Ścinanie drzewa sekatorem – czyli dystrybucjonizm w praktyce - Iwo Buller [tekst audio]

Chyba najważniejszym przykładem takiej organizacji jest Mondragon Corporation. Ta sieć spółdzielni, zapoczątkowana w 1955 roku przez pięciu młodych mężczyzn pod kierownictwem katolickiego księdza José María Arisman de Thierry, ogłoszonego przez papieża Franciszka czcigodnym sługą Bożym, jest dziś jedną z największych grup biznesowych w Hiszpanii, uznawaną za największą spółdzielnię na świecie. Mondragon zrzesza około 80 tysięcy pracowników, z których znaczna część, niemal 80% w należących do niego spółdzielniach przemysłowych, to jednocześnie właściciele. Działalność Mondragonu skupia się na produkcji przemysłowej, ale obejmuje również handel detaliczny i kasy oszczędnościowe. Współdzielnia posiada ponadto własny szpital, uniwersytety, ośrodki badawcze, a także system ubezpieczeniowy.

Mondragon wypracował unikalny system biznesowy. Współdzielnia nie posiada zewnętrznych udziałowców. Podstawowe decyzje podejmowane są przez pracowników, właścicieli. Władza nad przedsiębiorstwem oderwana jest zatem od siły kapitału. Pensje najlepiej zarabiających pracowników ograniczone są do sześciokrotności najniższej pensji. Dla porównania w największych światowych korporacjach stosunek ten wynosi 350 do 1. Współdzielnia odznacza się ponadprzecienną odpornością na kryzysy. W momentach recesji, jak np. ostatnio w czasie pandemii, pracownicy sami podejmowali w głosowaniach decyzję o obniżeniu własnych pensji. Choć brak śladów inspiracji Arismen de Thierry dystrybucjonizmem, współcześni zwolennicy tej doktryny wskazują na Mondragon jako na empiryczny przykład możliwości dystrybucji własności środków produkcji nawet w bardzo dużych podmiotach gospodarczych skupionych na produkcji przemysłowej.

Co więcej, można zaobserwować systemy wykształcone niezależnie, bez takiej inspiracji, a mimo to wypełniające postulaty tej doktryny. Fakt ten empirycznie obala zarzut o oderwaniu dystrybucjonizmu od rzeczywistości. Opisane przypadki ilustrują również barwną różnorodność dystrybucjonizmu. Może przybierać zarówno postać zcentralizowanej hierarchicznej struktury Mondragon, jak i zdecentralizowanej w sferze produkcji, ale wcale przez to nie mniej konkurencyjnej sieci niezależnych, lecz blisko ze sobą współpracujących przedsiębiorstw Emilia Romagna. Ten ostatni przypadek może się wszakże wydać onieśmielający. Północne Włochy potwierdzają, że zachowanie tradycji instytucjonalnych i społecznych sięgających korzeniowież średniowiecza ogromnie sprzyja nowocześnie dystrybucjonistycznemu systemowi produkcji, a wręcz pozwala mu się wykształcić samoistnie.

Przysłowiowe teoretyzowanie nie musi zatem być wcale bezużyteczne w sferze praxis, jeśli tylko jego celem nie jest emigracja wewnętrzna, ale wcielenie wyznawanych idei w życie, a także wspieranie tych, którzy mogą skorzystać z nabytej przez nas wiedzy. Ta uwaga prowadzi do następnej cechy wspólnej, w której objawia się paradoks dystrybucjonistycznego egalitaryzmu. Choć bowiem zstąpienie z niebios męża potrznościowego na polońskim sznycie nie jest warunkiem koniecznym dla działania oddolnego, to jednak Mondragon, NASCA i ruch Antygonisz zawdzięczają swój sukces wytrwałej pracy wizjonerskich przywódców. Potrzeba ludzi gotowych do zaryzykowania osobistej kariery na rzecz szalonego projektu, cechujących się charyzmą zdolną do przełamania społecznej apatii i pobudzenia innych do działania.