Ścinanie drzewa sekatorem – czyli dystrybucjonizm w praktyce - Iwo Buller [tekst audio]

Twórca i wieloletni prezes Campinot, Frank Maher, rozwinął teoretycznie relację pomiędzy dystrybucjonizmem a spółdzielczością. uznając kooperatywy oraz akcjonariat pracowniczy za część fazy przejściowej, mającej rozbudzić w robotnikach zduszony przez kapitalizm instynkt własności, po którego wadze tak często przypominał Belloc. Wyzwania spowodowane wielkim kryzysem, a później II wojną światową, otworzyły pole do wypróbowania tej tezy w praktyce. Campion stało się fundamentem dla dwóch organizacji. Australian National Secretariat for Catholic Action oraz Ruchu Young Christian Workers. Podczas gdy ANSCA skupiał się na pracy edukacyjnej i formacyjnej wśród młodzieży oraz robotników, a także na przenikaniu do związków zawodowych, ICW stało się podstawą dla rozwoju sieci katolickich spółdzielni obejmującej towarzystwa mieszkaniowe, spółdzielnie handlowe, zapewniające możliwość zakupu wyposażenia do już zbudowanych domów oraz kasy oszczędnościowe.

Dodatkowo w ramach tej sieci funkcjonowały odrębne gałęzie zajmujące się rozwojem teorii spółdzielczości, szkoleniem kadr w celu utrzymania doktrynalnych założeń ruchu, a także skutecznym lobbingiem na rzecz korzystnego dla spółdzielni ustawodawstwa. Ruch doprowadził do ufundowania 2800 domów, przezwyciężając w ich wiarstwie układy na rynku budowlanym. W dziedzinie produkcji artykułów domowych zdołał przełamać panujące dodąd monopolę. Przecienił się wreszcie do popularyzacji w Australii modelu spółdzielczego także poza środowiskami katolickimi. Choć w latach 70. na skutek wewnętrznych konfliktów i zmian pokoleniowych ruch ICW zaczął wygasać, pozostaje inspirującym przykładem skutecznej akcji społecznej i ekonomicznej podjętej przez intelektualną awangardę.

Spadkobiercy średnich wieków Przykład na szerszą skalę stanowi gospodarka północnych Włoch. Już pierwsi dystrybucjoniści zwracali uwagę na ten region jako bliski ich ideałom. Nic dziwnego, wszak jak zauważył Robert Putnam w klasycznej pracy, demokracja w działaniu wśród mieszkańców północnej Italii nigdy do końca nie wygasała kultura ukształtowana przez średniowieczne cechy. W rezultacie spółdzielnie odpowiadają za 8% włoskiego PKB, a 1 piąta Włochów należy do co najmniej jednej spółdzielni. Model spółdzielczy podlega również szczególnej ochronie prawa na mocy włoskiej konstytucji. Na wyjątkową uwagę zasługuje region Emilia-Romania, uznawany za jeden z najzamożniejszych rejonów w Europie. To region o silnym przemyśle, który jednak pozostaje zdecentralizowany.

Jednocześnie nie dominuje nad słabszymi, ale przeciwnie, pociąga ich ku wyższym celom. Ideał ten znajduje ucieleśnienie w tytułowym bohaterze Napoleona z Nothing Hill. który w jednej ze scen powieści namawia lokalnego sklepikarza do włączenia się w walkę o ich małą ojczyznę słowami. Coś musi przerwać tę dziwną obojętność. To dziwne osamotnienie jednostek w tłumie. Dlaczegoż nie mielibyśmy tego dokonać pan i ja? Współdzielczość. Opisane przykłady z Hiszpanii, Kanady i Australii wskazują, że spółdzielnia jest formą działalności gospodarczej, wcielającą w życie wiele z założeń dystrybucjonizmu. Fakt ten sprzyja przeniesieniu dystrybucjonizmu na grunt Polski. Polacy nie gęsi swą tradycję spółdzielczą mają, jednak nikogo nie muszą się jej uczyć. Dość wspomnieć, że pierwsza polska spółdzielnia założona przez Stanisława Staszica, Towarzystwo Chrubieszowskie, wyprzedziła o 28 lat słynnych pionierów spółdzielczości z Rochdale.

Rozważmy przykład branży odzieżowej. Choć wśród naszych rodaków odnajdziemy wielu utalentowanych projektantów, nie są oni w stanie stworzyć przeciwwagi dla zalewających nas obcych towarów, niejednokrotnie tandetnych i szkodliwych dla zdrowia. Brak kapitału uniemożliwia rozwój własnej marki, opłacenie certyfikatów czy promocję wśród tzw. influencerów. Polityka państwowa może starać się temu zaradzić przez bezpośrednie granty pieniężne, ale też chociażby nałożenie na galerie handlowe obowiązku utworzenia sfer obciążonych niższym czynszem dla młodych polskich projektantów. Niejednokrotnie zmiany w kierunku dystrybucjonizmu wymagałyby jedynie drobnych, wręcz kosmetycznych korekt w regulacjach prawnych. Za przykład niech posłużą spółdzielnie energetyczne. Choć ich podstawowym zastosowaniem wydawać by się mogło organizowanie z sąsiadami z bloku i położenie paneli słonecznych na dachu budynku, w świetle obecnych przepisów jest to niemożliwe.

Na przeszkodzie stoi zakaz działalności spółdzielni energetycznych w gminach miejskich. Pomimo zupełnego braku uzasadnienia dla tego ograniczenia, zgodnych wezwań spółdzielców, i prawniczej doktryny do jego usunięcia, nawet zawarcia w osławionych stu konkretach postulatu znacznego zwiększenia liczby społeczności energetycznych, zakaz pozostaje nadal w mocy. Wymienione postulaty to oczywiście jedynie garść przykładów. Obrazują one jednak, że metoda obcinania liści może znaleźć w polskich realiach zastosowanie. Istnieje wiele możliwości zmian, które z jednej strony łatwo przedstawić jako po prostu zdroworozsądkowe, z drugiej zaś jako posunięcia drobne, nie zagrażające niczyim interesom. Dla ich osiągnięcia nie jest konieczna decyzyjność. Wystarczy punktowy nacisk na władzę ze strony struktur oddolnych.

Byłyby również łatwe do przeforsowania dla mniejszej partii wchodzącej w koalicję. Co więcej, dostrzec można wyraźną zbieżność kierunku dystrybucjonistycznego z ideą narodową. Rozwój lokalnych łańcuchów dostaw czy wsparcie dla nowych producentów To przecież nie tylko upowszechnianie własności, ale również obrona drobnej i średniej, zdrowej polskiej przedsiębiorczości przed ekspansją obcej konkurencji. Hipotetyczna Partia Narodowa, która przejęłaby program dystrybucjonistyczny, mogłaby łączyć przekaz ideowy z pozyskiwaniem nowych grup wyborców z różnych branż jako reprezentantka ich interesów. Krzywe zwierciadło. W poprzednim artykule opisałem użyteczność polityczną dystrybucjonizmu w wymiarze teoretycznym.