Gdy książka była elektrykiem

Dziwny tytuł, już tłumaczę o co chodzi. To jest takie zjawisko, które uważam trzeba sobie umieć nazwać i przyszpilić na przykładach, to rozpykajmy. Weźmy sobie parę takich dużych, rewolucyjnych wręcz rzeczy, które się wydarzyły w ludzkim świecie w ostatnich stuleciach. Beatlesi zrobili rewolucję w zachodniej muzyce, lądowanie na Księżycu w ogóle w historii ludzkości było wielką Zmianą, wielkim wydarzeniem. Patrząc bardziej wstecz. Wynalezienie kolei zmieniło postrzeganie przestrzeni. Jak to Heine ładnie powiedział, że kolej unicestwiła przestrzeń. Jeszcze wcześniej wynalazek druku. Gutenberg zmienił podejście, postrzeganie wiedzy, książki.

Z drugiej strony w XX wieku antykoncepcja upowszechniona zmieniła podejście do seksu i tak dalej, i tak dalej. To jest pewne powtarzalne zjawisko. Każdy się generalnie zgodzi, kto jakoś tam śledzi, jak się rzeczy mają, że rewolucją byli Beatlesi, rewolucją była książka drukowana, tania prezerwatywa, Apollo 11 czy kolej żelazna, że to zmieniło świat. To jest jasne. Troszkę trudniej będzie powiedzieć, na czym te rewolucje, na czym te wielkie zmiany polegają, aczkolwiek sekundę się zastanowimy, No i jakoś tam wyjaśnimy sobie, że lądowanie na Księżycu to było postawienie, dotknięcie ciała niebieskiego przez człowieka. Postawienie stopy na obiekcie, który był przez całą historię ludzkości symbolem czegoś, co jest odległe i nieosiągalne.

Możemy sobie to niby jakoś tak powiedzieć, Ale nie poczujemy tego, tak naprawdę nie mamy tego porównania. Dla mnie ci Beatlesi są najlepszym przykładem, bo ja się znam na muzyce na tyle dobrze, że wiem, że byli rewolucją, no to wielkiej wiedzy nie potrzeba. Potrafię jakieś tam hasła powiedzieć o nich. Natomiast znam się na tyle słabo, że właśnie nie rozumiem tej muzyki sprzed Beatlesów, sprzed lat 50. Mój umysł tak szczerze i uczciwie nie umie uchwycić tej różnicy, nie umie nazwać tego, na jakim klecie Beatlesi się pojawili, co oni tak naprawdę wnieśli i na czym ta zmiana polegała. I to jest właśnie ważne zjawisko, ważna rzecz, żeby sobie to uczciwie powiedzieć, takie sokratejskie wiem, że nie wiem.

Przyznać sobie, że nie wiesz. I tu nie mówię o Beatlesach tylko. Rewolucja druku, Apolla, kolei czy antykoncepcji. Z każdą z tych rzeczy będzie tak, że nie mamy porównania, bo nie znamy tego świata, który był sprzed. Analiza wsteczna jest zawsze oczywiście skuteczna. Sowa Minervy wylatuje o świcie. Post factum zawsze można Coś tam epilogować, jak już Gutenberg wynajdzie tę prasę drukarską, pociągi ruszą na tory, Apollo wyląduje na Księżycu, a pigułka antykoncepcyjna w aptece, to możemy to jakoś opisać. Natomiast ważna pewna prawda egzystencjalna, psychologiczna, ale też komunikacyjna, czy wręcz marketingowa, marketingowa w tym sensie, że Co było, a co nie było przełomem i dlaczego, może być zaskakująco trudno zrozumieć po fakcie.

Tego typu zmiany, właśnie jest w tym pewna prawda o charakterze trochę metafizycznym, a trochę takim bardzo dosłownym i bardzo wręcz komunikacyjno Także tego typu zmiany i rewolucje w jakimś ostatecznym sensie po latach zawsze będą niezrozumiałe. Nie będziemy już nigdy wiedzieć co to znaczyło dla ludzi ówczesnych w 69, że Armstrong stawia stopę na księżycu. Nie będziemy już wiedzieć co miały w umyśle fanki Beatlesów jak piszczały na tych koncertach. Dlatego, że nie mamy odniesienia, nikt już nie pamięta w pewnym sensie tego świata sprzed. Zmiany paradygmatu tego typu zawsze są czymś trochę metafizycznym, trochę nieuchwytywalnym, nienazywalnym.