Co zmieni polska bomba atomowa ?

To jest właśnie MAD. Gwarancja wzajemnego zniszczenia stoi za tą szczepionką, o której mówię. Żeby ten mechanizm zadziałał, potrzebne było jednak kilka niebezpiecznych momentów, w których świat stanął na krawędzi nuklearnego Armagedonu. Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku ZSRR i Stany Zjednoczone znalazły się na bezpośrednim kursie kolizyjnym, których szczytem był kryzys berliński i kryzys kubański. Wtedy to wnioski wojskowych i polityków podparte danymi z potężnych wybuchów bomb termonuklearnych, takich jak Castelbravo czy Carbomba, dały kilka dekad względnego spokoju.

Demonstratorzy zaczęli wejść na ulicy i miasta poza Europą i Stanami Zjednoczonymi, by protestować za niebezpieczny, radioaktywny wybuch z testów prowadzonych po wschód i po wschód. Następnie w roku 1983, gdy miały miejsce kryzys związany z ćwiczeniami NATO Able Archer z 1983 roku oraz fałszywy alarm w radzieckim systemie wczesnego ostrzegania zażegnany szczęśliwie przez Stanisława Pietrowa, otrzymaliśmy solidną dawkę taką przypominającą, jeżeli w tej analogii szczepionek pozostaniemy. Po zakończeniu zimnej wojny wydawało się, że MAD nie będzie już dłużej potrzebny. Przynajmniej nie w skali całego świata.

Cały czas działa jednak dla mniejszych atomowych szachistów Indii, Pakistanu, Izraela czy później także Korei Północnej. Broń atomowa wciąż udowadniała, że tam gdzie istnieje groźba jej zastosowania, tam jednocześnie jej odstraszający potencjał po prostu działa. Jednak czas względnego cywilizacyjnego spokoju pod koniec pierwszej dekady XXI wieku zaczął się chyba kończyć. Buty dawnego ZSRR, strategicznego przeciwnika Stanów Zjednoczonych, otwarcie wskoczyły Chiny. Ale w kontekście nuklearnym ważniejsze było to, że Rosja odżyła na tyle, żeby znów uwierzyć w swoje imperialne przeznaczenie. Atom i MAD wróciły na Kremlu początkowo w ściśle defensywnej formie, ale z biegiem czasu Moskwa coraz bardziej poszerzała te papierowe granice jej użycia.

To w dużym uproszczeniu doprowadziło nas do punktu, w którym w przestrzeni publicznej, a nawet politycznej pojawiły się rozważania na temat możliwości stworzenia własnej bomby nuklearnej. Bomby, która w ocenie zwolenników tej koncepcji pozwalałaby samodzielnie szachować. na przykład Rosję przed ewentualną napaścią na nasz kraj. Dodatkowo pozwalałaby lepiej zarządzić poziomami eskalacji hipotetycznego, gorącego polsko-rosyjskiego konfliktu. MAT bowiem wciąż działa, ale tym razem w formie wypaczonej przez zmienioną sytuację geopolityczną. Rosja próbuje dziś stworzyć wrażenie, że może zaryzykować taktyczne uderzenie nuklearne na kraje nieposiadające takiej broni,

licząc, że jej posiadacze, nawet mając jakieś układy z atakowanym, w ten sam sposób nie odpowiedzą. Żeby zrozumieć różnicę między podejściem MAD, które odnosi się głównie do tych strategicznych zasobów nuklearnych, a kwestią zarządzania eskalacją, która odwołuje się głównie do taktycznej broni nuklearnej, musimy wyjaśnić sobie, czym różnią się te oba rodzaje. Chodzi o przeznaczenie tej broni, które w największym uproszczeniu przekłada się na moc głowicy oraz na zasięg nośnika. Pociski międzykontynentalne z głowicami o sile kilku megaton mogą niszczyć całe aglomeracje, całe miasta i stanowią narzędzie ostatecznego odstraszania.

Patrząc na rosyjską doktrynę, Polska chcąc budować nuklearny arsenał powinna więc dysponować oboma rodzajami broni. Strategiczną, aby zadziałał klasyczny mat i taktyczną, aby umożliwić symetryczną odpowiedź oznaczającą, że nie poddajemy się szantażowi. Fundamentem nowoczesnej broni jądrowej jest proces rozszczepienia. Polega on na tym, tak bardzo skrótowo mówiąc, że ciężkie jądro atomowe jakiegoś niezbyt stabilnego pierwiastka obrywa neutronem odpowiedniej energii, staje się przez to jeszcze bardziej niestabilne i w efekcie pęka na mniejsze fragmenty, uwalniając ogromną ilość energii.

Być może jeśli w Polsce powstanie faktycznie tyle elektrowni dużych i tyle SMR-ów argumentem może stać się ekologia. Purex pozwala recyklingować paliwo i w efekcie ograniczyć ilość składowanych przez setki lat odpadów. Ale na pewno podejrzliwość i opór w tym zakresie byłyby znacznie większe. Jak to wygląda na świecie? Globalny rynek wzbogacania uranu jest ekskluzywny i silnie zcentralizowany. Dominują tu zaledwie cztery wielkie podmioty. Rosyjski Rosatom kontroluje 30-40% rynku usług wzbogacania światowego, opierając swoją potęgę na potężnych kaskadach wirówek gazowych.

oraz presję polityczną, po prostu ich nie wznawiano. Kilka lat temu swój zakład tego typu zamknęli Brytyjczycy i tutaj zarządzanie odpadami pochłaniało miliardy, tylko że funtów. Z podobnymi problemami ekonomicznymi zderzono się także w Europie kontynentalnej. Belgijski zakład Eurochemik zaprojektowany początkowo jako demonstracyjna linia przerobu paliwa został zamknięty, gdy okazało się, że cycling jest znacznie droższy niż zwykły zakup świeżego paliwa, a dalsze utrzymanie fabryki wymagałoby regularnych, ciężkich subwencji rządowych. Z kolei japońska przetwórnia wypalonego paliwa jądrowego jest postrzegana jako jedno z najdroższych i najbardziej krytykowanych przedsięwzięć w historii tego kraju, zarówno pod względem kosztów opóźnień, jak i kontrowersji środowiskowych.

Żyje jeszcze tylko dlatego w zasadzie, że jest traktowana jako element strategicznej niezależności i jest wpisana w rozwój energetyki tego kraju. Generalnie podczas gdy w krajach zachodnich zakłady typu PUREX mają coraz większe problemy, to wciąż rozwijane są przez państwa takie jak Pakistan i Indie, które nie ukrywają ich militarnego charakteru. Sprawy finansowe czy ekologiczne tych zakładów nie mają dla tych państw w zasadzie jakiegokolwiek znaczenia. Atomowa bomba, nazywana Little Boy, jest położona na górze Anola Gay. Amerykańska bomba, nazwana matką pilota, wyjeżdża z małego zielonego Pacyfika, około 1500 kilometrów od Japonii. Zbudowanie klasycznej bomby atomowej to wyzwanie w głównej mierze materiałowo-surowcowe, które przed chwilką opisałem.

Największym technologicznym problemem jest tutaj tryt, którego czas połowicznego rozpadu wynosi zaledwie około 12 lat. W związku z tak szybkim zanikiem tego izotopu zasobniki z gazem muszą być regularnie wymieniane. Bez stałych dostaw świeżego trytu głowice drastycznie tracą swoją wydajność, a do tego mogą zwyczajnie zawieść. Rdzenie wykonane z plutonu również nie są stabilne. Z biegiem czasu zachodzą w nich powolne przemiany izotopowe, które nieustannie podnoszą ich radioaktywność i wydzielaną temperaturę. Ciągła emisja promieniowania oraz ciepła z rdzenia oddziałuje niszcząco na otaczające go elementy konstrukcyjne.

Jednak decyzja o wstrzymaniu programu jądrowego, o której symbolem była uchwała o likwidacji budowy elektrowni jądrowej Żarnowiec, doprowadziła do drastycznego załamania się krajowych kompetencji w tej dziedzinie. Z chwilą, gdy uznano, że uran przestał być Polsce potrzebny, na początku lat 90. poprzedniego wieku całkowicie wstrzymano prace poszukiwawcze i badawcze nad tym surowcem. Wyspecjalizowane zespoły naukowców zajmujących się geologią złóż uranu czy właśnie chemią jądrową uległy rozproszeniu, a z czasem tematyką tą zajmowały się w kraju już tylko pojedyncze osoby. Gdy sam zaczynałem studia fizyki, fizyki jądrowej.

Pamiętam, że jedną z pierwszych konferencji, na którą pojechałem, zresztą pojechałem stopem, bo uczelnia nie widziała powodu, żeby zapłacić studentowi biletu pociągiem. Była konferencja, to był zjazd chemików jądrowych w Krakowie. Wtedy, w połowie lat dziewięćdziesiątych, zgodnie z rejestrami tych specjalistów było od trzech do czterech razy więcej niż jest dzisiaj. A i dzisiaj wielu z nich to są po prostu emeryci. Ten wieloletni brak cywilnego programu wypłukał kadry potrzebne na każdym etapie cyklu paliwowego. Obecnie największą barierą technologiczną pozostaje krytyczny brak ekspertów w tak specyficznych i kluczowych obszarach jak chemia jądrowa, inżynieria separacji izotopów czy wspomniana już kilkukrotnie metalurgia materiałów rozszczepialnych.

Wieloletni zastój w energetyce jądrowej pozbawił nas zatem nie tylko dedykowanej infrastruktury, ale przede wszystkim wysoce wyspecjalizowanego kapitału ludzkiego, bez którego niemożliwe jest samodzielne rozwijanie jakichkolwiek zaawansowanych technologii nuklearnych. Czy plany budowy nowej elektrowni jądrowej mogą zasypać te braki? Tak. Wejście w atom diametralnie zmieni naszą pozycję, ale nie zrobi tego natychmiast. Budowa cywilnej infrastruktury pozwoli nam na odbudowanie kompetencji, przyspieszy edukację inżynierów i rozwój zaplecza naukowego w ciągu kilku, kilkunastu lat. I tak naprawdę temat budowy bomby atomowej do czasu zbudowania tego zaplecza pozwala nam na spokojne rozważenie, czy w ogóle ją budować, a jeśli tak, to jak i kiedy.

Co może być prostsze i bezpieczniejsze, bo dla Rosji stworzenie przez Polskę głowicy może być trudne do przełknięcia. Podsumowując, zbudowanie własnego, w pełni autonomicznego arsenału przez Polskę byłoby dziś ekstremalnie trudne, niezwykle drogie i według specjalistów optymistów zajęłoby co najmniej 15 lat. Może nas jednocześnie narazić na międzynarodową izolację, wściekłość Waszyngtonu, a nawet groźbę wyprzedzającego uderzenia ze strony Rosji. Dlatego wydaje się, że najrozsądniejszą drogą jest tzw. hedging nuklearny. W krótkim terminie powinniśmy dążyć do głębokiego wejścia w program nuclear sharing.