Czy upadek Zachodu jest nieunikniony? O tezach Emmanuela Todda - Jan Sadkiewicz, Michał Nowak

To zjawisko obumierania Zachodu, ten kryzys, który już coraz bardziej był poważny, umykał z pola widzenia w okresie tej ekspansji. Natomiast wybuch wojny ukraińsko-rosyjskiej I przebieg tej wojny to był moment, w którym rzeczywistość powiedziała sprawdzam i to co wcześniej było ukryte zostało ujawnione. To, że Zachód, który w chwili wybuchu tej wojny uważał się i zachowywał się tak, jakby był panem świata, nagle No, zderzył się z rzeczywistością, w której okazuje się, że nie jest w stanie przy całym tym wsparciu zaangażowanym ze strony Zachodu dla Ukrainy, nie jest w stanie złamać Rosji, a co może nawet ważniejsze, okazało się, że w obliczu tego konfliktu reszta, tak zwana reszta świata, czy globalna południe

Odmawiając podporządkowania się Zachodowi, odmawiając dołączenia do sankcji, de facto opowiedziały się po stronie Rosji, w mniejszym lub większym stopniu ją wspierając, traktując ją jako tarczę, dzięki której mogą się wyswobadzać z poddominacji Stanów Zjednoczonych. I to jest właśnie moment, w którym W którym jesteśmy? Zachód znalazł się w takim punkcie, a w szczególności Stany Zjednoczone jako taki operacyjny kierownik obozu zachodniego. Stany Zjednoczone znalazły się w takim punkcie, w którym

Nie są w stanie, nie mają pomysłu, nie są w stanie przechylić szali zwycięstwa na swoją stronę w konfrontacji z Rosją, a jednocześnie nie mogą znaleźć sposobu na to, żeby się tak wycofać z tego konfliktu, żeby nie stracić twarzy i nie pogłębić swojego upadku. To jest moment, w którym jesteśmy, zdaniem Todda, Najgorsze jeszcze przed nami, bo pełne skutki tej porażki Zachodu dopiero się ujawnią. Todd sporo pisze o tych problemach Zachodu w kontekście wojny rosyjsko-ukraińskiej, bo one wtedy zostały najbardziej uwidocznione i pisze choćby o kurczeniu się amerykańskiej bazy przemysłowej, ale szerzej o kurczeniu się zachodniej bazy przemysłowej, bo przecież patrzeć musimy również na Francję, na Niemcy czy na Wielką Brytanię, państwa, które też

W mniejszym, bądź większym stopniu mniej lub bardziej hojnie wspierały Ukrainę, bądź nadal ją wspierają poprzez przekazywanie jej uzbrojenia, co doprowadziło do tego, że uwidoczniono to, jak przemysł uzbrojeniowy tych państw został osłabiony po upadku Związku Radzieckiego i dokładnie to samo dotyczy Stanów Zjednoczonych. Z drugiej strony mamy całą tę narrację rosyjskiej odporności na sankcje, I tego, że myślenie kategoriami osłabienia Rosji, czy też obalenia Putina, doprowadzenia do tego, że Rosja wyjdzie z wojny na skutek polityki wyłącznie sankcyjnej było mrzonką, o czym Todd bardzo szeroko w tej książce też pisze. Przejdźmy w takim razie do tego wątku przyczyn klęski Zachodu, czy też słabnięcia pozycji Zachodu jako takiego.

Jak to możliwe? Pyta Todd w tej książce na samym początku, że Zachód, który wedle tego, jak jest przedstawiany właśnie w mediach, ma tak miażdżącą przewagę nad Rosją. Todd powołuje się na takie dane, że łączny PKB Rosji i Białorusi w przededniu wojny stanowił około 3%. Połączonego PKB Zachodu, do którego zalicza państwa Unii Europejskiej, NATO plus wschodnioazjatyckie protektoraty Stanów Zjednoczonych, takie jak Korea Południowa i Japonia. Jak to możliwe, że przy rzekomo tak miażdżącej przewadze NATO nie jest w stanie na froncie, nie jest w stanie zaopatrzyć swojego ukraińskiego protegowanego w odpowiednią liczbę sprzętu, amunicji tak, żeby armia ukraińska mogła przechylić szalę zwycięstwa na polu bitwy na swoją korzyść?

Todd pisał, że Rosja dotrzymała swojego słowa, jest państwem wiarygodnym i tu podawał przykład Syrii Baszara Al Asada, kiedy to Rosja przyszła mu z pomocą, tak jak obiecała, utrzymała go u władzy i następnie trwała cały czas w Rosji, aby Baszara Al Asad przy tej władzy pozostał. No i ta teza bardzo szybko się zestarzała, bo w tym samym roku, w którym książka została wydana na rynku francuskim i pierwsze wydanie Baszara Al Asad kilka miesięcy później upadł, Właśnie przede wszystkim przez to, że Rosja nie przyszła mu z pomocą. Także to jest jedna z tych tez postawionych przez autora, która źle się zestarzała. I mamy dwie dość krótkie, ale też dość kontrowersyjne opinie czy też tezy postawione przez Todda. Pierwsza jest taka, jakoby na Ukrainie miało walczyć od 10 do 20 tysięcy polskich ochotników.

Tutaj cudzysłów został użyty przez autora. A druga była taka, jakoby Rosja miała gigantyczną przewagę nad Zachodem, Na doświadczenia wojny rosyjsko-ukraińskiej i fakt wykorzystywania przez Rosjan pocisków hipersonicznych, przy czym sama kwestia ich hipersoniczności też budzi pewne kontrowersje i opinie ekspertów nie są tutaj zgodne co do tego, czy są to pociski hipersoniczne czy nie, ale to pozostawmy na marginesie. Kwestia tego, że Zachód posiada, posiadał i nadal posiada systemy zdolne do ich przechwytywania i zestrzeliwania, więc tu kwestia rosyjskiej przewagi militarnej jest Jest chybioną tezą postawioną przez autora. To tylko takie trzy wątki, trzy tematy przeze mnie teraz przytoczone, ale wracam do tego pytania odnośnie pana spojrzenia jako wydawcy na publikację takiej książki, mając w świadomości to, że pojawiają się w niej również te tezy dość kontrowersyjne, tak to nazwijmy, które z punktu widzenia zachodniego czy też już szczególnie polskiego czytelnika mogłyby budzić właśnie pewnego rodzaju opór, kontrowersję i sprzeciw.

Teraz, wydaje mi się, po czterech latach wojny jest coraz więcej miejsca na to, coraz więcej swobody do, takie mam przynajmniej wrażenie, że do coraz większej liczby ludzi dociera potrzeba dyskusji i kwestionowania tego, co było nam przedstawiane w tym okresie. Tego obrazu rzeczywistości, który przed naszymi oczami był kreowany, a który coraz bardziej z rzeczywistością się rozjeżdża. To Rosja miała się rozpaść. Putin miał zostać obalony. Generalnie Rosja miała ponieść porażkę. Zasadnicza teza, którą stawia autor i która zasługuje na rozważenie w tym momencie, to jest to, że

Jest wręcz przeciwnie. Rosja okazała się stabilniejsza. Rosja wytrzymała konflikt i na polu bitwy i być może na tym ważniejszym, bardziej decydującym polu zmagań, czyli polu gospodarczym. Tam, gdzie musiała się zmierzyć z sankcjami narzucanymi przez Zachód i z tą presją, którą Zachód wywierał na resztę świata, aby się do tych sankcji przyłączyła. Natomiast oczywiście... To nie jest pierwsza książka w tej serii, która budzi kontrowersje, która może wywoływać opór, sprzeciw. Przypomnę, że w tej serii ukazywały się też książki Johna Mearsheimera czy Edwarda Halleta-Cara, który też... W każdej z tych książek są kwestie do dyskusji, są takie, które mogą wzbudzać opór albo nawet oburzenie.

I nie lubię takiego... W związku z tymi książkami, które już wydawałem, mam taką pewną urazę do takiego stwierdzenia, które się w recenzjach bardzo często pojawia. Z wszystkimi tezami autora nie trzeba się zgadzać. Tak jakby istniały książki, które należy przyjmować za prawdę objawioną od deski do deski. Oczywiście, że są w tej książce tezy. Ja akurat te, o których Pan wspomniał... Nie będę tutaj może, bo to nie ma sensu, też wchodzić w szczegóły dyskusji na temat, dajmy na to, polityki Rosji wobec Asada, bo to jest zupełnie poboczny wątek. Ale są też w tej książce inne tezy, takie, na które ja zwróciłem uwagę, takie, z którymi oczywiście bym się nie zgodził, czy uważam, że świadczą o tym, że autor ma...

Dobrać sobie elementy do analizy, a inne pominąć. Dobrać te, które uważa za najważniejsze. I Todd proponuje pewne spojrzenie na politykę międzynarodową, na to, co się obecnie dzieje i jak doszło, jak doszliśmy do tego momentu, w którym teraz... Jesteśmy. Stawia tezę o kryzysie Zachodu, stawia tezę o stabilności Rosji, dajmy na to. Oczywiście można jego dane uznać za tutaj niewystarczające, czy te tezy w niewystarczający sposób obronione. Niemniej... Czytelnik zostaje jednak z takim pytaniem, dlaczego skoro Rosja nie jest tak stabilna, a Zachód nie jest pogrążony w takim kryzysie, dlaczego Zachód nie może w tej konfrontacji zwyciężyć?

To zostajmy jeszcze na chwilę w tym wątku porównań Rosji i Zachodu, bo rzeczywiście autor dużo miejsca temu poświęca, pisząc oczywiście o kryzysie Zachodu, Kolegium argumentów oraz danych. Trudno jest z tymi danymi czy też z tą argumentacją w wielu wypadkach dyskutować. Wydaje się, że rzeczywiście autor dość zgrabni potrzeb do tematu opisania zjawiska jakim jest O ile rzeczywiście w kwestii rosyjskiej odporności na sankcje rosyjskiej gospodarki trudno się ponownie Jakby zapominając jednocześnie o skali aborcji na terenie Federacji Rosyjskiej, o skali rozwodów na terenie Rosji,

O tym, że spada znacząco średnia długość życia mężczyzn, głównie z uwagi na straty ponoszone w trakcie wojny, ale też na pandemię COVID-u sprzed lat. Czy cały czas stawia taką tezę odnośnie Rosji jako pewnej obrończyni tradycyjnych wartości, co jednocześnie, jeżeli spojrzeć na rzeczywisty poziom Pytanie o moralności takiego statystycznego Rosjalina, to nie jest lepsza sytuacja niż w państwach zachodnich i podobne zjawiska, które Todd określa jako źródła kryzysu, czy też przyczyny, czy też ten fakt kryzysu w stosunku do państw zachodnich, dotyczą również Federacji Rosyjskiej, jednocześnie dość mocno pomijając to w swojej argumentacji.

Jakbym tutaj mógł pana dopytać jeszcze właśnie o te wątki zestawienia Zachodu z Rosją. Czy nie jest trochę tak, że Todd w tej swojej niechęci być może do Zachodu, z takiej pozycji francuskich niechęci do Stanów Zjednoczonych, no bo przecież to u Francuzów nie jest niczym zaskakującym i trochę innej percepcji patrzenia Książka nosi niewątpliwie piętno swojego autora, jak każda. Myślę, że to w pewnym stopniu decyduje o jej wartości, bo jest wyrazista. Zresztą Todd

Niewątpliwie chce poruszyć czytelnika, czy nawet trochę wstrząsnąć czytelnikiem. I on wprost pisze, że on pewne swoje tezy wyostrza, pewne zjawiska przedstawia tak, jakby były już w pełni ukształtowane, podczas gdy to są dopiero pewne tendencje. Niemniej, wydaje mi się, pozwolę sobie się z panem nie zgodzić co do tego obrazu Rosji, jaki on odmalowuje, ponieważ mam wrażenie, że ten obraz nie jest bynajmniej tak pozytywny, jak można by odnieść wrażenie z pana wypowiedzi.

To nie jest tak, że Todd przedstawia tutaj, przeciwstawia zepsutemu Zachodowi zdrową Rosję. Bynajmniej on zwraca uwagę, że te negatywne zjawiska, które decydują o słabości Zachodu, są obecne też w Rosji. Jeżeli zwraca uwagę na te Czynniki pozytywne. To wydaje mi się, że głównie w tym celu nie tyle, żeby przedstawić Rosję jako jakiś wzór, bynajmniej, tylko po to, żeby zwrócić uwagę czytelnika na to, że Rosja nie jest tak słaba, tak wrażliwa, tak podatna na... Na kryzys, na jakiś przewrót antypotinowski, jak była przedstawiana na Zachodzie.

Ale jednocześnie on wprost przecież o słabościach Rosji pisze, jak przede wszystkim o jej słabości demograficznej. Co więcej, on nie stawia tezy, że Rosja może być jakimś wzorem konserwatywnych wartości. On stwierdza, wydaje mi się, że jest to dość wprost powiedziane, że władze rosyjskie, Putin w szczególności, instrumentalnie to traktują. I że na przykład, żeby wrócić do tej kwestii religii, że religia generalnie w życiu społeczeństwa rosyjskiego odgrywa też coraz mniejszą rolę. I że Putin, pozując na takiego obrońcę prawosławia i podkreślając znaczenie religii, jest to pewna poza gra polityczna, jest to posunięcie polityczne, ale ono nie odpowiada rosyjskiej rzeczywistości, ponieważ dla Rosjan religia nie ma już takiego znaczenia.

Co nie zmienia... I jeszcze jeden punkt, bo pan wspomniał, że Rosja ma moralną przewagę nad Zachodem. Ja czegoś takiego bym z tych twierdzeń Todda nie wyczytał. Raczej wydaje mi się, że... Chodzi tutaj o to, że Rosjanie jako społeczeństwo i jako naród zachowali dzięki pewnym takim wspólnotowym wartościom, które są dla nich charakterystyczne, które się przejawiały w W takim modelu wspólnotowym rodziny, który Todd Rosji przypisuje, które znalazły swój wyraz też w tym okresie komunistycznym w historii Rosji, że te wartości wspólnotowe pozwalają Rosjanom zachować trochę więcej spójności społecznej.

I sprawiają, że Rosjanie są bardziej skłonni do poświęcenia niż na przykład Francuzi. Że Rosjan jest łatwiej zmobilizować do wojny, niż byłoby zmobilizować społeczeństwa zachodnie. Ale tu bynajmniej nie chodzi o jakąś różnicę moralną taką, wedle której jedni są dobrzy, a drudzy źli. Myślę, że tu raczej chodzi tylko o pewne zjawiska społeczne, Które mają wpływ na przebieg konfrontacji między Zachodem a Rosją? Jest jeszcze jeden wątek tej książki, który w moim odczuciu prawdopodobnie był tym najważniejszym, na który chciałbym zwrócić uwagę. Todd dużo pisze też o tym zestawieniu z jednej strony elity, a z drugiej lud.

W tym obrazie rzeczywistości, który kreowały media przez ostatnie lata, Było dużo takiej niespójności, jak np. to, że z jednej strony Rosja jest przedstawiana jako państwo słabe, zacofane, prymitywne, żołnierze rosyjscy walczą łopatami albo nie mają co jeść, kradną czipy z pralek itd., a jednocześnie ta sama Rosja jest przedstawiana jako zagrożenie dla całej Europy, państwo, które może w dowolnym momencie ruszyć na Berlin.

Więc mamy tutaj taki niespójny obraz Rosji. Natomiast Todd prezentuje obraz odmienny, to znaczy jego zdaniem, czyli jeszcze podsumowując to stanowisko w dominującej narracji, Rosja przegrywa na Ukrainie, ale jednocześnie stanowi zagrożenie dla całej Europy. Todd ma stanowisko odmienne. Rosja na Ukrainie wygrywa i wygra, natomiast nie stanowi to, nie wiąże się to z Niebezpieczeństwem dla Europy, ponieważ dla Europy Rosja ze względu na swoje słabości, przede wszystkim słabość demograficzną, nie stanowi zagrożenia. I o ile Todd jest pesymistą właśnie w kwestii samej konfrontacji, to znaczy zakłada, że Zachód przegra,

Taką optymistyczną, paradoksalnie optymistyczną informacją, czy przewidywaniem się dzieli, że niska dzietność, ta słabość demograficzna, która jest tak samo na Zachodzie, jak i w Rosji. Zresztą zdaje się, że w Chinach też sprawi ta niska dzietność, bo generalnie państwa przeżywające boom demograficzny mogą być bardziej skłonne do ekspansji. Państwa starzejące się o niskiej dzietności to są czynniki, które w naturalny sposób zniechęcają do ekspansji. Więc Todd liczy na to, że po zakończeniu tej wojny świat będzie miał trochę wytchnienia. I na to, żeby popracować nad poprawą. I to jest może taki właśnie ten jeden optymistyczny wniosek, który można z jego rozważań wyciągnąć.