Mentionsy Mentionsy
PB AUTOPORTRET
PB AUTOPORTRET

Lotus: Firma, która wygrywała, odejmując. PB AUTOPORTRET

03.09.2026 ·46 min 23 s

Historia Lotusa zaczęła się od garażu, używanego Austina Seven i 25 funtów wyłożonych przez Hazel Chapman. Później przyszły samochody, które zmieniły sposób myślenia o prowadzeniu, rewolucje w Formule 1, zwycięstwa i woziły Jamesa Bonda. Ale były też finansowe katastrofy i kolejni właściciele próbujący ratować firmę …przed nią samą.W tym odcinku opowiadamy historię marki, która przez dekady udowadniała, że żeby być szybszym, nie zawsze trzeba dodawać moc. To Lotus spopularyzował w Formule 1 monokok, stworzył Sevena, Elana, Esprita i Elise’a, pomagał przy pierwszej Tesli, a jednocześnie regularnie balansował na granicy finansowej katastrofy.Dziś Lotus produkuje ponad 900-konne SUV-y i znów zmienia strategię. Opowieść o Lotusie to historia genialnych samochodów, wielkich ambicji i firmy, która wielokrotnie spadała — ale za każdym razem zdążyła skonstruować skrzydła, zanim uderzyła o ziemię.

No to będzie bardzo fajna historia, trzymajcie się, będzie rollercoaster. I teraz dżingiel wjeżdża. Myślę, że barwność tej historii jest związana bezpośrednio z człowiekiem, który był Lotusem, tak naprawdę można powiedzieć, bo właściwie cały charakter tej marki, cała jej przewaga, jej unikatowość w historii z jednej strony rynku motoryzacyjnego, ale z drugiej strony też bezpośrednio motorsportu wiąże się z jedną konkretną postacią Colina Chapmana. Czyli wybitnego jednego na pokolenie konstruktora, który był jednocześnie utalentowanym inżynierem, wynalazcą, ale także biznesmenem i osobą, która była swego czasu bardzo popularna w ogóle w Wielkiej Brytanii jako postać, jako wywalec torów wyścigowych, ale także jako osoba,

która te ikony, nawet tych Zeusów motoryzacji była w stanie pokonać. Więc dla takiego kraju jak Wielka Brytania, dla której motorsport był bardzo ważny, był jakąś tam kwestią dumy, honoru, To to, że ta brytyjska szkoła tworzenia samochodów sportowych okazuje się najlepsza, bo był moment, że to właśnie Lotus był najbardziej utytułowanym producentem, najbardziej utytułowanym konstruktorem w Formule 1. Pokonał w tym czasie, był wyżej niż Ferrari, niż Mercedes i wszyscy tytani, znowu stosując tą analogię mitologiczną. To wszystko, to było coś niesamowitego, a wszystko zaczęło się tak naprawdę od człowieka, który przyszedł znikąd. Anton Colin Bruce Chapman.

Ale podobno sama nazwa firmy, czyli Lotus, po polsku LOTOS, wzięła się właśnie od przezwiska, jakim Colin Chapman miał tytułować swoją żonę, tzn. miał nazywać ją podobno kwiatuszkiem lotosu, choć źródła są na tyle niepewne, że równie dobrze może to być coś, co zostało mu przepisane post factum, ale Jednak jest to jedna z teorii, dla których Colin Chapman miał właśnie taką nazwę wybrać, bo jakby oficjalnie nigdy nie zostało to wyjaśnione. Tak, wyjaśnione. Bo nazywanie, bo też chciałbym powrócić, nazywanie żony, żony Colina, po prostu żoną Colina Chapmana,

Jest mniej więcej tak precyzyjny jak na określenie skrzyni biegów mianem dekoracyjnej części samochodu. Ona jakby aktywnie brała udział w pracach, jak on wyjechał do rafu uczyć się latać, ona kontynuowała pracę, on zostawił jej listę zadań i ona wykonywała pracę związaną z przygotowaniami, konstrukcjami. Później zresztą zasiadała w zarządzie Lotusa, prowadziła finanse, startowała w zawodach. I to ona też stoi tak naprawdę za najpopularniejszym modelem drogowym w historii tego producenta, ale to do niego dojdziemy. Tak, na razie jesteśmy przy pierwszym samochodzie. Tak, pierwszy samochód, czyli Lotus Mark I. Zresztą on później tak został nazwany, ale jakby przez historyków jest teraz opisywany jako Mark I.

To, że ten samochód był bardzo lekki, dawało mu bardzo dużą przewagę, nawet wobec tego, że ta moc była niewielka, czy że wszystkie inne elementy były bardzo proste. Dzięki temu, że on był tak lekki, to po prostu ten samochód konsekwentnie tam pod górę sobie jakoś się pchał. Konicha Pan nie był jedyną osobą, która korzystała z Ostina Seven. To był bardzo popularny dawca ze względu na niską cenę i dużą powszechność występowania tej konstrukcji, a także jej skłonność w ogóle do modyfikacji. Ale on osiągał właściwie z miejsca, z pomocą tego, co miał, bardzo dobre rezultaty. Było ono na tyle dobre, że zaczął wygrywać, zaczął zdobywać nagrody pieniężne i z tych nagród pieniężnych szybko rozwinął Lotusa Mark II.

Pamiętajmy, że ten Lotus Mark I to nie był samochód seryjny. To był taki one-off. Ładnie napis powiedziane. Też można użyć góry noletniego złota. To był taki prototyp. Właściwie to był po prostu wózek, który sobie jeden gość zbudował. Znalazłem informację, że on w 1950 roku sprzedał go za 135 funtów. Podobne pieniądze przeznaczył na jakieś tam kolejne projekty, rozwijanie swojej marki. Szukałem informacji, nie znalazłem co się stało z tym oryginalnym Marquanem. Oj, to mnie troszkę zagrałeś, ale według mnie on przepadł. No właśnie z tego wniosek, że przepadł. Formalnie firma Lotus Engineering Company zaczęła działalność 1 stycznia 52 roku.

Tak jak wspomniałem kapitał zakładowy 25 funtów, pieniądze wykłada żona. Nie było konferencji pracowych, nie było inwestorów, nie było Futurystycznej Fabryki, było 25 funtów, garaż, kilku gości podjaranych tym, że mogą pracować z młodym inżynierem przekonanym, że konkurenci używają zbyt dużo metalu. Ale jakaś kampania z influencerami na pewno była. W tym garażu. Potem oczywiście były kolejne prototypy Mark II i tak dalej, ale pierwszym, nazwijmy to, seryjnym samochodem oferowanym przez markę Lotus był Mark VI. Tak, znaczy i tam kilka rzeczywiście po drodze było zbudowanych już dla klientów. Ale trudno nazwać go seryjnym, bo to był taki trochę samochód IKEA, nie?

I on bardzo sprytnie wykorzystywał, nie tylko w tej sytuacji, o której ty powiedziałeś, bo Brytyjczycy w tamtych czasach kupowali samochody w częściach, ponieważ płacili mniejszy podatek, niż kupując go w całości złożonej. To był jakby powód popularności klikarów w tamtych czasach. Więc on już wtedy wiedział, jak przeczytać przepisy, żeby ich nie złamać, tylko wynać luki. Tak, tak, tak. Był w tym mistrzem. Po Lotusie Mark VI nadszedł moment definiujący dla marki, ale właściwie on by nawet nie nadszedł, ponieważ jesteśmy w roku 1957. Lotus jest już właściwie u progu Formuły 1, ponieważ zobaczcie, 1948 rok, ledwo zaczęliśmy startować pierwszym jakimś tam takim spartanckim wózeczkiem w jakichś lokalnych zawodach dla półprofesjonalistów.

Dekadę później Lotus jest już blisko Formuły 1. W 1963 roku zdobywa swój pierwszy tytuł Mistrza Świata z Jimem Clarkiem za kierownicą, potem w 1965 został znowu powtórzony, więc Lotus jest już absolutnie na topie światowym. W 1957 roku jesteśmy w miejscu, w którym Chapman już czuje ten smak zwycięstwa, czuje sukces finansowy i chce tego więcej. I on miał już wtedy ambicje, żeby Lotus był marką właśnie bardziej elitarną niż egalitarną. To znaczy, żeby on poszedł do góry i żeby był takim bardziej szanowanym producentem drogich samochodów.

I dlatego też już wtedy ambicja Kolina Chapmana razem już wtedy z osobami, z którymi Pracował, którymi tworzył tę markę, no było, żeby jednak iść do góry. I gdy usłyszała to jego właśnie żona Hazel, o której mówiliśmy, wiosną 57 roku, to podczas rozmowy Kolina Czapana z jednym z, z głównym projektantem, z szefem biura projektu Lotusa, to powiedziała, no wybijcie to sobie z głowy. Jakby ona pragmatycznie podeszła do tematu i powiedziała, że Ani mi się nie ważcie, generalnie to, co robimy dobrze, musimy dalej kontynuować.

Panowie posłusznie się posłuchali, stwierdzili, że to jest ich wspólna decyzja razem z żoną i jeszcze w tym roku zaprojektowali i wprowadzili do produkcji spełniające jej wytyczne model, który naturalną koleją rzeczy nazywał się LOTUS 7. No i jakież musiało być ich zdziwienie i jakoś to tam, ile tej śliny musieli się naprzełykać, ponieważ się okazało, że po prostu to był wstrzał w dziesiątkę. To był samochód, który jakby wprowadził Lotusa w zupełnie inne miejsce. Samochód, który był produkowany od 1957 roku aż do 1972, jak pamiętam. Nie, przepraszam. Tak, bo wtedy Chapman odszedł od chciałodeśrodnego wizerunku producenta kitkarów. No właśnie cały czas widać,

Mało tego, do tej pory jest de facto produkowany, bo Caterham jakieś tam rozwinięcie tego modelu produkuje do dzisiaj. I to też jest pokazane w ogóle, jak sprytnie, jak pragmatycznie też potrafił Colin Chapman właśnie być obrotnym człowiekiem w biznesie, ponieważ kiedy już twierdził, że już dla niego jakby Lotus Argentina. A z trzeciej strony to był taki niewielki, jeszcze mało znany producent kitkarów z Wielkiej Brytanii, który nazywał się Caterham.

W Nowej Zelandii powstawały te Seveny jeszcze przez 6 lat do 1979 roku. Lotus Argentina o dziwo zbudował tylko 51 aut kiedykolwiek, no a tenże Caterham produkuje te samochody do dziś i w ogóle swoją drogą, też w ogóle niesamowitą drogę przeszedł ten producent, ponieważ był, no zobaczcie, dekady później, dopiero w drugiej dekadzie XXI wieku Katerham. Był taki rok, że Katerham i Lotus spotkali się w Formule 1 w ogóle. Nie? Było przecież tak. Więc no niesamowite koleje losu tego samochodu i w ogóle tych dwóch firm.

Był geniuszem inżynieryjnym. Bo chciałbym przejść już do historii tego, dlaczego dzisiaj w ogóle mówimy o Lotusie, bo gdyby nie jego obecność w F1, prawdopodobnie nigdy nie poznalibyśmy, albo tylko tacy wariaci jak my doczytaliby się, że istniała taka firma. No, powiedzmy, być może to byśmy ją pamiętali tak jak dzisiaj na przykład firmy Marcos. Na przykład, czyli głównie nie pamiętali. Więc jak to się stało, że taki producent, no wariat, jeśli chodzi o masę samochodu, znalazł się i rządził o zdawu karty w F1? Jak to się stało? To ja mam powiedzieć? Myślałem, że to będzie takie naturalne...

Nie, dobrze, dobrze. To mówię, oczywiście nie śmieję się, oczywiście już mówię. Dobrze mówię. Z jednej strony mówimy o Lotusie jako firmie, która skupiała się obsesyjnie na punkcie lekkości, ale tak naprawdę ta innowacyjność inżynieryjna Collina Chapmana szła dużo dalej. On do Formuły 1 wprowadził dwie, no w pewien sposób nawet trzy naopartego, ale przede wszystkim dwie bardzo ważne rewolucje. Pierwszą z nich, która jest troszkę trudna do wytłumaczenia, ale też musicie nam uwierzyć na słowo, że bardzo ważna, To znaczy konstrukcja monokoku i wykorzystywanie między innymi silnika jako elementu nośnego poniekąd.

To znaczy zupełnie jakby sama konstrukcja, ten szkielet samochodu, architektura jego, wokół której jest ten cały samochód budowany, została wywrócona w pewien sposób do góry nogami i to jest tak naprawdę najważniejsza zmiana, jeśli chodzi o jeden konkretny Element innowacyjny, którą Lotus wniósł do Formuły 1. Drugim, takim dużo bardziej czytelnym, jasnym było przeniesienie silnika za kierowcę. No oczywiście były też już samochody Formuły 1 czy samochody klasy Grand Prix, które miały silniki za kierowcę. Przedwojenne Auto Uniony, ale tutaj jednak połączenie tej niskiej wagi razem z, tożsamo też z tą cechą, tą konstrukcją monokoku i tym silnikiem, który jest właśnie za kierowcą i który też pełni poniekąd częścię, który pełni też rolę tej konstrukcji, to wszystko złożyło się na

Samochody zgoła odmienne od tego wszystkiego, co w Formule 1 była do tej pory. Jeszcze właściwie można powiedzieć, te poprzednie wszystkie to były co do jakby logicznych założeń takimi przedwojennymi voitureettes, jak to się nazywa w terminologii historii motoryzacji. Tutaj mieliśmy zupełnie nowy typ samochodu i to jest z kolei ten typ, który jest rozwinięty do dzisiaj. To jest to, od czego Colin Chapman zaczął. To był taki wzorzec, do którego na początku oczywiście inni się oburzali. No Enzo Ferrari między innymi, który Na pojawienie się takiego Lotusa w Formule 1 i te założenia, które on wprowadzał i którymi rewolucjonizował ten sport, to oczywiście Enzo Ferrari to dość arogancko zbywał, wtedy też znanymi powiedzeniami, jak z jednej strony

Colin Chapman mówił o dodawaniu lekkości i o tym, że odejmowanie masy czyni cię szybszym wszędzie. To Enzo Ferrari na to mówił, że dobre hamulce są dla słabych kierowców, czyli że silnik musi być z przodu, dlatego że koń to ciągnie powóz, a nie pcha go ryjem do przodu. Więc ostatecznie tym argumentem jeszcze przez trochę Ferrari'ego na zdobywanie zwycięstwa po prostu było to, że dojeżdżały te samochody. Były dość toporne, ale były solidne, sprawdzona technologia, która po prostu działała. Te Lotusy były przez pewien czas troszkę eksperymentalne, one były troszkę... Wszystkie te samochody były troszkę eksperymentalne.

Włoskie były takie dość toporne i przez to działały. A jednak te brytyjskie firmy, ale to nie tylko Lotus, bo tak samo Vanuall, Aira też był taki producent, no były dobre, niekoniecznie dojeżdżały, ale w momencie, kiedy jakby zaczęły Lotusy dojeżdżać, to rzeczywiście zwyciężały wszystko. I co tutaj też jeszcze jest? Ważne w tej całej historii to jest to, że ta globalna dominacja była rzeczywiście przejawiania nie tylko w Formule 1, bo w momencie, kiedy rozwiązał się ten worek ze zwycięstwami, to dotarł on nawet do słynnego wyścigu Indianapolis 500, który wydawałoby się, że jest właśnie ostoją takiej motoryzacji, która niekoniecznie musi być lekka, tylko właśnie musi być twarda, bo tam samochody jeżdżą koło w koło, ci amerykańscy

Kierowcy będą walczyć bark w bark i po prostu pewnie sunąc, prowadząc nawet ten samochód swoją wielką mięścioną ręką, po prostu będą pchać do przodu. Dotarł i zwyciężył ten Indianapolis. W 1962 roku, jak pojawił się Lotus 25 z tą monokokiem, o którym mówiłeś, lekkim, Jim Clark zdobył nim mistrzostwo świata w 1963 roku, a dwa lata później dołożył drugie zwycięstwo właśnie w tym Indianapolis. Czampman jakby zmienił nie tylko konstrukcję aut, o której mówimy dużo, ale też sposób finansowania sportu, bo w 1968 roku zrezygnował z tego zielonego malowania. Pamiętasz z opowieści, że wtedy kraje malowały samochody na swoje kolory, w Włosi Ferrari czerwone i tak to było kojarzone. On z tego zrezygnował, pomalował samochód na złoto-czarno, żeby… Oj nie, najpierw nie jeszcze.

Najpierw były barwy… No najpierw tak, mi chodzi o to, że on zrezygnował z brytyjskiego British Racing Green na korzyść malowań sponsorskich. Tak, ale pierwszy... I był jednym z pierwszych teamów, które tak zrobiło. Nie pierwszym, ale jednym z pierwszych teamów. Ale tym pierwszym malowaniem po prostu był biało-złoto-czerwony. No tak, tak, bo to chodziło o dostosowanie, tak, Gold Leaf, chodziło o dostosowanie do... Późniejsze złoto-czarne Lotusy oczywiście stały się ikonami i stąd te złoto-czarne kojarzycie. Generalnie chodzi o to, że dla niego samochód nie był tylko narzędziem do wygrywania, stał się też powierzchnią reklamową i próbował to wykorzystać. On był właśnie tym biznesmenem tym wszystkim. To jest właśnie ta trzecia rewolucja Japana, o której mówię. To wtedy było całe takie pokolenie Brytyjczyków, które stworzyło tę firmę, jaką znamy, bo też osobą z tego samego pokolenia był Gardner Murray, który teraz też

Musimy przypomnieć, że one były wtedy skrajnie niebezpieczne. Lotus stracił między innymi Jimmy'ego Clarka w 68 roku. Kolejny kierowca zginął w 70 roku. To jest ten, on się nazywał, Boże, Rindt. Jochen Rindt. Tak, Jochen Rindt został, to był jedyny pośmiertny mistrz F1. Czy Pana wówczas wielokrotnie oskarżano, że ta jego obsesja na punkcie lekkości jest powodem śmierci? Nie każdą tragedię można było przypisać jednej filozofii. Cała epoka akceptowała ryzyko. Wtedy, które dzisiaj jest niewyobrażalne. Nie zmienia to faktu, że w Lotusie granica pomiędzy oszczędnością materiału, a zbyt daleko posuniętym kompromisem była wyjątkowo cienka.

Firma cały czas eksperymentowała. Tutaj historia Lotusa w F1 jest moim zdaniem podmysłem na odcinek o teamach naszych, które opowiadamy, bo zostajemy bardzo mocno na torze, a musimy powiedzieć o modelu, przez który ja w ogóle poznałem co to jest marka Lotus jako dzieciak. Czyli film Szpieg, który mnie kochał w 1977 roku. Biały esprit Jamesa Bonda wjeżdża do morza, zamienia się w łódź podwodną. Oczywiście Lotusy w rzeczywistości tego nie potrafiły, żeby było jasne. Seryjnym Lotusem nie polecam wjeżdżać do morza. Nie, nie wierzajcie. Natomiast rzeczywiście wtedy Lotus Miał ambicje albo nawet szanse na to, żeby zostać realnym rywalem Porsche czy Ferrari.

Już jako Lotus, ale bez oznaczenia Esprit. To był taki sygnał, że Lotus wchodzi w tę nową merę, którą Colin Chapman bardzo wyczekiwał. Chciał, żeby rzeczywiście mieć firmę, która będzie w stanie walczyć z tymi największymi. I w teorii wyglądało to, że właściwie wszystkie składniki mają, prawie wszystkie, to znaczy silnik jednak na początku, jedyne na co byli sobie w stanie pozwolić, to był 4-cylindrowy, 4-rzędowa szóstka o pełności 2 litrów, mocy 160 koni, była co to prawda autorska jednostka Lotusa, to był w ogóle pierwszy silnik Lotusa, Typ 907, znowu niespotykana lekkość konstrukcji za sprawą wykorzystania aluminium, wyczuwalne wyraźnie wyścigowe DNA, więc w ogóle fajny silnik sam w sobie, ale taki jeszcze skromniutki.

Jednak nie jest to coś, czym z Porsche czy Ferrari można było jeszcze konkurować. Potem się pojawiły silniki Esprit Turbo z 210 koni, ostatecznie V8 Biturbo. Ale co ciekawe Esprit pozostał w produkcji do 2004 roku, aż do 2004 roku. Jedna konstrukcja przetrwała niemal 3 dekady. Z jednej strony jest to osiągnięcie godne podziwiu, albo dowód na to, że Lotus po prostu nie miał pieniędzy na następcę i obie odpowiedzi są poprawne. Tak, no i tutaj nierozerwalnie z tą sytuacją jest związany fakt, że Colin Chapman zmarł w międzyczasie. To była, zmarł śmiercią nagłą.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.