Mentionsy Mentionsy
Misja specjalna
Misja specjalna

Operacja Ajax. Jak CIA i MI6 obalały demokratyczny rząd w Iranie

03.05.2026 ·14 min 55 s · 17 rozdziałów

19 sierpnia 1953 roku. W Teheranie panuje chaos. Kilka dni wcześniej doszło do nieudanej próby przejęcia władzy przez gen. Zahediego wspieranego przez szacha Mohammada Rezę Pahlawiego. Nie udało się jednak aresztować premiera Mosaddegha. Jednak spiskowcy podejmują kolejną próbę i tym razem kończy się ona sukcesem. Zamach stanu nie udałby się, gdyby nie ogromne wsparcie ze strony Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Dlaczego zachodnie mocarstwa tak bardzo chciały obalenia demokratycznie wybranego premiera? I dlaczego Mohammad Reza Pahlavi popierał przewrót przeciwko swojemu własnemu rządowi? W tym odcinku Misji specjalnej opowiadamy o zamachu stanu z 1953 roku, który na zawsze zmienił Iran.

8:04 · Operacja Ajax 1

Premier Mossadej utrzymuje bliskie stosunki z komunistyczną partią Tudę. Zapewne sam też jest komunistą. Jeżeli nic nie zrobimy, Iran może wkrótce stać się częścią bloku wschodniego i bliskim sojusznikiem Związku Radzieckiego. Ostatecznie Brytyjczykom udaje się osiągnąć cel. Prezydent Eisenhower, zaniepokojony tymi doniesieniami, zaczyna rozważać, czy rzeczywiście nie powinien pomóc w obaleniu irańskiego szefa rządu. W międzyczasie brytyjski wywiad MI6 stara się doprowadzić do jak największych rozłamów we froncie narodowym. Jednym z pierwszych działań jest przekupienie dziennikarzy, aby publikowali materiały oczerniające premiera. Stosunki między Iranem a Wielką Brytanią stale się pogarszają i wkrótce zostają zerwane. W 1952 roku Mossadej próbuje przekonać Mohamedera z Pahlaviego, by przekazał mu zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi.

9:24 · Wykonanie operacji 1

Szach jednak się waha, kiedy Amerykanin mówi... Obalenie Mosadeja jest nieuniknione. Jeżeli wasza wysokość nie będzie chciała z nami współpracować, to niestety nie będę mógł zagwarantować, że po przewrocie pozwolimy wam zachować władzę. Władca Iranu ostatecznie zgadza się poprzeć Pucz. CIA i MI6 sugerują, by na nowego premiera namaścić generała Fazlaha Zahadiego. Zachodni agenci wręczają też łapówki irańskim politykom duchownym czy wojskowym, by zagwarantować sobie ich poparcie. Rozpoczyna się tajna operacja Ajax. 15 sierpnia 1953 roku szach Mohamed Reza Pahlavi zgodnie z planem CIA odwołuje Mosadeja i powołuje na nowego premiera generała Zedadiego.

Pokazano wszystkie 2 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.