Powstanie Mahdiego. Jak islamski prorok rzucił wyzwanie Imperium Brytyjskiemu

O wydarzeniu, które jest jednym z centralnych wydarzeń powieści Henryka Sienkiewicza w pustyni i w puszczy opowiemy w dzisiejszym odcinku Misji Specjalnej. Na początku XIX wieku Egipt formalnie jest częścią Imperium Osmańskiego. Jednak ówczesny wicekról Egiptu Muhammad Ali prowadzi coraz bardziej niezależną politykę zagraniczną i wewnętrzną. Marzy o stworzeniu silnego państwa, zbudowaniu nowoczesnej armii i poszerzeniu go o nowe terytoria. W 1820 roku armia egipska najeżdża sąsiadujący od południa Sudan i mimo oporu kraj musi uznać zwierzchność Egiptu. Jednak wysokie podatki i decyzje urzędników, którzy nie liczą się z potrzebami lokalnych mieszkańców, prowadzą do coraz większego niezadowolenia Sudańczyków. Dodatkowo w połowie XIX wieku Egipt zaczyna się mierzyć z coraz większymi kłopotami finansowymi.

Od 1863 roku państwem rządzi Ismail Pasha, a jego rozrzutność i błędne decyzje dotyczące polityki fiskalnej sprawiają, że w 1875 roku Egipt musi ogłosić bankructwo. W tej sytuacji Wielka Brytania i Francja, u których władca zaciągnął pożyczki, przejmują kontrolę nad finansami kraju i zdobywają w Egipcie ogromne wpływy. Brytyjczycy wykupują niemal wszystkie udziały w kanale sueskim, co zabezpiecza ważny dla nich szlak morski do Indii. W 1879 roku europejskie mocarstwa przekonują sułtana Imperium Osmańskiego do odwołania Ismaila ze stanowiska. Nowym władcą zostaje jego syn Teufik Pasha. Rosnące wpływy Europejczyków oraz próby modernizacji kraju są negatywnie postrzegane przez sudańczyków, z których wielu jest dodatkowo wzburzonych fatalną sytuacją gospodarczą w kraju.

Wojska są jednak gotowe do marszu na Hartum dopiero pod koniec roku. Tymczasem sytuacja w oblężonym mieście staje się coraz trudniejsza, a obrońcy ponoszą coraz większe straty. Dodatkowo na początku 1885 roku poziom w Udnilu opada, a wojska Mahdiego przygotowują się do ostatniego szturmu na Hartum. Wieczorem 25 stycznia powstańcy są gotowi do ataku. Mahdis zagrzewa ich do walki. Na tych z was, którzy teraz zginą, czeka nagroda w raju. Na pozostałych czekają wspaniałe łupy. Prawie 50 tysięcy Sudańczyków przypuszcza szturm na Hartum. Gordon, który dysponuje w tym momencie jedynie dwoma tysiącami żołnierzy, wie, że nie będzie w stanie odeprzeć takiej siły.

Wybiera też na swoją oficjalną siedzibę wioskę Omdurman, która staje się stolicą nowo powstałego państwa. To właśnie tam w powieści Henryka Sienkiewicza w pustyni i w puszczy Staś Tarkowski spotyka proroka i odbywa z nim rozmowę. Duchowny tworzy na podbitych terenach kalifat i zaczyna budowę państwa teokratycznego opierającego się na prawie szariatu. Mahdi nie cieszy się swoim sukcesem zbyt długo. 22 czerwca 1885 roku, kilka miesięcy po zdobyciu Hartumu, umiera Natyfus. Wśród popleczników Mahdiego rozpoczyna się walka o władzę i ostatecznie na czele Sudanu staje Abdul Lahi, bliski współpracownik zmarłego przywódcy. Próbuje on kontynuować dzieło Mahdiego, ale nie cieszy się wśród Sudańczyków tak dużym poparciem. Abdullahi stara się też kontynuować ekspansję terytorialną i w 1888 roku jego wojska najeżdżają równocześnie Egipt i Etiopię.