Nie pracuj, Kupidynie [Poetycki piątek]
Gościnią audycji była Ilona Kalamon, doktorantka literaturoznastwa w Katedrze Historii Literatury Staropolskiej KUL.
Wiemy już dzisiaj, albowiem badacze to ponad wszelką wątpliwość ustalili, że nie byłoby Aleksandra Fredry, gdyby nie jego wcześniej pra-prababka Elżbieta Drużbacka. Także bez Elżbiety Drużbackiej nie byłoby Aleksandra Fredry. A tę fascynującą postać która zwana była Safoną Słowiańską, Muzą Sarmacką. Podaj Hugo Kołłątaj mówił, że utrzymała honor poezji polskiej i dzieła jej w późne wieki należeć będą do dobrej literatury w mowie naszej.
Tę postać i jej twórczość doskonale zna pani Ilona Kalamon, doktorantka literaturoznawstwa, Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Dzień dobry. Dzień dobry. Elżbieta Drużbacka, fascynująca postać. Któż to taki? Dlaczego o niej wciąż za mało wiemy? Fascynująca z dwóch powodów, bo po pierwsze jest to Pierwsza poetka polska, która zyskała sławę za życia, która była uznawana przez potomnych, której teksty nie zostały zamknięte w bibliotekach czy archiwach na lata i później badacze je wydobyli na światło dzienne, ale która funkcjonowała w środowisku jako literatka.
Mówiłem o tych porównaniach przez ówczesnych do Safony. Tak. Tak i też to jest bardzo ciekawa historia, gdyż jej teksty krążyły w obiegu rękopiśmiennym, były wpisywane do sylw domowych, przesyłane pocztą i to właśnie nacisk czytelników wpłynął na to, że ukazał się tomik z jej wierszami drukiem. Mamy listy Uldaryka Radziwiła, Koniuszego Litawskiego do Andrzeja Załuskiego, W którym on nakłania Załuskiego, aby w końcu poezję Drużbackiej wydać, ogłosić drukiem, gdyż to była popularna, to bez wątpienia.
Myślę, że Drużbacka też byłaby dzisiaj świetnym przykładem zarówno dla Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jak i dla Unii Literackiej, albowiem pomimo tego, że była, jak rozumiem, poczytna i popularna i poznano się na jej talencie, no to przez większość życia borykała się z problemami finansowymi. Tak i to jest ta mroczniejsza część życiorysu, dlatego że Chyba śmiało mogę powiedzieć, że tak około 70% zachowanych listów w Drużbackiej dotyczy kwestii finansowych. Ona prosi o wypłacenie zaległej pensji, o pożyczkę. Jest taki dramatyczny list z lat pięćdziesiątych, kiedy ona zwraca się do swojej mecenaski Barbary Sanguszkowej z prośbą o opłacenie wwiktu, aby mogła udać się do klasztoru, gdyż rodziny na to nie stać.
Żal starości, chyba jeden z ostatnich tekstów, już pisany właśnie w klasztorze, w którym ona wprost pisze, że już jest zmęczona życiem i że już chętnie, gdyby mogła, odeszłaby z tego świata. Ale mamy też teksty o stracie wnucząt, gdzie Ona bardzo przeżywa taką niesprawiedliwość, że ona była w stanie je przeżyć, że to jest coś niezgodne z porządkiem natury, z porządkiem świata, gdzie to jednak ona powinna umrzeć pierwsza, a one powinny cieszyć się życiem, wzrastać i tak dalej. Więc to taki bardzo gorzki koniec. No dobrze, teraz powiedzmy mamy słuchaczy i słuchaczki, którzy mówią Elżbieta Drużbacka, nie znam, chcę sięgnąć po teksty Elżbiety Drużbackiej.
I być może, żeby zachęcić tych z Państwa, którzy mają osiemnastowieczne szpargały na strychu do znalezienia tekstów Elżbiety Drużbackiej, więc jak ktoś takowe ma i powie, o coś tu jest ponapisywane, ale nie wiem, no to... Zwłaszcza jeżeli przodkowie byli z Branickich, Kaptolewskich, Poniatowskich, Sanguszków, to wtedy jest bardzo duże prawdopodobieństwo. Że takie teksty mogą być. A za chwileczkę posłuchamy, jak te teksty brzmiały, więc jeżeli ktoś w tych wymienionych rodzinach lub wśród potomków znajdzie teksty i teraz wsłucha się w styl, jeśli tak można powiedzieć, Elżbiety Drużbackiej, to być może odnajdą się jakieś nieznane wcześniej utwory.
Dobrze, ale to może coś lżejszego? Patrzę na zegar, czy się wyrobimy? Dobrze, może coś krótsze? Chociaż nie. Proponuję, żebyśmy do Elżbiety Drużbackiej wrócili już po informacjach TOK FM, dlatego żeby nie przerywać, a szczególnie w kontekście jakiegoś komentarza Post Poetyckiego. Także do poezji Elżbiety Drużbackiej wrócimy po informacjach TOK FM. Dzisiaj Poetycki Piątek. Elżbieta Drużbacka poetka, autorka zbioru rytmów duchownych, panegirycznych, moralnych i światowych.
I ten zbiór ukazał się w 1752 roku. Co ciekawe, to jest jedna z pierwszych, być może pierwsza nawet twórczyni w historii polskiej literatury, która już za życia cieszyła się sławą poetycką. Wspominałem o tym, że porównywano ją do Safony. I też ważne i ciekawe, za jej życia Ukazały się, ujrzała swe teksty opublikowane drukiem. Elżbieta Drużbacka, praprababka Aleksandra Fredry. Kolejne utwory ja przeczytam, może to jest Reflekcja nad śmiercią jaśnie wielmożnego pana Tarły, wojewody lubelskiego herbu Topur.
Rzecz to pewna z praktyki, nie tylko z powieści, że rybę bić należy, kiedy się szereści, bo ta się w swym tarle tak potężnie głuszy, że kto chce, to ją bije, ościami naruszy. Tarło, zjadło cię tarło, rzeka cię pożarła, żeś innego swe własne mając szukał tarła, gdy w odnodze szreniawy, nie chcąc swej miłości, tarłeś się, któż winien, żeś został na ości. Bardzo lubię ten tekst. On też bardzo dużo mówi w ogóle o stylu drużbackiej. Przede wszystkim dlatego, że to jest komentarz do jednego z najgłośniejszych skandali takich obyczajowych na czterdziestym, osiemnastego wieku, mianowicie romansu zamężnego oczywiście wojewody lubelskiego Adama Tarły z nieślubną córką Teodora Lubomirskiego, Anusią Herbu Śreniawa.
I ta drużbacka mistrzowsko moim zdaniem bawi się Wieloznacznością, nazwiska, herbami i całymi okolicznościami zawarcia tego, rozpoczęcia tego związku, ale później też kontynuacji i tego, że Tarłos zginął w pojedynku. I oczywiście jest to tekst Wymagający dla współczesnego czytelnika, tak niestety jak wiele tekstów drużbackich, bo one są bardzo osadzone w tej rzeczywistości osiemnastowiecznej, pełne aluzji i na początek mogą się wydawać niezrozumiałe. Z drugiej strony jednak jest to jakiś rodzaj niesamowitej przygody, takiej zagadki, kiedy się udaje odszyfrowywać te osoby i odgadywać, kto się kryje za jakim pseudonimem,
Cichość spokojna, książka i robota. Z tymi rozrywka, gdy najdzie ochota. Tych się nie strzegę, choć z nimi rozmawiam. One nikogo i ja nie obmawiam. Więc póki boska wola żyć mi karze, póki śmierć mego imienia nie zmarze, póki grób z ciałem mym się nie powita, osobność kochać będę, z dworem kwita. Taki mamy wiersz. Tak, i tutaj mamy takie rozczarowanie tą rzeczywistością dworską, intrygami, manipulacjami, tymi grami salonowymi, których albo musiała uczestniczyć, albo na pewno obserwowała drużbacka, które w pewnym momencie życia już przestały ją bawić.
Czyli tworzyć, czytać, tworzyć, tworzyć i czytać, relaksować się, a unikać tych wszystkich intrygantów dworskich, którzy tylko obmawiają, kombinują, oszukują, a poza ta osobność jest też jakimś takim Miejscem, gdzie prawda i szczerość i wartości. Ciekawe, ciekawe. Elżbieta Drużbacka, która przyszła na świat pod koniec wieku XVII w 1698 roku. Wyjątkowa autorka z wielu powodów, wyjątkowa poetka. Także dlatego, że już za życia cieszyła się sławą i ujrzała swe teksty
Drukiem ogłoszone. Zwana, wspominaliśmy już o tym, polską, słowiańską Safoną, może muzą sarmacką. Hugo Kołłątaj powiedział, że utrzymała honor poezji polskiej i dzieła jej w późne wieki należeć będą do dobrej literatury w mowie naszej. Także nie wypada nie znać Elżbiety Drużbackiej, tym bardziej, że była praprababką Aleksandra Fredry. Wyboru wierszy, wyboru poezji na dzisiaj dokonała pani Ilona Kalamon, doktorantka literaturoznawstwa w Katedrze Historii Literatury Staropolskiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Pokazano wszystkie 13 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Rozmowa z księdzem o nowym sezonie podcastu Tajemnice Kościoła. Marta Zdanowska zaprasza słuchaczy do naszego podcastu.
Podcastu Tajemnice Kościoła. Marta Zdanowska zaprasza słuchaczy do naszego podcastu.
Rozmowa z Iloną Kalamon, doktorantką literaturoznawstwa, o Elżbiecie Drużbackiej, pierwszej polskiej poetce.
Kontynuacja rozmowy o Elżbiecie Drużbackiej, jej twórczości i kontekście historycznym. Przykłady jej wierszy. Podsumowanie i zakończenie rozmowy.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Gościnią audycji była Ilona Kalamon, doktorantka literaturoznastwa w Katedrze Historii Literatury Staropolskiej KUL.