#151 BLACK WEEK: RED FLAGS

Cześć, tu Katarzyna Zajączkowska, a to jest podcast Odpowiedzialna Moda. Dziś przygotowałam dla Was wyjątkowy odcinek na wyjątkowy okres w roku. Panie, panowie, oto nadchodzi, a właściwie rozkręca się Black Week i razem z nim Black Friday, no i dzieje się tu więcej magii niż w niejedno Boże Narodzenie. Zatem zapraszam na solo, przygotowałam dla Was solidne dane, eksperckie źródła branżowe, trochę obserwacji z rynku, mediów konsumenckich, no i instytucji chroniących prawa kupujących. Tytuł odcinka Black Week Red Flags. czyli znaki ostrzegawcze, tak zwane czerwone flagi, na które absolutnie warto zwrócić uwagę w tym najbardziej zakupowym i lekko szalonym tygodniu roku.

Skąd ten Black Friday? Otóż jego początki sięgają XIX wieku, kiedy to w Stanach Zjednoczonych, dzień po święcie dziękczynienia, zaczęto obchodzić jako nieoficjalny początek sezonu zakupów przedświątecznych. No i wielu pracodawców udzielało wtedy swoim pracownikom wolnego dnia, co oczywiście sprzyjało zakupowemu entuzjazmowi. No i potem, jak wiecie, poszły konie po betonie. Jak dzisiaj wygląda skala zjawiska Black Friday w liczbach? Oto kilka mocnych statystyk, tak na dzień dobry i na rozgrzewkę. Globalna sprzedaż online w Black Friday w zeszłym roku została oszacowana na około 74,4 miliarda dolarów.

Natomiast w samych Stanach Zjednoczonych Black Friday w 2024 odnotował sprzedaż w wysokości ponad 10 miliardów dolarów i to oznacza wzrost o około 10% rok do roku. W Polsce natomiast według raportu operatora płatności T-Pay, sprzedaż online w Black Friday w 2024 roku wzrosła o około 136% w porównaniu do pozostałych dni listopada i pierwszych dni grudnia. W tym samym raporcie średnia wartość koszyka w wybranych branżach w Polsce w Black Friday, ale też w Cyber Monday w 2024 roku wzrosła. Dla kategorii zdrowie i uroda o 94%, dla kategorii AGD, RTV, elektronika plus 59%, sport, outdoor plus 25%, no i moda i akcesoria plus 8%.

W polskim raporcie platformy e-commerce czytamy, że Black Week w 2024 roku potwierdził dominującą rolę urządzeń mobilnych, czyli kanał mobile w Polsce odpowiadał za 51,36% liczby zamówień, a wartość zamówień mobilnych wzrosła aż o 52%. Według innego raportu... W Polsce ponad 65% dorosłych Polaków, Polek i Polaków deklaruje chęć skorzystania z promocji podczas Black Week i Black Friday. No i warto zestawić to z taką ciekawą obserwacją, a raczej badaniami profesora Geralda Zaltmana z Harvard Business School. który twierdzi, że tylko 5% decyzji zakupowych jest racjonalnych, podczas gdy 95% jest podejmowanych przez podświadomość, tą naszą emocjonalną część mózgu.

Przedłużenie okresu promocji, czyli to, że sprzedaż nie dzieje się już tylko jednego dnia, tak jak kiedyś Black Friday, ale już w tygodniu lub nawet wcześniej, rośnie też średnia wartość koszyka, czyli kupujemy więcej albo kupujemy droższe produkty podczas promocji. Na przykład w Polsce w branżach zdrowie i uroda wartość koszyka wzrosła aż o 94%. Ile z nas bierze udział w tym święcie konsumpcji? Tak jak mówiłam, w Polsce zamierza skorzystać ponad 60%, ale też w innych krajach te wskaźniki są bardzo podobne. W Emiratach Arabskich 54%, Włochy 49%, Australia, Hiszpania 44% kupujących planowało dokonać zakupu w czarny piątek. Tak pokazywały badania.

Kolejne kategorie meble, artykuły gospodarstwa domowego, tutaj prawie 30 miliardów i też wzrost o niemal 7%. Kosmetyki, na kosmetyki wydaliśmy 7,7 miliarda dolarów i to też o 12% więcej niż w roku poprzednim. Zabawki 8 miliardów i o 7,8% więcej. Najpopularniejsze produkty, jakie kupowaliśmy na prezenty, bo bardzo często na Black Friday kupujemy właśnie rzeczy, które chcemy potem dać innym na święta, gdzieś pod choinkę. No to najpopularniejsze na prezenty są ubrania i akcesoria, które nabyło aż 49% konsumentek i konsumentów.

Druga najpopularniejsza kategoria to były zabawki. Co warto wiedzieć? Ogarnijmy swoim rozumem i wyobraźnią, że ten okres w roku oznacza naprawdę ogromne, ogromne przychody dla firm. No i ogromne pieniądze, które przepływają przez internet w tym ostatnim tygodniu listopada. Według tych najnowszych właśnie branżowych analiz, ta globalna sprzedaż online, jeszcze raz to powiem, wyniosła w 2024 roku ponad 74%. miliardy dolarów jednego dnia. Black Friday to jest moment, w którym największe platformy, największe marki, największe kampanie reklamowe będą walczyć i walczą o uwagę nas, konsumentek i konsumentów, wszystkimi możliwymi środkami.

Ale to jest też moment, w którym przestępcy internetowi dosłownie zacierają ręce. No i żeby pokazać, że Polska nie jest żadną niszą, polskie podsumowania Black Friday w 2024 roku pokazują właśnie te gigantyczne ruchy e-commerce, o których wspominałam, a sklepy internetowe odnotowały absolutnie rekordową dominację tych zakupów mobilnych. Średnio połowa wszystkich zamówień właśnie była złożona przez smartfony. No i dlaczego to ważne? No bo zakupy mobilne, zakupy online to szybkie decyzje, mały ekran i większa podatność na impulsy i manipulacje. No a dlaczego Black Week to raj dla oszustów? Powodów jest kilka. Po pierwsze, absolutna presja czasu.

Te wszystkie komunikaty typu zostały trzy sztuki, oferta ważna tylko do północy, ostatnia godzina. One działają na nas jak dopalacz emocjonalny. Czujemy, że musimy wygrać w tym wyścigu, tak jak na tych obrazkach z Black Friday ze Stanów Zjednoczonych, które co roku widywaliśmy gdzieś w wiadomościach, kiedy ludzie dosłownie wkoczują przed sklepem, a potem rzucają się i... przeciskają się do kasy albo wręcz wyrywają sobie różne dobra, żeby złapać tego jak najwięcej. My się wtedy z tego śmiejemy, siedząc na fotelu, ale tak naprawdę bardzo podobne mechanizmy działają na nas w sieci. Wtedy nikogo nie szturchamy, ale takie nerwowe klikanie, żeby zdążyć, ma w zasadzie bardzo podobne podłoże.

Po drugie, dlaczego Black Friday to rajda oszustów? Przeciążenie informacyjne. W tym tygodniu, w ostatnim tygodniu, w ostatnich tygodniach listopada bombardują nas setki, jeśli nie tysiące reklam, banerów, powiadomień, newsletterów i nasza czujność spada. Poza tym myślę, że jest nam też trudno nie myśleć, że bylibyśmy frajerami, gdybyśmy nie skorzystali, nie skorzystały z oferty, bo faktycznie możemy odnieść takie wrażenie, że wszyscy kupują, wszyscy polują i trochę głupio, trochę nie wypada zupełnie się od tego święta odciąć.

Po trzecie fałszywe poczucie okazji. Kiedy słyszymy minus 70% albo break friday mega deal, nasz mózg wchodzi w tryb biorę właśnie zanim inni wezmą. To sprawia, że jesteśmy mniej uważni, dużo łatwiej wpadamy w te pułapki. No i oszukują nas nie tylko fałszywe okazje, fałszywe przeceny, tutaj trochę pomaga prawo Omnibus, które każe sklepom internetowym publikować najniższą cenę w ostatnich 30 dniach, więc w tych legitnych sklepach to może być dla nas bardzo pomocne, wtedy nie ma takiego ryzyka, że sklepy 3 dni przed Black Friday podnoszą ceny, żeby potem...

ale z drugiej strony mamy też konsumentów i mamy też różne złośliwe boty, które na przykład w pierwszej połowie 2023 roku stanowiły 48% globalnego ruchu internetowego. Te coraz bardziej zaawansowane boty mogą się podszywać pod prawdziwych kupujących, wykupując poszukiwane produkty i zmuszając potem konsumentów do płacenia wyższych cen internetowych. na stronach z odsprzedażą, co oczywiście prowadzi do utraty reputacji danych marek, ale też ogromnej frustracji, myślę, po obu stronach. Black Week to nie jest tylko czas oszustw, to też czas greenwashingu, czas fikcyjnych promocji, manipulacji cenami i prób wzbudzenia w nas FOMO, czyli tego lęku

niematerialnych. Możemy w okolicach Black Week, Black Friday kupić w znacznie niższej cenie przeróżne kursy, kursy kulinarne, jakieś masaże, dostęp do aplikacji. Są promocje dotyczące dostępu do różnych portali, gazet, magazynów online albo nawet prenumerat takich fizycznych, ulubionych naszych pism, czasopism, magazynów. Ale też dostęp do basenów, jakiejś rekreacji. Muzeum Narodowe w Krakowie na przykład sprzedaje karnety minus 50% na całoroczne odwiedziny. Z tego też zamierzam skorzystać. Więc niewątpliwie polecam Wam takie rozpoznanie, jeśli chodzi o jakieś wydarzenia kulturalne, promocyjne, wstępy do teatrów, bilety na koncerty, coś co Was ucieszy, coś co będzie doświadczeniem, a niekoniecznie produktem fizycznym.

No i też często jesteśmy po prostu rozczarowani tym, że jesteśmy nabijani w butelkę. Na TikToku bardzo popularny hashtag to Black Friday is a scam. Na przykład klienci Amazona odkryli, że sprzedawcy zawyżali ceny przed Black Friday w 2023 roku, aby potem promować te rabaty, co spowodowało oczywiście spadek zaufania. To chyba już by było na tyle. Dziękuję Wam za wysłuchanie tego odcinka. Dziękuję, że tu jesteście. Mam nadzieję, że te dzisiejsze porady i trochę liczb pomogą Wam przejść przez Black Week spokojniej, mądrzej, bez pułapek. No a jeśli chcecie udostępnić ten odcinek, żeby pomóc komuś, nie da Ci się złapać na super okazję, no to będę bardzo wdzięczna.