Na Bliskim Wschodzie bez zmian. Wojna iracko-irańska

Misja specjalna w RMF FM. Na Bliskim Wschodzie bez zmian. Wojna iracko-irańska. Jest 22 września 1980 roku. Irackie lotnictwo przeprowadza serię ataków na obiekty wojskowe i lotniska w Iranie. W tym samym czasie wojska Iraku przekraczają granicę i rozpoczynają inwazję lądową. Iracki dyktator Saddam Hussein wierzy, że będzie to wojna błyskawiczna. Uważa, że pogrążony w porewolucyjnym chaosie Iran nie będzie w stanie stawić skutecznego oporu. Konflikt będzie niezwykle krwawy, a obie strony poniosą podczas walk ogromne straty.

Dlaczego Irak zdecydował się na zaatakowanie Iranu? I co sprawiło, że działania wojenne toczyły się aż przez 8 lat? Na te pytania odpowiemy w dzisiejszym odcinku Misji Specjalnej. W 1979 roku w Iranie wybucha rewolucja, w wyniku której władzę traci szach Mohammad Reza Pahlavi. Nowym przywódcą kraju zostaje szyicki duchowny Ruhollah Khomeini. Przeprowadza w kraju reformy, które przekształcają Iran w republikę islamską. Przewrót w Teheranie bardzo niepokoi Saddama Husseina. Sądzi, że niepokoje mogą rozlać się na cały region i doprowadzić do upadku jego reżimu. Nie są to zresztą bezpodstawne obawy. Większość ludności Iraku stanowią szeici, którzy są nieprzychylni rządzącym sunnitom. Dodatkowo Khomeini zachęca Irakijczyków do obalenia Husajna i rozpoczęcia rewolucji islamskiej.

W jednym z przemówień stwierdza. Chcemy stworzyć islamskie państwo, które pod sztandarem jedynej prawdziwej religii zjednoczy Arabów, Persów, Turków i inne narodowości. Kolejnym powodem wzrostu napięć jest wieloletni spór o kształt południowej granicy, który sięga jeszcze początków XX wieku. Przebiega ona na linii rzeki Shat al-Arab, która wpada do Zatoki Perskiej i stanowi jeden z najważniejszych szlaków wodnych Stosunki dyplomatyczne chwilowo poprawił podpisany w 1975 roku traktat w Algierze, który dokładnie określił przebieg granicy. Irak jednak wciąż nie jest usatysfakcjonowany i w kolejnych latach Saddam Hussein stara się podważyć umowę. Dodatkowo Irakijczycy roszczą sobie prawa do kontroli nad przygraniczną prowincją Huzestan, gdzie znajdują się bogate złoża ropy.

Te wszystkie zatargi sprawiają, że gdy w Iranie zostaje obalony szach, a kraj zmaga się z porewolucyjnym chaosem, Hussein postanawia zaatakować. Tłumaczy. Iran jest w tej chwili osłabiony i targany wewnętrznymi niepokojami. Jeżeli uderzymy teraz, będziemy mieli szansę odnieść szybkie i zdecydowane zwycięstwo. Hussein wierzy też, że wygrana wojna uczyni Irak dominującą siłą w regionie i zapewni krajowi kontrolę nad Zatoką Perską. Dlatego dyktator nakazuje przygotowania do wojny, która według optymistycznych planów ma potrwać jedynie kilka tygodni. W czasach rządów Szacha Iran miał silną i dobrze uzbrojoną armię, która posiadała na wyposażeniu nowoczesne zachodnie czołgi i samoloty. Jednak rewolucja islamska i późniejsze czystki w wojsku sprawiają, że w siłach zbrojnych panuje chaos.

Co więcej, wielu irańskich oficerów i dygnitarzy nie popiera rządów Khomeiniego i istnieje realna szansa, że w przypadku inwazji nie będą bronić reżimu ajatollahów. W tygodniach poprzedzających inwazję irackie samoloty przeprowadzają misje zwiadowcze, a wojska lądowe szykują się do ataku. 17 września 1980 roku Irak ogłasza, że nie będzie dłużej respektował postanowień Traktatu Algierskiego. Saddam Hussein demonstracyjnie podarł dokument przed kamerami. To porozumienie zawsze było szkodliwe dla naszego kraju. 22 września 1980 roku bez formalnego wypowiedzenia wojny irackie lotnictwo rozpoczyna serię nalotów na irańskie bazy wojskowe. Udaje im się zniszczyć wiele samolotów, ale operacja nie kończy się pełnym sukcesem.

Staje się jasne, że nie udało się zrealizować planu wojny błyskawicznej. 7 grudnia 1980 roku Hussein wydaje rozkaz. Wszystkie oddziały mają przejść do defensywy. Tymczasem władze w Teheranie starają się zmobilizować jak najwięcej żołnierzy, by móc stawić skuteczny opór na jeźdźcy i wypchnąć go z zajętych terenów. Irańska armia mocno odczuwa jednak brak wykształconej i doświadczonej kadry oficerskiej. Wielu kompetentnych dowódców przebywa w tym czasie w więzieniach. Khomeini postanawia. Wypuśćcie z więzień oficerów i pilotów. Teraz potrzeby nam będzie każdy wyszkolony żołnierz. Co więcej, wiele irańskich frakcji, które dotąd nawzajem się zwalczały, niespodziewanie jednoczy się w obliczu inwazji. Nowi ochotnicy wstępują do armii, która zaczyna odbudowywać swoją siłę.

Co niezwykłe, Hussein jest jednak popierany zarówno przez Stany Zjednoczone, jak i Związek Radziecki. Oba mocarstwa chcą wykorzystać konflikt do osłabienia reżimu ajatollahów. Jednak wraz z początkiem 1982 roku armia irańska zaczyna coraz wyraźniej zwiększać swoją przewagę. Wiosną przeprowadza ofensywę, w wyniku której 24 maja 1982 roku udaje jej się odbić miasto Khoramshahr. Do niewoli dostaje się prawie 20 tysięcy irackich żołnierzy, co jest ogromnym ciosem dla armii Husseina. Iran przeprowadza kolejne udane ofensywy i w kolejnych tygodniach odbija niemal wszystkie tereny zajęte przez Irak. Saddam Hussein poważnie obawiając się przegranej stwierdza. Irak jest gotowy na rozpoczęcie rozmów pokojowych. Jednak Iran nie jest na tym etapie zainteresowany żadnymi negocjacjami.

To sprawia, że Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Francja wysyłają na Bliski Wschód okręty, które mają chronić statki przewożące ropę. Kuwait, który wspiera Irak prosi nawet USA, by ich tankowce mogły pływać pod amerykańską banderą. Iran i Irak rozpoczynają też bombardowania miast, co prowadzi do śmierci wielu tysięcy cywili. Iran wspomaga także kurdyjskich bojowników, którzy rozpoczynają zbrojne powstanie przeciwko Irakowi. Hussein nakazuje stłumić kurdyjską rebelię i zezwala na użycie broni chemicznej. Wojna staje się coraz bardziej brutalna. Na początku 1986 roku wojska irańskie przeprowadzają serię udanych ataków, w efekcie których przejmują kontrolę nad półwyspem Al-Faw. Jest to ważne zwycięstwo Iranu, które w ten sposób odciął Irakowi dostęp do Zatoki Perskiej.

Jednak na początku 1988 roku Irak z wykorzystaniem nowo zakupionego sprzętu przeprowadza ofensywę, w wyniku której udają mu się odzyskać kontrolę nad półwyspem Al-Faw. Saddam Hussein ostrzega też władzę w Teheranie. Jeżeli nie rozpoczniecie rozmów pokojowych, zaatakujemy wasze miasta przy pomocy broni chemicznej. Wielu irańskich dygnitarzy stara się przekonać Khomeiniego, aby przystąpił do rozmów pokojowych. Ayatollah początkowo odmawia. Władze USA tłumaczą, że doszło do tragicznej w skutkach pomyłki. W wyniku katastrofalnego błędu samolot pasażerski został błędnie zidentyfikowany jako irański myśliwiec.

Konflikt paradoksalnie umocnił władzę ajatollahów w Iranie i sprawił, że niechęć władz do Zachodu i Stanów Zjednoczonych jeszcze bardziej wzrosła. Saddam Hussein utrzymuje się przy władzy, ale jego kraj tonie w długach. Największe pożyczki zostały zaciągnięte w Kuwejcie, by ratować sytuację. W 1990 roku Irak najeżdża to niewielkie państwo leżące na Półwyspie Arabskim. Rozpoczyna w ten sposób pierwszą wojnę w Zatoce Perskiej, która będzie jednym z wielu międzynarodowych konfliktów, które przez następne lata będą wstrząsały Bliskim Wschodem. Misja specjalna w RMF FM. Na tropie największych tajemnic historii.