BABA WODNA. SERIA: KOSZMARY NASZYCH PRZODKÓW - SŁOWIAŃSKIE DUCHY I DEMONY

Każda z nich pamiętała, że ziemia jest starsza niż człowiek. że wszystko, czym oddychasz, już kiedyś oddychało przed tobą. Posłuchaj uważnie. Oto one. Baby. Strażniczki mroku, ziemi i czasu. Dzisiaj opowiem wam o jednej z nich. Baba Wodna. Strażniczka żywiołu wody i topielica z dawnych wierzeń. Znana też jako Wodnica, Boginka Wodna lub Baba Jeziorna.

To postać z ludowych wierzeń słowiańskich. Bardzo ciekawa i niejednoznaczna. Baba Wodna to żeński duch wody, mieszkający w rzekach, jeziorach, stawach i mokradłach. Uważano ją za strażniczkę wód, ale także istotę groźną i nieprzewidywalną. Potrafiła pomagać rybakom i pasterzom, ale też wciągać ludzi pod wodę, gdy ktoś naruszył jej terytorium. Często przedstawiano ją jako starszą kobietę o zielonkawych włosach, mocno pomarszczonej skórze, z oczami jak dwa stawy, głębokimi i mętnymi.

Czasem jednak miała przybierać postać pięknej dziewczyny, by wabić mężczyzn do wody. Baba Wodna była uznawana za starszą wersję topielicy, ducha kobiety, która utopiła się z rozpaczy lub została skrzywdzona. W niektórych regionach Polski jednak to inna istota, bardziej demoniczna, zrodzona ze starej magii natury, a nie z ludzkiej tragedii. Czasem mówi się, że baba wodna powstała z kobiety, która zapiła się na śmierć.

Wyobraź sobie spokojne jezioro o zmierzchu. Powietrze gęste od wilgoci. Trzciny poruszają się lekko na wietrze. Gdzieś w głębi wody słychać chlupnięcie. Ale to nie ryba. Coś się poruszyło. Coś, co tu było od zawsze. W ludowych podaniach naszych przodków, w każdym jeziorze, stawie czy bagnie, mieszkała ona. Baba Wodna. Strażniczka i demon wody. Niektórzy mówili o niej jak o bogini.

Inni jak o przeklętej duszy. Jakkolwiek moglibyśmy o niej myśleć, jest to z pewnością istota, która łączy w sobie piękno i grozę żywiołu, spokój i śmierć. Baba Wodna to duch wody, którego imię w różnych regionach brzmiało inaczej. Wodnica to pielica, błotna matka czy jeziorna baba. Na Kaszubach mówi się Wodnica. Jest to starsza kobieta z zielonymi włosami, Pilnująca jezior. W Małopolsce występuje Topielica, duch utopionej dziewczyny, bardziej melancholijna niż groźna.

Z kolei na Podlasiu to Baba Błotna, pokrewna istota żyjąca w torfowiskach, często opisywana jako pół człowiek, pół ryba. Z kolei w Ukrainie i Białorusi. Wodianka lub Rusalka. Bardziej zmysłowa i młoda, lecz nadal śmiertelnie niebezpieczna. Wierzono, że mieszka w głębinach, gdzie słońce nigdy nie sięga. Czasem wychodziła nocą, by przejść się brzegiem, uczesać swoje zielone, glonowate włosy i spojrzeć w odbicie księżyca.

Jeśli zobaczyła człowieka, mogła mu pomóc albo przeciągnąć go na swoją stronę wody. Mówiono, że potrafiła zmieniać postać. Raz stara, pomarszczona i śliska jak błoto. Raz młoda i piękna, z oczami błyszczącymi jak tafla jeziora w pełni. Czasami mówiono, że to starsza wersja rusałki. Jej uroda była zdradliwa. Ci, którzy za nią poszli, nigdy nie wracali. W dawnej Polsce wierzono, że każda rzeka i każde jezioro ma swoją babę wodną.

Ludzie składali jej ofiary. Chleb, mleko, pierwsze ryby z połowu. Nie dlatego, że ją czcili z miłości. Robili to z lęku, aby ją przebłagać. Baba Wodna nie znosiła, gdy ktoś brudził jej wody, mył się mydłem lub wylewał pomyje, albo hałasował przy brzegu. Potrafiła wtedy wciągnąć winowajce pod powierzchnię. – Nie idź za daleko, bo Baba Wodna cię weźmie – szeptały matki dzieciom. Najgroźniejsza była nocą, szczególnie podczas pełni księżyca.

Wtedy miała tańczyć po tafli wody, śpiewać lub wabić ludzi głosem. Wierzono też, że na brzegu można znaleźć odciski jej bosych, błotnistych stóp. Często towarzyszą jej żaby, węże czy ryby, symbole życia i wody, ale też zaświatów. Niektórzy byli przekonani, że pod taflą wody baba wodna ma swoje królestwo, gdzie dusze utopionych tańczą wiecznie w blasku księżyca.

Na tafli zobaczył kobietę o długich, mokrych włosach. Uśmiechnęła się do niego, a jej oczy błyszczały jak dwa kamienie księżycowe. Powiedziała, zostań ze mną, tu nie ma bólu, nie ma zimna, nie ma śmierci. Rybak podał jej rękę. Ludzie z wioski znaleźli łódkę następnego dnia, pustą, bez wioseł, a w sieci zamiast ryb leżał złoty wianek z wodorostów. W niektórych podaniach baba wodna ma córki, to pielice.

Mówi się, że można ją przebłagać muzyką. Dźwięk fujarki lub śpiewu potrafi ją uspokoić. Uważano także, że nie lubi żelaza, dlatego wieszano przy rzece nożyczki i sierpy, aby ją odpędzić. Baba Wodna czasem pokazuje się dzieciom, które kąpią się zbyt głęboko, jako przestroga, że Baba Wodna je zabierze. W ezoteryce baba wodna to nie tylko demon. To symbol żywiołu wody, emocji, intuicji i podświadomości.

Pokazuje, że woda może oczyszczać, ale też pochłaniać. Uczy nas, by nie tłumić emocji, lecz pozwolić im płynąć. Bo kiedy je zatrzymamy, powstaje bagno. A z bagna zawsze powstaje ona. Baba wodna stoi między życiem a śmiercią. Z jednej strony przynosi deszcz, urodzaj i płodność. Z drugiej jest niebezpieczna, mściwa, broni granic między światem ludzi a żywiołem. Współcześnie można ją odczytywać jako symbol kobiecej niezależności i pierwotnej siły natury.

Często używa się jej w ezoteryce i sztuce jako uosobienia żywiołu wody. Współczesne czarownice czasem przywołują Babę Wodną w rytuałach oczyszczania, rytuałach przebaczenia, składania darów w wodzie czy pracy z emocjami. Kiedy wrzucasz do wody coś, co chcesz zostawić za sobą, gniew, żal, smutek, w symboliczny sposób oddajesz jej to. Nie po to by cię ukarała, ale by cię oczyściła. Kiedy następnym razem podejdziesz do jeziora o zmierzchu, zatrzymaj się na chwilę.

Popatrz w wodę. Jeśli ta fla drgnie, może to tylko ryba. A może ona? Baba Wodna. Strażniczka wody, emocji i tego, co ukryte głęboko w nas samych. Las znów milknie, woda przestaje szeptać, a ziemia przykrywa to, co chcesz zapomnieć. Niektóre duchy nie znikają. One po prostu czekają, aż ktoś wypowie ich imię. Pamiętaj, nie wszystko, co ciche, jest martwe.