Nie pracuj, Kupidynie [Poetycki piątek]

Tajemnice Kościoła wracają. Nowy sezon zaczynamy od rozmowy z księdzem, który na razie wziął urlop od koloratki, bo ożenił się i ma dzieci. Dostałem dyspenzy od papieża i wziąłem ślub kościelny, to pewnie mnie jednego szlag trafić musiał. Podcastu Tajemnice Kościoła. Słuchaj na Spotify, YouTube i Apple Podcasts. Marta Zdanowska, zapraszam. TOK FM. Na każdy temat, z każdej strony. Czas na Poetycki piątek. Niedawno rozmawialiśmy o poezji Aleksandra Fredry.

Mówiłem o tych porównaniach przez ówczesnych do Safony. Tak. Tak i też to jest bardzo ciekawa historia, gdyż jej teksty krążyły w obiegu rękopiśmiennym, były wpisywane do sylw domowych, przesyłane pocztą i to właśnie nacisk czytelników wpłynął na to, że ukazał się tomik z jej wierszami drukiem. Mamy listy Uldaryka Radziwiła, Koniuszego Litawskiego do Andrzeja Załuskiego, W którym on nakłania Załuskiego, aby w końcu poezję Drużbackiej wydać, ogłosić drukiem, gdyż to była popularna, to bez wątpienia.

Myślę, że Drużbacka też byłaby dzisiaj świetnym przykładem zarówno dla Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jak i dla Unii Literackiej, albowiem pomimo tego, że była, jak rozumiem, poczytna i popularna i poznano się na jej talencie, no to przez większość życia borykała się z problemami finansowymi. Tak i to jest ta mroczniejsza część życiorysu, dlatego że Chyba śmiało mogę powiedzieć, że tak około 70% zachowanych listów w Drużbackiej dotyczy kwestii finansowych. Ona prosi o wypłacenie zaległej pensji, o pożyczkę. Jest taki dramatyczny list z lat pięćdziesiątych, kiedy ona zwraca się do swojej mecenaski Barbary Sanguszkowej z prośbą o opłacenie wwiktu, aby mogła udać się do klasztoru, gdyż rodziny na to nie stać.

Do klasztoru Bernardynek w Tarnowie? Tak, tak, gdyż ten klasztor właśnie był ufundowany przez San Guszkową. Zresztą to było zgodne z ramami epoki. Często rodzin nie było stać na utrzymanie starszych osób, więc taka decyzja o przeniesieniu się na te ostatnie lata życia do klasztoru nie była czymś A jednocześnie także właśnie pod koniec życia dotknęły ją inne tragedie rodzinne, bo wskutek ospy straciła córkę i też kilkoro wnucząt. Tak, to na pewno odbyło się na jej kondycji. Też znajduje odzwierciedlenie też w tekstach, bo mamy i

Żal starości, chyba jeden z ostatnich tekstów, już pisany właśnie w klasztorze, w którym ona wprost pisze, że już jest zmęczona życiem i że już chętnie, gdyby mogła, odeszłaby z tego świata. Ale mamy też teksty o stracie wnucząt, gdzie Ona bardzo przeżywa taką niesprawiedliwość, że ona była w stanie je przeżyć, że to jest coś niezgodne z porządkiem natury, z porządkiem świata, gdzie to jednak ona powinna umrzeć pierwsza, a one powinny cieszyć się życiem, wzrastać i tak dalej. Więc to taki bardzo gorzki koniec. No dobrze, teraz powiedzmy mamy słuchaczy i słuchaczki, którzy mówią Elżbieta Drużbacka, nie znam, chcę sięgnąć po teksty Elżbiety Drużbackiej.

I być może, żeby zachęcić tych z Państwa, którzy mają osiemnastowieczne szpargały na strychu do znalezienia tekstów Elżbiety Drużbackiej, więc jak ktoś takowe ma i powie, o coś tu jest ponapisywane, ale nie wiem, no to... Zwłaszcza jeżeli przodkowie byli z Branickich, Kaptolewskich, Poniatowskich, Sanguszków, to wtedy jest bardzo duże prawdopodobieństwo. Że takie teksty mogą być. A za chwileczkę posłuchamy, jak te teksty brzmiały, więc jeżeli ktoś w tych wymienionych rodzinach lub wśród potomków znajdzie teksty i teraz wsłucha się w styl, jeśli tak można powiedzieć, Elżbiety Drużbackiej, to być może odnajdą się jakieś nieznane wcześniej utwory.

Tak, tak, ale też warto powiedzieć, że to już jest taki końcowy etap twórczości, bo to nie jest na pewno Jednowymiarowa twórczość. Mamy bardzo różne teksty przez to, że przez całe życie ona pozostawała na usługach tych wielkich rodów magnackich. Twórczość okolicznościową, są to panegieryki, są to satyry, są to jakieś teksty pisane na imieniny, urodziny albo z okazji objęcia urzędu przez jakiegoś magnata, ale jest też twórczość salonowa, trochę lżejsza, zabawna, ironiczna i więc może tak, aby nie zostać tylko z takim ciężkim tekstem, to może teraz coś lżejszego.

Dobrze, ale to może coś lżejszego? Patrzę na zegar, czy się wyrobimy? Dobrze, może coś krótsze? Chociaż nie. Proponuję, żebyśmy do Elżbiety Drużbackiej wrócili już po informacjach TOK FM, dlatego żeby nie przerywać, a szczególnie w kontekście jakiegoś komentarza Post Poetyckiego. Także do poezji Elżbiety Drużbackiej wrócimy po informacjach TOK FM. Dzisiaj Poetycki Piątek. Elżbieta Drużbacka poetka, autorka zbioru rytmów duchownych, panegirycznych, moralnych i światowych.

Rzecz to pewna z praktyki, nie tylko z powieści, że rybę bić należy, kiedy się szereści, bo ta się w swym tarle tak potężnie głuszy, że kto chce, to ją bije, ościami naruszy. Tarło, zjadło cię tarło, rzeka cię pożarła, żeś innego swe własne mając szukał tarła, gdy w odnodze szreniawy, nie chcąc swej miłości, tarłeś się, któż winien, żeś został na ości. Bardzo lubię ten tekst. On też bardzo dużo mówi w ogóle o stylu drużbackiej. Przede wszystkim dlatego, że to jest komentarz do jednego z najgłośniejszych skandali takich obyczajowych na czterdziestym, osiemnastego wieku, mianowicie romansu zamężnego oczywiście wojewody lubelskiego Adama Tarły z nieślubną córką Teodora Lubomirskiego, Anusią Herbu Śreniawa.

I ta drużbacka mistrzowsko moim zdaniem bawi się Wieloznacznością, nazwiska, herbami i całymi okolicznościami zawarcia tego, rozpoczęcia tego związku, ale później też kontynuacji i tego, że Tarłos zginął w pojedynku. I oczywiście jest to tekst Wymagający dla współczesnego czytelnika, tak niestety jak wiele tekstów drużbackich, bo one są bardzo osadzone w tej rzeczywistości osiemnastowiecznej, pełne aluzji i na początek mogą się wydawać niezrozumiałe. Z drugiej strony jednak jest to jakiś rodzaj niesamowitej przygody, takiej zagadki, kiedy się udaje odszyfrowywać te osoby i odgadywać, kto się kryje za jakim pseudonimem,

Cud uczynisz, gdy w Tyrsym wigor mdły odrodzisz, filidę w pięćdziesiąt kilku lat odmłodzisz. No to jest przykład takiej twórczości salonowej, która nie była raczej przeznaczona do druku. Była odczytywana na głos. Tutaj ten tekst powstał właśnie w otoczeniu Barbary Sęguszkowej, a pod imieniem Terzesa i Filidy kryją się pozostali uczestnicy tego salonu, damy dworu i tak dalej. I też wydaje mi się, że ten tekst trochę Łami jakieś wyobrażenia o twórczości kobiety i o twórczości w wiekach dawnych i widzimy, że to tabu erotyczne, bo ta granica była posunięta zupełnie gdzie indziej niż obecnie.

Gdzie nam się mogłoby wydawać, że jakieś tematy nie będą występowały, no to one się pojawiają. Dobrze, to w takim razie kolejny wiersz, może pani, Weturyja Rzymianka? Tak, Weturyja Rzymianka, bo to jest bardzo... Proszę bardzo, proszę bardzo. To będzie fragment. Weturyja zaś, wziąwszy krew księżęcą, kłopot z nią bierze, drżą żyjące duchy. Kark w jarzmu kładzie, komendę dziecięcą przyjmuje, grzejąc tchem własnym bieluchę. Dni bojaźliwe, niespokojne nocy, nie ufa straży lub mają w pomocy. Niech się dziecina natury ustawą rządzić zaczyna, rozkwili, rozpłacze, dla weturyi staje się łaskawą.

Nie tak argusa oczy podzielone, jak weturyi, chociaż ich tylko para, w którą siękolwiek dziecię uda stronę, przeniknie wzrokiem skrzydeł od itara słabych pożyczy, a przecie tam leci, gdzie widzi miejsce upadku dla dzieci. I ten tekst też wydaje mi się bardzo wyjątkowy, ponieważ po pierwsze jest to pan Egirek, czyli bardzo wysoki tekst, który zazwyczaj opiewał ważne postaci, ważne wydarzenia, a tutaj jest on poświęcony postaci Marii Grocholskiej, która była opiekunką dzieci właśnie wspomnianej Barbary Sęguszkowej. I przedmiotem tej laudacji jest po prostu opieka i takie dbanie, aby Ta grupka dzieci przeżyła i w dobrym stanie, żeby uważać na nie.

I tutaj mamy ten taki trochę kontrast, no bo mamy osadzenie w takiej tradycji antycznej, mamy te porównania mitologiczne, mamy te skrzydła ikarowe, które musi mieć opiekunka zajmująca się grupą małych dzieci i myślę, że to jest w jakiś sposób bardzo aktualne. Tak, chociaż gdybym ten wiersz wcześniej usłyszał, to pomyślałbym sobie... Safona Słowiańska? No nie wiem. Ale czasami jest tak, że tytuł wiersza jest oddzielnym utworem. No te teksty mają długie tytuły. Kolejny utwór na dziś nosi tytuł Awersja pewnej damy, całe życie bawiącej u wielkich dworów, przy których gdy się tylko same próżność, nieszczerość, zazdrość i wiele defektów uznała, waletę życiu takiemu wypowiada, a na spokojniejsze się wybiera.

Cichość spokojna, książka i robota. Z tymi rozrywka, gdy najdzie ochota. Tych się nie strzegę, choć z nimi rozmawiam. One nikogo i ja nie obmawiam. Więc póki boska wola żyć mi karze, póki śmierć mego imienia nie zmarze, póki grób z ciałem mym się nie powita, osobność kochać będę, z dworem kwita. Taki mamy wiersz. Tak, i tutaj mamy takie rozczarowanie tą rzeczywistością dworską, intrygami, manipulacjami, tymi grami salonowymi, których albo musiała uczestniczyć, albo na pewno obserwowała drużbacka, które w pewnym momencie życia już przestały ją bawić.

To też jest tekst, no raczej późniejszy, powstały w latach Pod koniec lat czterdziestych albo na początku pięćdziesiątych, gdzie już wtedy wiemy, że podejmowała próby przeniesienia się do klasztoru i już życia, przyjęcia spokojniejszego trybu życia. Tak i też jak gdyby zwraca uwagę na to, co według Nie jest wartościowe, tak? Tu oczywiście przypomina nam się dużo, dużo, dużo wcześniejszy Kochanowski, który sławi zalety wsi, a tutaj, czytając ten wiersz, myślałem o tym, że to jest też dla, wydaje się, niezwykle aktualny, tak?

No bo mamy życie osobne, mamy cichość, mamy książkę i jednak robotę, tak? Także to są jakieś takie wartości, które nam dzisiaj wydają też aktualne. Wielu osób w taki sposób też podchodzi. No na pewno, ale też skorzystanie z takiego bardzo popularnego motywu w literaturze dawnej, jak już Pan zaznaczył, od Kochanowskiego, czyli tej potrzeby Przeniesienia się w spokojniejsze miejsca, by móc bez zbędnych rozpraszaczy tworzyć, czyli podejmować tą jedną z najszlachetniejszych robót, robotę literacką.