Danków w gminie Włoszczowa

Dzień dobry, witamy Państwa jak zwykle w niedzielę tuż po południu. Cezary Jastrzębski z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach i Robert Szumielewicz. Dziś panie doktorze wybierzemy się do gminy Włoszczowa. I odwiedzimy Danków. Tylko tak, tutaj mamy problem z tym Dankowem, bo to Danków jeden, Danków dwa, Danków duży, Danków mały, ale może wyjdźmy od samej nazwy. Z tą nazwą jest o tyle sprawa skomplikowana, że nasz Danków, który znajduje się no właśnie w okolicy Włoszczowy, był mylony z takim Dankowem. W dawnej przynależności administracyjnej on należał do powiatu częstochowskiego. I tamten Danków był miejscem takich różnych wieców książęcych we wczesnym średniowieczu.

I nawet wydawcy różnych takich materiałów historycznych, ważnych, źródłowych nie zawsze sobie potrafili sporadzić z rozróżnieniem tych Dankowów. W związku z tym mylono nasz Danków i ten Częstochowski. Tym bardziej, że To określenie funkcjonujące obecnie, czyli Danków duży i Danków mały, to jest określenie z początku XX wieku. Wtedy nastąpiło rozdzielenie, czyli na gruntach Dankowa powstał Danków duży i wydzielono Danków mały. To oczywiście jest jeszcze bardziej skomplikowane, dlatego że w skład Dankowa, tego dużego, wchodzą takie przesiółki, części dzisiaj wsi, jak kolonia, okupniki, piaski.

No i to wszystko powoduje, że rzeczywiście jest takie jakieś duże dość zamieszanie, tym bardziej, że jeszcze w XIX wieku, kiedy właśnie dokonano tego wydzielenia Dankowa małego, używano określenia Danków 1, to była rzymska cyfra, i Danków 2, to był ten mały właśnie Danków. No ale wcześniej to był tylko i wyłącznie Danków, więc warto o tym pamiętać, że czasami my musimy też o tym pamiętać, że mylące jest to określenie mały i duży, albo mały i wielki, bo bywało tak, i to w naszym regionie również, że czasami ta nazwa mały oznaczała starszą miejscowość. ...niż coś większego dużego, że na gruntach pierwotnej jakiejś miejscowości, którą potem nazywano małą, powstała znaczniejsza, która otrzymała to określenie duży czy wielki i w związku z tym może to wprowadzać w błąd, że mały, czyli mało istotny.

No tu na szczęście tak nie było, więc przynajmniej tego zamieszania nie mamy, no ale to nazewnictwo rzeczywiście jest skomplikowane. Tym bardziej, że dzieje naszego Dankowa, już tak powiedzmy Dankowa, żeby było wiadomo, że ten mały i duży, Traktujemy jako całość, no niedawno to rozdzielenie nastąpiło, z punktu widzenia oczywiście dziejów samego Dankowa, bo historia Dankowa sięga bardzo, bardzo odległych czasów i gdybyśmy sobie taki ranking zrobili miejscowości, które w źródłach pisanych występują w naszym kraju, nie tylko w naszym regionie, ale w naszym kraju, no to Danków znajdowałby się w czołówce. Wprawdzie w dość licznym gronie, no bo mniej więcej w gronie około 400 miejscowości, no ale jednak to jest bardzo dobry powód do tego, żeby pokazać starodawność miejscowości i docenić,

Dzisiaj niewielka, bo ten Danków to jest kilkaset osób, ale jednak te dziejowe sprawy są tutaj niezwykle interesujące i o tych początkach warto pamiętać. Oczywiście nazwa wiąże się z tym, że najprawdopodobniej to jest nazwa urobiona od przedstawiciela jakiegoś rodu, nie wiemy dokładnie jakiego. Który władał tą okolicą właśnie przed tą pierwszą datą, tą bardzo starą datą. Od razu powiedzmy, że to jest rok 1136, czyli jesteśmy w pierwszej połowie XII wieku, kiedy zapisano nazwę Dankowa, a więc no niestety W pomroce dziejów zginęła nazwa tego rodu, ale jakiś prawdopodobnie Danek albo Danko, przedstawiciel tego rodu, dał nazwę miejscowości.

Ale ten rok 1136 i kontekst Dankowa związany z tą datą jest niezwykle intrygujący. Danków to w tej chwili zaledwie kilkuset mieszkańców, ale jakże bogata historia sięgająca, tak jak wspomnieliśmy, 1136 roku, no bo już pojawia się tam nasz Danków w Bulli Gnieźnieńskiej. I to jest niezwykle ważny dokument, dlatego że, można tak powiedzieć, on rozpoczyna erę polskiego piśmiennictwa. Jest wprawdzie napisany po łacinie, to jest bulla wydana przez papieża Innocentego II. Oczywiście jeszcze w dodatku w takim bardzo skomplikowanym kontekście dotyczącym chęci arcybiskupstwa magdeburskiego, żeby panować nad naszym biskupstwem gnieźnieńskim,

Trudności były z tym zapisem, a w Bulli właśnie oryginalnie to wszystko zapisane. I właśnie wśród tych miejscowości jest nasz Danków. On został zapisany jako Dankowo przez C, Dancowo i przez V, no ale jest nasz Danków. Więc niezwykle ważna informacja i taka nobilitująca, Dla tej niewielkiej dzisiaj miejscowości, że wśród dóbr tego biskupstwa gnieźnieńskiego Danków został wymieniony. I to w takim właśnie kontekście z punktu widzenia polskiej kultury, no to przecież naprawdę to jest zagadnienie bez precedensu. W dodatku jeszcze Jagobulli, będziemy pamiętać, że między innymi właśnie Niemcy podczas II wojny światowej przejęli ją, no bo cały skarbiec arcybiskupstwa gdzienzieńskiego zajęli, wywieźli do Niemiec.

Później Rosjanie, kiedy zwyciężyli i dotarli do Berlina, zabrali to Niemcom, u siebie w Moskwie przetrzymywali i pod koniec lat 50. XX wieku Bulla z powrotem wróciła do Gniezna. Więc to wszystko rzeczywiście raptem sprawia, że nasz Danków, gdzieś tam wśród tych właśnie włoszczowskich, odległych terenów położony, znajduje się jednak na powierzchni wielkich wydarzeń, nie tylko regionalnych, ale sięgających znacznie szerzej niż kontekst nawet nasz krajowy. Przetrwał Danków te wszystkie zawieruchy wojenne. Tak jak wspomniałeś, początki sięgają pierwszej połowy XII wieku, ale na pewno warto tu też wspomnieć, jak ta miejscowość wtedy wyglądała.

Do końca tak nie możemy powiedzieć, dlatego że na dobrą sprawę trzeba by siedzieć w tym gnieźnie i badać źródła arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. To oczywiście jest jakaś perspektywa pracy w przyszłości, a też nie jest tak, że te źródła są otwarte i czekają tylko, żeby ktoś je przeczytał. Ogólnie można powiedzieć tak, że aż do upadku Rzeczpospolitej, tej pierwszej, czyli do epoki rozbiorowej, cały czas Danków należał właśnie do arcybiskupstwa gniezieńskiego. No i stąd te losy były splecione bardzo mocno z Gniezdem, ale poprzez Kurzhelów. Dlatego, że do klucza Kurzelowskiego, czyli znów do tej dzisiaj skromnej miejscowości, ale kiedyś przecież odgrywającej wielką rolę, Danków należał.

No i te losy były splecione właśnie z tymi wydarzeniami, które dotyczą Kurzelowa. No i dopiero później, po rozbiorach, kiedy tę własność kościelną przejął carski rząd, no to okazało się, że wydzierżawiał majątki, no i potem pojawiali się różni dzierżawcy tych dóbr rządowych, aż w końcu częściowo te dobra były rozprzedawane i w związku z tym od tego przełomu XIX i XX wieku już możemy powiedzieć o niektórych osobach, których nawet potomkowie żyją do dzisiaj. ...w Dankowie i powodują, że o tej miejscowości, nawet w szerszym kontekście, można powiedzieć, nawet muzycznym, można powiedzieć, i o tym na pewno warto pamiętać, ale też Danków miał taki pewien potencjał, dlatego że my wiemy, iż jeden z arcybiskupów, czyli taki no trochę mało znany arcybiskup Janusz, niezbyt wiele my o nim w ogóle możemy powiedzieć, arcybiskup gnieźnieński,

On sprawował ten urząd od 1258 roku. Kilka lat potem, bo w 1267 roku urządził razem ze swoimi sufraganami synod w Dankowie. On urządzał takie synody prowincjonalne. Wyjeżdżał gdzieś na prowincję i spotykał się, uchwalali różne ważne sprawy i tak było również w Dankowie. Czyli musiała być sytuacja taka, że ten Danków odgrywał jednak jakąś rolę, skoro na Błoniach, no bo raczej nie było jakichś tutaj pomieszczeń, na Błoniach gdzieś Dankowskich taki synod zorganizowano. To jest też ciekawy motyw, bo ten arcybiskup Janusz, on słynął z tępienia Biczowników. Czyli tego ważnego ruchu w średniowieczu doprowadzał do tego, że władze świeckie konfiskowały majątki, skazywały na więzienie biczowników, więc przeciwstawiał się nim niewykluczone, że to też w jakiś sposób z Dankowem się wiązało, że tutaj nie wiemy jakie decyzje podejmowano, ale wiemy, że taki synod się tutaj odbył.

Założycielem Ochotniczej Straży Pożarnej, Straży Ogniowej w 1927 roku właśnie w Dankowie. Na bazie tego gospodarstwa sprzed stu lat teraz działa taki ekosad czy sad Danków. Gospodarstwo, które produkuje między innymi dżem dla dżemu. Dżem dla dżemu. Czyli dla zespołu dżemu. Tak, oczywiście, dla zespołu muzycznego dżem. Więc nie wiadomo ile jest dżemu w dżemie albo dżemu w dżemie. Albo muzyki w dżemie. Właśnie, mała, wielka litera, to trzeba by sobie tak wszystko zrobić. I oficjalnie, nawet widziałem na oficjalnym fanpage'u dżemu, że rzeczywiście chwalą się tym, że taki dżem jest. To jest bardzo ekologiczny. Dżemu w dżemie rzeczywiście jest sporo tych owoców.

Czyli gospodarstwo ekologiczne od kilkunastu lat funkcjonujące poszło sobie w taką właśnie stronę i zyskało jakiś nowy target. Co jest o tyle interesujące, że Danków okazuje się, że po kilkuset latach nadal jest w orbicie różnych ważniejszych spraw, a nie tylko gdzieś tam na prowincji tak byśmy powiedzieli sobie siedzi. No tak, mówimy o współczesności, ale jeżeli mówimy o tych ważniejszych sprawach, to warto zwrócić uwagę także na postać duchowną, która jest znana z Dankowa. Do niedawna rzecznik kurii kieleckiej, w tej chwili proboszcz kościoła świętego Wojciecha w Kielcach. No i ważna postać też dla przewodników świętokrzyskich, dlatego że kapelan przewodników świętokrzyskich, ksiądz Mirosław Cisowski, który otrzymał święcenia z rąk naszego papieża Jana Pawła II, święcenia kapłańskie, a on pochodzi z Dankowa Małego.

Więc wreszcie ten mały Danków doszedł troszeczkę do głosu, łącząc się oczywiście z tą całą problematyką Dankowa. No i ksiądz Mirosław Cisowski właśnie urodził się w Dankowie Małym, więc to rzeczywiście postać, która przyczynia się do tego, że o Dankowie co jakiś czas pojawiają się informacje, No bo pełni ważne funkcje w kościele. Jakże bogata historia Dankowa, niewielkiej albo powiedzmy małej miejscowości, ale od tego jest MOC HISTORII. No właśnie i tylko można żałować, że dzisiaj musimy ją troszeczkę niestety skrócić, ale emocje sportowe są równie ważne jak muzyczne. Dziś już dziękujemy za uwagę. Cezary Jastrzębski, Robert Szumielewicz i Tomasz Tamborski, który program zrealizował.