RP528: Odyseja Europy

Jan Kochanowski sięgnął prosto do korzeni kultury zachodu. Sięgnął do mitu o wojnie trojańskiej i do opowieści Homera. Pokazał w ten sposób, że my Polacy również wyrastamy z tej samej greckiej rzeki, co reszta zachodniej Europy. Historia jednak toczy się dalej. Po czasach renesansu i naszym złotym wieku przyszły dla Rzeczpospolitej znacznie trudniejsze stulecia. Na zachodzie Europy państwo i naród zazwyczaj oznaczały to samo. Był król, były urzędy, stałe granice.

U nas Potoczyło się to zupełnie inaczej. Przez rozbiory i wojny nasz region na długi czas zniknął z mapy Europy. Polacy, Litwini, Białorusini czy Ukraińcy stracili własne oficjalne państwa i musieli żyć pod rządami obcych potęg. Zatrzymałem się, bo kiedy o tym teraz mówię, zastanawiam się nad jedną sprawą. Być może Ukraińcy, Litwili czy Białorusini, którzy słuchacie tego podcastu, słuchacie tego, co teraz mówię, odbieracie dawną Rzeczpospolitą zupełnie inaczej niż ja.

To, co dla nas, Polaków, było złotym wiekiem, Dla waszych przodków mogło być czasem, gdy ta polska kultura i szlachta zdominowały te ziemie, wasze ziemie, nie zostawiając miejsca na waszą własną podmiotowość, niezależność. Spojrzenie na tamte czasy zależy od tego, z którego brzegu rzeki na nie patrzymy, prawda? A jednak mimo tych trudnych zakrętów historii, wiek XIX przyniósł nam podobny los. Rzeczpospolita została wtedy rozerwana i w pewnym sensie ta niewidzialna granica zaborów pozostała z nami do dziś.