Albańska Lady Makbet

To jest podcast Moja Albania. Zapraszamy w wirtualną podróż. Dzień dobry. Witam w albańskim podcaście. Tu Izabela Nowak i dziś będę chciała wam opowiedzieć o postaci, która stała się synonimem albańskiego komunizmu. I nie będzie to Enver Hodża, chociaż o to będzie osoba bardzo blisko z nim związana. Zacznę dzisiaj od cytatu. Kiedy tylko weszliśmy do celi, wdowa podniosła się i stanęła przy materacu w postawie żołnierza oczekującego na inspekcję. Ta 73-letnia, najstarsza kobieta więziem w Europie była ubrana jak przełożona szkoły dla dziewcząt.

W sięgającą zakalana granatową spódnicę, granatową bluzkę w białe kropki i wygodne półbuty. Włosy miała spięte w ciasny kok. W stalinowskiej Albanii przez blisko pół wieku była to jedyna tolerowana fryzura damska. Nexhmije czesała się w ten sposób, aby pokazać, że wielki wódz i jego małżonka nie pozwalają sobie na żadne, nawet najdrobniejsze zbytki i że oboje wciąż są rewolucjonistami. Tak opisuje Nexhmije Hodża Żona dyktatora Anwera Hodża, Orisio, autor książki Diabeł na merturze. Książki, powiem szczerze, że za bardzo nie polecam, chociaż ma kilka dobrych fragmentów. I właśnie w rozdziale o Hodży koncentruje się przede wszystkim na rozmowie z Nexhmiją Hodżą.

Ona wspomina, że ten strój, właśnie taki mundurek dziewczęcy, Names mentioned. Stał się dla niej synonimem zarazem wyzwolenia, a z drugiej strony właśnie takiej też skromności, która powinna cechować rewolucjonistów, tych komunistów prawdziwych, w takim właśnie mniemaniu czy jej, czy Envera Hodży.

No i jakby ten pseudonim sugeruje, że mogło łączyć ich coś więcej. Późniejsza śmierć tajemnicza samego Ciemala Staffę też jakby sugeruje, że mógł mieć wpływ jej wcześniejszy związek z Nexhmiją. Jest to w pewnym sensie troszeczkę plotka, trochę taka rzecz, która nie jest stricte udowodniona. Pamiętajmy, że z czasów tak naprawdę Hodży i Nexhmiji mało kto przetrwał. Czasy komunistyczne. Names mentioned. Names mentioned.

I tak tutaj piorun miłości w nią strzelił, można powiedzieć. Oni nagle wtedy mogli zamienić tylko dwa słowa w rzeczywistości, no ale ten mit pierwszej takiej wspaniałej miłości gdzieś pojawił się. I też zapytała samego Cimala Staffę podobno, kimże jest ten niezwykle przystojny młodzieniec i miał go przedstawić jako Taras, bo takie miał też pseudonim. Związek się rozwijał i już pewnego rodzaju pogłoski o tym, że w 1942 roku Byli razem Nexhmija i Enver. Nawet pomieszkiwali w domu kuzyna.

Wspólnie się zatrzymał Enver. Chociaż jej rodzice nadal mieszkali w Tiranie też. I rodzina. Tak można lepiej powiedzieć. Też takie były trudne czasy. Rodziny poznały się. Ogólnie tutaj nie było żadnych problemów z tym, żeby ten związek mógł zostać zalegalizowany. Wszystko przebiegło w takiej dość, można powiedzieć, tradycyjnej formie. Rodziny się nie sprzeciwiały. Widzieli, że młodzi najprawdopodobniej mają się ku sobie. Pracowali razem, jak to Nexhmija wspominała, spali razem z Enverem w ciężkich warunkach obok siebie w śniegu, bo tutaj też taki motyw partyzancki musi być zawsze zawarty w takich historiach.

Koniec końców, jakby tutaj zostały spełnione także ambicje zwłaszcza matki Enwera, bo mówiła, że nie chciała zrobić przykrości teściowej, która tego jedynego syna chce wydać. Sam Enwer podobno tłumaczył właśnie, że bez sensu, przecież jest wojna, przecież tyle, znaczy już chwilę po wojnie, może tak lepiej powiem. Rzeczywiście ich przyjaciół zginęło i nie ma co się cieszyć, otwierać korków szampana. Jesteśmy komunistami, trzeba skromnie, ale Nexhmije według swoich wspomnień mówi, że szanowała bardzo mocno te wszelkiego rodzaju tradycje i nie chciała tej teściowej, która jedynego syna wydaje, zrobić przykrości, więc to też jest ciekawa sprawa.

Wracając jeszcze do tego związku partyzanckiego takiego, tej fazy, warto powiedzieć, że w jej wspomnieniach wiele rzeczy, utworzenie partii komunistycznej, te czasy zaraz powojenne, nie dotyczące tego prywatnego życia Nexhmij, Przedstawiają się tak, jakby była tylko ona i Enver. Nawet w jednym z wywiadów mówi, że na jednym z założycielskich spotkań byłam ja i były jeszcze dwie kobiety, ale one są tam. Znane, ale nie ma co tam wymieniać ich nazwisk. Ona też bardzo często tak to kwitowała, więc w tym momencie no jakby tutaj możemy powiedzieć, że pewna rysa dotycząca kwestii tego feminizmu domniemanego też jakby tutaj istnieje.

Ważną sprawą jest, że jak już przekraczamy ten czas partyzancki, jak już zaczynamy mówić o tym, co działo się po II wojnie światowej, wkraczamy w najmroczniejszy okres w historii Albanii, czyli okres komunistycznej władzy Enwera Hodża. Należy powiedzieć sobie wprost, że za zbrodnie systemu odpowiadał zarówno Enwer, jak i jego żona. Nigdy jakby to nie zostało wprost określone, nie udało się jej nic udowodnić. Wyobraźmy sobie, że ona trafia do więzienia w 93 roku, ogólnie lata 90.

To jest pasmo oskarżeń wobec niej, bo w 85 Enwer umiera i ona tylko została na pleczu Cuboju razem ze swoim ulubieńcem Ramizem Alią. Który zresztą pozwolił ją aresztować w tych latach 90-tych, a później cele mieli przy tym samym korytarzu. I Nexhmija tak naprawdę została aresztowana i później skazana ze względu na sprzeniewierzenie środków państwowych. Tłumaczyła się później, że to było potrzebne jej tam na kawę, bo przyjmowała gości. I że znaleziono jakieś pieniądze i to też ona tłumaczyła, więc nie za zbrodnię, nie za jej wpływ na wygląd państwa, co jest tutaj ciekawe.

I też jakby tutaj osoba, która, zwłaszcza Enver, nie lubili tego splendoru wokół, podobno Enver nie lubił strasznie imprez na swoją część. Ona stara się jakby to wyważyć. Cały czas ten strój też podkreślał jej taki Jakby styl bycia szarą robotnicą, taką Róweczką. To było też bardzo, bardzo ważne. Taka skromność zewnętrzna była niezwykle istotna, którą ona też w odpowiedni sposób przerabiała na to, że to był wyraz jej emancypacji. Mit emancypacji komunistycznej jest ogromny i tutaj też zawsze gdzieś tam ta tradycja istniała, zawsze ta skromna taka właśnie kobieta, później też strażniczka przede wszystkim pamięci męża uznawała to.

Za takie największe jej role. Nie można jej odmówić ambicji. Nie można tutaj powiedzieć, że nie miała jakby wpływu na to, co się działo. I mówi się, że jak w drugiej połowie lat 70. Henwer już bardzo mocno podupadł na zdrowiu, to ona rządziła krajem. Ona zawsze gdzieś tam mówi się, że sączyła trochę tutaj ten jad. Dołucha była odpowiedzialna za wiele zbrodni i systemu. Natomiast później mówi się, że już Enver był jej marionetką, że ona rządziła, że Ramiz Aliyej, ulubieniec też, był politykiem, który był namaszczony na następcę i to była jak najbardziej jej kwestia.

Podobnie później z zarządów Ramiza Aliyej ona też miała bardzo duży wpływ na niego już bezpośrednio. Kiedy mówi się o tym bogactwie, nadal o tym sprzewierzeniu środków, wymieniono w jednym z artykułów, że w czasach, kiedy ludzie głodowali, oni mieli możliwość, nie wiem, tekst trochę porównuje się do Eleny Czałczesku o tym, że z Francji też sprowadzało sobie Hodża garniturę, on ogólnie 25 lodówek, 28 kolorowych telewizorów i 19 prywatnych linii telefonicznych.

Takich żon totalitarnych władców wszelkiego rodzaju satrapów. Zmarła w wieku 99 lat. Niedługo po swoich 99 urodzinach, nie doczekała setki, zmarła 26 lutego 2020 roku. I tak jak właśnie tutaj mówię, Byli tacy, co też żegnali ją. Jeszcze o tych rozliczeniach pokomunistycznych na pewno będę chciała nagrać odcinek i o rodzinie samego Hodży, ale właśnie tutaj Nexhmija tą rolę przyjęła strażniczki tutaj pamięci Hodży. Myślę, że też

I ona będzie z tego jak najbardziej pamiętana. Więc postać, jakby na to nie patrzeć, kontrowersyjna, ale też ciekawa. Też jakby ocena jednoznaczna. Natomiast też bardzo dużo osób mówiło, że nawet rozmowa z nią miała sens, że była ogromną przyjemnością, bo nie była osobą głupią, że tak też tutaj może wprost Wprost co powiem, to też bardzo często widać, no zresztą też ona budowała tą karierę Envera od czasów, odkąd się poznali tak naprawdę i mówi się bardzo często, że takie oni byli idealną właśnie parą, pod tym względem, że współpracownicy i w życiu prywatnym i zawodowym poniekąd.

To by było na tyle dziś o Nexhmije Hodży, która na pewno jeszcze będzie się nieraz pojawiać w naszym podcaście. Dziękuję bardzo i do usłyszenia w kolejnym odcinku.