Kąty w gminie Włoszczowa

W związku z tym takie najstarsze wzmianki brzmią pisane przez C. No, trzeba by się długo zastanawiać, czy to rzeczywiście nasze kąty, ale położenie tej miejscowości, opis, oczywiście wszystko to wyjaśnia, że tak, chodzi o nasze kąty. A potem są na przykład Katchy, albo Kantchy, czy też nawet jeszcze na mapach sprzed 200 laty, Kantii. Dlatego też powiedzmy, że nie ma problemu, kiedy wiadomo, że to jest miejscowość w pobliżu Włoszczowy, a przede wszystkim w pobliżu Czarncy, bo ona nas będzie interesowała i właściwie te miejscowości ze sobą współistniały równolegle, nieustannie. I losy ich były podobne, a nawet możemy powiedzieć, że być może nawet rywalizowały ze sobą, ponieważ są takie opowieści, które dotyczą tego, iż kąty

Nazywały się kiedyś inaczej, czyli nazywały się Wola Czarniecka i to nawet jeszcze w XIX-wiecznym opracowaniu, czyli w słowniku geograficznym Królestwa Polskiego możemy wyczytać, a współcześnie wszyscy powtarzają tę informację, że Kąty to inaczej była Wola Czarniecka, a jak mówimy Wola, to oczywiście oznacza dawną miejscowość, która związana była najczęściej ze zmianą prawa, tego tradycyjnego prawa polskiego na prawo magdeburskie albo generalnie na prawo niemieckie. Czyli wtedy zwalniano z różnego rodzaju powinności, z różnego rodzaju danin. Były więc tereny, które nazywano wolą, wolicą albo wolnizną. No i w związku z tym to określenie Wola Czarniecka o tym by świadczyło, że w pobliżu Czarncy była taka wioska.

No wiele osób w ślad za tym, co dzisiaj internet też pokazuje, że no właśnie tak bezkrytycznie podchodząc do słownika geograficznego powtarza się to, że aha, kąty kiedyś nazywały się Wola Czarniecka. Jednak jeśli my zerkniemy do różnego rodzaju dokumentów, szczególnie średniowiecznych, na przykład Z wieku XV, no to okaże się, że wtedy wymieniona była zarówno Czarnca, zarówno nasze kąty, jak i również Wola Czarniecka, czyli one istniały niezależnie od siebie. I w tym samym XV wieku na przykład pisano o podwójnych kątach, czyli niewykluczone, że właśnie tak było. Że jakiś fragment tu między Czarncą a Kątami czy w pobliżu rzeczywiście lokowano jako Wolę Czarniecką, ale potem się okazało, że najprawdopodobniej Kąty wchłonęły tę miejscowość.

Dlatego były te podwójne Kąty, tak to zapisano. Dokładnie w XVI wieku tak to zapisano, nie w XV tylko w XVI, że te podwójne Kąty funkcjonują, a potem już nigdy się Wola Czarniecka nie pojawiała w źródłach historycznych. Dlatego też kąty tę rolę dużą odgrywały, bo pisano również, że w tej Woli Czarnieckiej, czyli właśnie w kątach, sytuacja wyglądała w ten sposób, iż znajdowały się tutaj lochy prowadzące aż do Czarncy. No i pisano również, że Wola Czarniecka była miastem. To by wskazywało właśnie na tę konkurencję między kątami, a Czarncą. No bo jeśli mówimy, że w jakiejś miejscowości były, nawet jeśli to jest pogłoska, nawet jeśli to jest przekaz ustny, były tego typu aspiracje miejskie, to znaczy, że prawdopodobnie jest to echo jakiegoś dawnego znaczenia, w tym przypadku właśnie naszych kątów.

No ale też, gdy o tym mówimy, to musimy mieć świadomość, że w naszym kraju jest około 170 miejscowości, które się nazywają Kąty, z czego ponad 30 to są osobne sołectwa. Tak jest również w przypadku województwa świętokrzyskiego, w którym my mamy Dwie wsie, które tak się nazywają i siedem części wsi, czyli dziewięć jest takich miejsc, które się nazywa kątami i to jest zwykle taki teren, który rzeczywiście pokazuje nam, że to jest nazwa topograficzna, ponieważ Widać to za każdym razem w tych miejscowościach, że to są wsie na uboczu, położone z dala od jakiegoś centrum i właśnie w jakimś kącie. Na starych mapach i współcześnie również widać, że tutaj koło Czarncy nasze kąty są tak wbite klinem w las, więc rzeczywiście to położenie oddaje doskonale genezę samej nazwy i stąd to określenie kąty.

To było właśnie takie imię, jego określenie Budz. Dziedzic z Czarncy, swojemu zięciowi Dobonowi z Dobowa, Dobonowi, czyli inaczej prawdopodobnie Dobiesławowi z Dobowa, przekazał prawa do naszych kątów, czyli między innymi czterech kmieci, przekazał też dwór W Czarncy przekazał wreszcie też prawo patronatu do kościoła w Czarncy. I mamy więc tutaj kilka niezwykle interesujących faktów odnoszących się wprost do naszej miejscowości, ale też tak jak wspominaliśmy do tej ściśle powiązanej z kątami Czarnce. W tłumaczeniu ten dokument brzmi tak, w skrócie oczywiście, bo nie mamy dzisiaj możliwości, żeby delektować się tą staropolszczyzną.

W skrócie dokument brzmi, czynimy wiadomym wszystkim, których to dotyczy, tak obecnym jak i przyszłym, że buc Dziedzic z Czarncy, stając przed naszą i naszych wielmorzów obecnością, zdrowy na umyśle i ciele, nieprzymuszony, niezmuszony, ani żadnym błędem niezwiedziony, lecz z własnej dobrej woli i podejrzałym na myśle, za dobrą zgodą swoich córek, wówczas przed majestatem naszym obecnych, mianowicie Wychny i Dobroszki, już wydanych za mąż, Oraz, i tutaj są trzy kropki, tutaj jest puste miejsce, czyli było wpisane, albo nie wpisano, albo nie wiedziano, w każdym razie powinno tutaj się znajdować, imię trzeciej córki jakiejś, ponieważ jest potem wymieniona czwarta, czyli Luka, a potem jest najpierw ta wychna Dobroszka, Luka, te dwie pierwsze wyszły już za mąż,

A Luka oraz Katarzyny jeszcze nie zaręczonych, czyli wiadomo, że one jeszcze były pannami. Ze wszelkimi prawami, panowaniem, posiadaniem i własnością sprzedał i przed nami na wieczne czasy zrezygnował z czterech kmieci wraz z karczmą położonych w stronę osady zwanej Kąty. Więc tu między Czarncą a Kątami ta karczma się znajdowała, no i tych czterech kmieci przekazał nasz but swojemu zięciowi. Wraz z wykarczowaniem, które wówczas posiadał, a zarazem i dwór dziedzica w dziedzictwie wyżej wymienionym Czarnca, pospolicie zwanym, położonym w ziemi sandomierskiej blisko Kóżelowa wraz z prawem patronatu nad kościołem w tejże osadzie ufundowanym.

To często się wskazuje, że być może kościół w Czarncy był fundowany nawet w 1200 roku. Więc to prawo patronatu, czyli możliwość decydowania o tym, kto był plebanem i o innych sprawach też organizacyjnych, to prawo sięgało na pewno odległych czasów. I teraz zapisano dalej, że to wszystko za 150 grzywien groszy praskich monety polskiej, licząc 48 groszy za każdą grzywnę. To była właśnie taka standardowa wtedy stawka. Ponieważ te szerokie grosze praskie były najmocniejszą, najsilniejszą walutą w całej Europie. Odgrywały więc rzeczywiście bardzo dużą rolę. No i też musimy pamiętać, że 150 grzywien, my tymi grzywnami często operujemy.

I niekiedy właśnie używano takiego określenia glinianki albo jezioro. Też tutaj dla łąki pewnej używano takiego sformułowania. Dla łąki, która była częściowo też w lesie. Słowa jezioro, więc niewykluczone, że właśnie to jest to miejsce. Mamy więc sporo takich różnych ciekawych rzeczy do ustalenia, ale generalnie musimy jeszcze o jednym pamiętać, co jest najważniejsze właściwie jeśli chodzi o właścicieli. To nazwisko i ten bohater z naszego hymnu, o którym już wspominaliśmy, to oczywiście Stefan Czarniecki, który jest związany z naszą miejscowością. A niewykluczone też, bo na przykład ksiądz Wiśniewski tak uważał, czyli autor sprzed stu laty, że można rozpatrywać taką hipotezę, że Czarniecki urodził się w Kątach, nie w Czarnce.

No bo rzeczywiście Czarnieccy, czyli posługujący się tym herbem Łodzia, byli tutaj od zawsze właścicielami. Chociaż nie wiemy czy ten buc był właśnie herbu Łodzia czy nie, ale też nie zawsze było tak, że zarówno Czarnca jak i Kąty do nich należały. Ponieważ często było tak, że tylko Czarnca albo fragmenty Kątów, a już Kąty w ogóle nie. I w związku z tym takie ruchy w rodzinie obserwujemy, że na przykład niektórym udawało się posiadać również Kąty, a niektórym nie. Tym, którym się udało był ojciec Stefana Czarnieckiego, czyli Krzysztof Czarniecki, który miał i jedną i drugą miejscowość, ale na przykład Stefan Czarniecki, który odziedziczył Czarnce, musiał czekać przez jakiś czas, ponieważ spłacił wdowę po swoim bracie Wojciechu i ich dzieci.