Albańska Lady Makbet

W sięgającą zakalana granatową spódnicę, granatową bluzkę w białe kropki i wygodne półbuty. Włosy miała spięte w ciasny kok. W stalinowskiej Albanii przez blisko pół wieku była to jedyna tolerowana fryzura damska. Nexhmije czesała się w ten sposób, aby pokazać, że wielki wódz i jego małżonka nie pozwalają sobie na żadne, nawet najdrobniejsze zbytki i że oboje wciąż są rewolucjonistami. Tak opisuje Nexhmije Hodża Żona dyktatora Anwera Hodża, Orisio, autor książki Diabeł na merturze. Książki, powiem szczerze, że za bardzo nie polecam, chociaż ma kilka dobrych fragmentów. I właśnie w rozdziale o Hodży koncentruje się przede wszystkim na rozmowie z Nexhmiją Hodżą.

I była córką Nadzieja, która była taką tradycyjną muzułmanką. Sama nasza bohaterka wspomina o tym, że też była zakryta, właśnie w tym sensie. Była tą tradycyjną muzułmanką, czyli zakrywała włosy, tradycyjnie się ubierała. Natomiast ojciec Defik był osobą dość liberalną. Nowocześnie się ubierającą i dzięki niemu troszeczkę też i jego poglądom Nexhmija później mogła się kształcić. Dlatego, że w 1928 roku rodzina przeprowadza się do Tirany. To jest migracja ekonomiczna, gdyż w Tiranie mieli możliwość lepszej pracy, lepszego bytu tak naprawdę.

I też właśnie w Tiranie było więcej szkół, więc możliwości też kształcenia dzieci. Nexhmija miała rodzeństwo, miała siostrę, braci, natomiast sama wspomina, że początkowo matka chciała ją tam do pewnego Names mentioned. Names mentioned. że to nie były jej ambicje i też jej strój. Nie wiem, tutaj zwraca uwagę sformułowanie też jak później wyglądała, jak wyglądała też właśnie tutaj jako więźniarka, że była ubrana jak taka nauczycielka z jakiejś takiej pensji dla dziewcząt, bardzo, bardzo poważnie.

No i jakby ten pseudonim sugeruje, że mogło łączyć ich coś więcej. Późniejsza śmierć tajemnicza samego Ciemala Staffę też jakby sugeruje, że mógł mieć wpływ jej wcześniejszy związek z Nexhmiją. Jest to w pewnym sensie troszeczkę plotka, trochę taka rzecz, która nie jest stricte udowodniona. Pamiętajmy, że z czasów tak naprawdę Hodży i Nexhmiji mało kto przetrwał. Czasy komunistyczne. Names mentioned. Names mentioned.

I tak tutaj piorun miłości w nią strzelił, można powiedzieć. Oni nagle wtedy mogli zamienić tylko dwa słowa w rzeczywistości, no ale ten mit pierwszej takiej wspaniałej miłości gdzieś pojawił się. I też zapytała samego Cimala Staffę podobno, kimże jest ten niezwykle przystojny młodzieniec i miał go przedstawić jako Taras, bo takie miał też pseudonim. Związek się rozwijał i już pewnego rodzaju pogłoski o tym, że w 1942 roku Byli razem Nexhmija i Enver. Nawet pomieszkiwali w domu kuzyna.

Wspólnie się zatrzymał Enver. Chociaż jej rodzice nadal mieszkali w Tiranie też. I rodzina. Tak można lepiej powiedzieć. Też takie były trudne czasy. Rodziny poznały się. Ogólnie tutaj nie było żadnych problemów z tym, żeby ten związek mógł zostać zalegalizowany. Wszystko przebiegło w takiej dość, można powiedzieć, tradycyjnej formie. Rodziny się nie sprzeciwiały. Widzieli, że młodzi najprawdopodobniej mają się ku sobie. Pracowali razem, jak to Nexhmija wspominała, spali razem z Enverem w ciężkich warunkach obok siebie w śniegu, bo tutaj też taki motyw partyzancki musi być zawsze zawarty w takich historiach.

Więc to te czasy wojenne cały czas walczyli aż do samego wyzwolenia, więc to jest tak, że po wyzwoleniu, jak już też Tirana została wyzwolona, decydują się zalegalizować swój związek i następuje to tak naprawdę Sylwestra 1944 roku, jest jakby tutaj pierwsza część, później 1 stycznia 1945 są małżeństwem. I teraz mnie bardzo mocno zainteresowały, ja znalazłam także wspomnienia, które sprawiały, że można powiedzieć, Jakby trochę za tradycją też poszła Nexhmije i pokazuje też jakiś taki szacunek do rodziny męża, do całej tej tradycji, którą też była widoczna.

Koniec końców, jakby tutaj zostały spełnione także ambicje zwłaszcza matki Enwera, bo mówiła, że nie chciała zrobić przykrości teściowej, która tego jedynego syna chce wydać. Sam Enwer podobno tłumaczył właśnie, że bez sensu, przecież jest wojna, przecież tyle, znaczy już chwilę po wojnie, może tak lepiej powiem. Rzeczywiście ich przyjaciół zginęło i nie ma co się cieszyć, otwierać korków szampana. Jesteśmy komunistami, trzeba skromnie, ale Nexhmije według swoich wspomnień mówi, że szanowała bardzo mocno te wszelkiego rodzaju tradycje i nie chciała tej teściowej, która jedynego syna wydaje, zrobić przykrości, więc to też jest ciekawa sprawa.

Wracając jeszcze do tego związku partyzanckiego takiego, tej fazy, warto powiedzieć, że w jej wspomnieniach wiele rzeczy, utworzenie partii komunistycznej, te czasy zaraz powojenne, nie dotyczące tego prywatnego życia Nexhmij, Przedstawiają się tak, jakby była tylko ona i Enver. Nawet w jednym z wywiadów mówi, że na jednym z założycielskich spotkań byłam ja i były jeszcze dwie kobiety, ale one są tam. Znane, ale nie ma co tam wymieniać ich nazwisk. Ona też bardzo często tak to kwitowała, więc w tym momencie no jakby tutaj możemy powiedzieć, że pewna rysa dotycząca kwestii tego feminizmu domniemanego też jakby tutaj istnieje.

To jest pasmo oskarżeń wobec niej, bo w 85 Enwer umiera i ona tylko została na pleczu Cuboju razem ze swoim ulubieńcem Ramizem Alią. Który zresztą pozwolił ją aresztować w tych latach 90-tych, a później cele mieli przy tym samym korytarzu. I Nexhmija tak naprawdę została aresztowana i później skazana ze względu na sprzeniewierzenie środków państwowych. Tłumaczyła się później, że to było potrzebne jej tam na kawę, bo przyjmowała gości. I że znaleziono jakieś pieniądze i to też ona tłumaczyła, więc nie za zbrodnię, nie za jej wpływ na wygląd państwa, co jest tutaj ciekawe.

Żony kolegów Enwera, które również znała, pisały do niej listę o uniewinnienie swoich mężów. Nie. Wiele kobiet, które było w ciąży zostało rozstrzelanych i też jakby ona na to zupełnie absolutnie nie reagowała. Poza tym był cały czas używany ten motyw, że najmocniej można właśnie poniżyć kobietę. Poprzez ukazanie jej jako tej takiej, no to kulturowo powiem dziwki, czyli osoby, która się źle prowadzi, która nie jest tą taką idealną matką. Dlatego, że Nexhmija starała się łączyć te dwa motywy w swoim życiu. Wizerunek kobiety, która właśnie tak, przewodnicząca wydziału edukacji i kultury KC, dyrektorka tego instytutu badań nad marksizmem i leninizmem.

Takich żon totalitarnych władców wszelkiego rodzaju satrapów. Zmarła w wieku 99 lat. Niedługo po swoich 99 urodzinach, nie doczekała setki, zmarła 26 lutego 2020 roku. I tak jak właśnie tutaj mówię, Byli tacy, co też żegnali ją. Jeszcze o tych rozliczeniach pokomunistycznych na pewno będę chciała nagrać odcinek i o rodzinie samego Hodży, ale właśnie tutaj Nexhmija tą rolę przyjęła strażniczki tutaj pamięci Hodży. Myślę, że też

To by było na tyle dziś o Nexhmije Hodży, która na pewno jeszcze będzie się nieraz pojawiać w naszym podcaście. Dziękuję bardzo i do usłyszenia w kolejnym odcinku.