzo kolokwialnie i jako coś, co nas wprowadza w błąd. Przekaz, który czujemy, że nie jest prawdziwy, nie jest oparty na faktach, nie jest oparty na dowodach. Przede wszystkim musimy słuchać naszych interesariuszy, badać ich potrzeby, badać ich oczekiwania, badać ich świadomość. Na temat greenwashingu i na temat w ogóle szerzej zrównoważonego rozwoju i UMIAR. Ja powiedziałabym jeszcze, że UMIAR we wszelkiego rodzaju komunikacji, we wszelkiego rodzaju strategiach, wszelkiego rodzaju dokumentacjach, które powstają i muszą powstawać, w regulacjach wewnętrznych, które tworzymy,

Które mają uczulić nas na greenwashing, nauczyć naszych pracowników w jaki sposób go nie stosować. Natomiast co do zasady umiar w kierowanej komunikacji, w kierowanym przekazie. Myślę, że to jest doskonała puenta naszej rozmowy i też wydaje mi się właśnie, że ponieważ zakres praktyk greenwashingowych to raczej nigdy nie będzie taki zamknięty kodeks, jakaś klasyfikacja. Zawsze pewnie pojawią się różnego rodzaju modyfikacje. Nie mówię do widzenia, a do zobaczenia. Albo do usłyszenia.