RP528: Odyseja Europy

Odyseja Europy. I zobaczycie, z każdym kolejnym odcinkiem ten proces będzie troszeczkę prostszy. A w końcu sztuczna inteligencja przestanie być Wam potrzebna i będziecie rozumieli wszystko jak ta lala, jak to mówimy. Jestem ciekawy, czy ktoś z Was pracuje w ten sposób? Jeśli tak, to dajcie proszę znać. Czekam na komentarze, czekam na nagrania od Was. Jestem ciekawy Waszych sposobów.

Z pewnością macie różne sposoby, bo przecież dasz sposób na Nauka języka się zmienia. To jest całkowicie naturalne, ponieważ nauka języka nie jest liniowa. Tu nie jest wszystko zaplanowane, prawda? To prawdziwa podróż. Podróż, w której każdy etap wygląda trochę inaczej. A może nawet zupełnie inaczej. Na samym początku potrzebujemy innych narzędzi, takich jak prosty tekst, pomoc sztucznej inteligencji, trochę wolniejsze tempo, żeby w ogóle ruszyć z miejsca.

Z czasem jednak te metody przestają wystarczać, a my musimy dostosować strategie do nowych wyzwań, zacząć słuchać bez tekstu i jak to czasami po polsku mówimy, rzucić się na głęboką wodę. Dla mnie ta ciągła konieczność adaptacji Jest frustrująca. To raczej fascynująca przygoda. W trakcie tej drogi nie tylko zdobywamy wiedzę, ale można chyba powiedzieć, że sami się zmieniamy. Odyseja Europy.

Budujemy się. Jesteśmy coraz lepsi. Nauka języka, a raczej zdobywanie go, nie wiem jak to powiedzieć, bo po polsku zwykle mówimy, że uczymy się języka, ale kiedy mówię o uczeniu się czegoś, Wtedy myślę o jakimś wysiłku. A dla mnie to nie jest wysiłek. Nie chcę, żeby dla was to był wysiłek. Nie mogę znaleźć odpowiedniego słowa. Może lepsze byłoby chłonięcie albo po prostu przeżywanie. Bo widzicie, kiedy nowy język staje się częścią naszego życia, przestajemy odhaczać kolejne lekcje w kalendarzu.

To nie jest już obowiązek. Zaczynamy po prostu doświadczać rzeczy w nowy sposób. Zamiast zmuszać się do studiowania, wkręcamy się w ciekawą historię. W taki pasjonujący proces, który nas zmienia i niesie nas do przodu. Posuwa nas do przodu zupełnie jak dobra przygoda albo jak dobra zabawa. Nasze życie to jest taka ciągła przemiana podczas odkrywania nieznanego, a język obcy pozwala nam odkryć do tej pory zupełnie nieznane rzeczy.

Niedawno w kinach leciał film Odyseja Christophera Nolana. Nie miałem okazji go obejrzeć, więc nie powiem Wam czy to dobry film, czy mi się podobał, ale to nic. Nawet jeśli tak jak ja nie oglądaliście filmu, to i tak możecie zastanowić się nad tym razem ze mną. Bo samą historię Odyseusza znamy przecież doskonale. I to właśnie na temat tej mitycznej tułaczki i o tym, co ona dla nas dzisiaj znaczy, chciałbym dziś trochę porozmawiać, porozmyślać.

Ten film jest tylko pretekstem do dzisiejszego odcinka. Przy okazji głośnej premiery chciałem opowiedzieć Wam o tym, jak ważne dla Europejczyków są dzieła Homera, czyli Iliada i Odyseja. Mówię o Europejczykach, ale myślę o całej tzw. zachodniej kulturze, o wartościach, normach, Wierzeniach, które wysłaliśmy z tak zwanego starego kontynentu aż do Ameryki czy nawet do Australii. Z reguły musimy cofnąć się głęboko w czasie, żeby dobrze zrozumieć to co się wydarzyło.

Homer napisał swoje dzieła w VIII wieku przed naszą erą. Oznacza to, że od tamtego momentu minęło blisko 2800 lat. Szmat czasu. Jak wtedy wyglądał świat, jak żyli ludzie na terenach dzisiejszej Grecji. W czasach Homera greckie osady przypominały raczej ufortyfikowane wioski z gliny i drewna, nieustannie toczące ze sobą wojny. Sąsiedzi ciągle się tłukli, ciągle się bili między sobą. Grecja dopiero podnosiła się z tzw. wieków ciemnych, bardzo trudnego okresu analfabetyzmu i chaosu.

To właśnie te trzy filary stworzyły fundament, na którym opiera się współczesna kultura Zachodu. Niesamowite, prawda? 2800 lat temu. W czasach Homera nie było szkół, internetu ani książek, a na dodatek ludzie zapomnieli jak się pisze, jak pisać, jak zapisywać rzeczy. Ponieważ nie było telewizji ani YouTube'a, ten genialny śpiewak, Homer, chodził od wioski do wioski i przy dźwiękach liry opowiadał swoje niesamowite historie.

O ludziach takich jak my. Jego bohaterowie są silni, ale mają też wady. Mają też swoje sekrety. Zupełnie tak jak słuchacze Homera. Popatrzcie, Achilles, wielki wojownik. Płacze. Płacze, bo czuje się bezsilny. Hektor boi się śmierci. A sprytny Odyseusz strasznie tęskni za swoją żoną i synkiem. Dzięki temu każdy z nas może poczuć, że ta historia dotyczy tak naprawdę również mnie.

Że ci bohaterowie są do mnie podobni. Ja jestem taki sam jak oni. Homer jako pierwszy zrozumiał, że najbardziej pociągają nas historie o ludziach, którzy zupełnie jak my upadają, popełniają błędy, błądzą, ale ostatecznie podnoszą się i walczą dalej. Te opowieści uczyły słuchaczy czegoś bardzo ważnego. Współczucia. Współczucia, czyli umiejętności zrozumienia co czuje druga osoba.

W jednej z historii Hober opowiada o wielkiej wojnie. Pokazuje, że nasi wrogowie to też są ludzie, którzy cierpią tak samo jak my. W najważniejszym momencie opowieści stary, zapłakany król zagrada się nocą do namiotu wielkiego wojownika, który chwilę wcześniej zabił jego ukochanego syna. Stary król klęka, całuje dłonie mordercy swojego dziecka,

Myśleć samodzielnie i odpowiadać za to, co zrobiliśmy. Właśnie dlatego te opowieści stały się dla Greków najważniejszym podręcznikiem życia na setki lat. Jak jednak sprawić, by tak długa i mądra opowieść nie zginęła, skoro nikt nie umiał pisać ani czytać? Grecy pilnie potrzebowali liter, potrzebowali pisma. Wcześniej w Egipcie czy Sumerze pismo było potwornie skomplikowane.

Składało się z setek trudnych obrazków, znaczków. W tamtych czasach umiejętność pisania była pilnie strzeżoną tajemnicą. Znali ją tylko nieliczni, bogaci urzędnicy pracujący dla potężnych królów. Używali oni pisma głównie do dosyć nudnych rzeczy, tak jak mówiłem, do liczenia worków ze zbożem, do zapisywania podatków. Pismo nie służyło dla rozrywki. Grecy zrobili coś całkowicie rewolucyjnego. Podpatrzyli znaczki u fenickich kupców, ułatwili je trochę, uprościli je i stworzyli pierwszy na świecie prawdziwy alfabet.

Zamiast jednego wielkiego państwa w Grecji powstały tysiące malinkich miasteczek oddzielonych od siebie wysokimi górami i morzem. Były one dosyć biedne, więc królów nie było stać na opłacanie zawodowych żołnierzy. Kiedy zbliżał się wróg, do obrony musiał stanąć każdy obywatel i ten bogaty, i ten biedny. Z tego powodu narodziła się jedna bardzo ważna zasada. Skoro ryzykujesz życie dla swojego miasta, to masz prawo współdecydować o jego losach, o tym jak ono wygląda.

Ma to sens. I właśnie tak narodziła się demokracja, czyli rządy wolnych ludzi. Ludzie decydowali o tym, jak wygląda otoczenie, w którym żyją. Skoro miasteczka stały się miejscem ciągłych dyskusji, ludzie musieli nauczyć się razem podejmować decyzje, prawda? Robiono to zwykle na rynku nazywanym Agorą, gdzie mieszkańcy kłócili się o nowe prawa, gdzie dyskutowali ze sobą co będzie lepsze. Żeby przekonać sąsiadów do swoich pomysłów, nie można było użyć siły zmusić sąsiada do czegoś.

Grecy dali nam zasady, które do dziś są podstawą naszej kultury. Ta zmiana dokonała się na trzech poziomach. Tak jak mówiłem, rewolucja polityczna To od Greków nauczyliśmy się, że każdy człowiek jest ważny, każde pojedyncze istnienie. Niezależnie od tego, czy ktoś jest bogaty czy biedny, ma prawo do własnego głosu. Kiedy dziś myślimy o tym, że słabszych trzeba bronić, że trzeba szanować innych ludzi, nawet naszych przeciwników, to podajemy sobie ręce tak jak Achilles i Priam.

Nie zapominajmy o tym. Choć Homer dał nam niesamowity początek, to nasza dzisiejsza kultura wyrosła z dwóch różnych źródeł. Można to sobie wyobrazić jak dwie wielkie rzeki, które połączyły się w jedno morze. Pierwsza rzeka to mądrość Greków. To od nich nauczyliśmy się, że człowiek ma prawo być wolny, a do rozwiązywania problemów powinien używać własnego rozsądku, rozumu. Druga rzeka to tradycja chrześcijańska zapisana w Biblii. To ona nauczyła nas, że nad nami wszystkimi jest Bóg, a każdy człowiek

Są jednak tym pierwszym, najgłębszym i wciąż żywym źródłem z połączenia tych dwóch, może trochę odmiennych światów, narodziła się kultura, w której żyjemy do dziś. Jak to więc możliwe, że nie wszyscy Europejczycy dzielą te same wartości? Skoro wyrośliśmy z tej samej gliny, z tej samej kultury, to powinniśmy być bardziej podobni do siebie, prawda? Odpowiedzią jest historia, która sprawiła, że zachodnie i wschodnie chrześcijaństwo

Jan Kochanowski sięgnął prosto do korzeni kultury zachodu. Sięgnął do mitu o wojnie trojańskiej i do opowieści Homera. Pokazał w ten sposób, że my Polacy również wyrastamy z tej samej greckiej rzeki, co reszta zachodniej Europy. Historia jednak toczy się dalej. Po czasach renesansu i naszym złotym wieku przyszły dla Rzeczpospolitej znacznie trudniejsze stulecia. Na zachodzie Europy państwo i naród zazwyczaj oznaczały to samo. Był król, były urzędy, stałe granice.

Dlatego nasi dziadowie nauczyli się uciekać w prywatność. Wolimy ufać mamie, tacie, bliskim przyjaciołom niż oficjalnym instytucjom. Ta nieufność została w nas, Polakach. Trochę do dzisiaj, ale w ostatnich latach to się bardzo zmienia. W końcu zaczynamy ufać swojemu państwu. Tak jak na Zachodzie. Ufamy instytucjom. Myślę, że podobnie jest na Litwie, Łotwie czy w Estonii. Chociaż historia tych miejsc poczuła się trochę inaczej.

Zupełnie tak samo jak dawni Grecy, Ukraińcy uwierzyli w demokrację i prawo do bycia niezależnym, wolnym państwem. A to powoduje ogromny konflikt. Rosja nie potrafi zaakceptować tego. Nie potrafi zaakceptować, że Ukraina chce żyć po swojemu. Myśleć samodzielnie i wybierać wolność. Rosyjscy władcy chcą kontrolować innych siłą. Mówię władcy, w zasadzie powinienem powiedzieć władca.

Stoję przede mną wiele istotnych decyzji, ale z Bożą pomocą mam nadzieję, że wszystko ułoży się dla mnie jak najlepiej. Oczywiście mój język polski jest jeszcze daleki od doskonałości i bardzo chciałabym mówić po polsku pięknie i swobodnie. Bardzo lubię słuchać polskich piosenek, oglądać filmy, czytać książki po polsku. Najważniejsze jest jednak to, aby nigdy się nie zatrzymywać. Ważne jest iść naprzód, zdobywać nowe doświadczenia, poznawać nowych ludzi i przeżywać nowe emocje. Piotrze, jesteśmy w prawie rówieśnikami. Dlatego łatwo mi zrozumieć, kiedy opowiadasz o życiu w Polsce w latach 80. i 90.

Pytany przez dziennikarzy, czy się nie boi, odpowiedział prosto. Każdy by się bał. Ja też się boję. Ale w życiu nie wolno kierować się strachem. Andrzej Poczobut, tak jak Achilles czy Odyseusz, stawia opór przeznaczeniu. Dokoduje własnego, świadomego wyboru. I odmawia ślepego posłuszeństwa systemowi. Pokazuje, że wolności i godności nie da się w człowieku zabić. Przez lata trzymano go w ciężkim łagrze, izolowano od świata, próbowano zmusić do posłuszeństwa i zapomnienia.

Tam są jego przyjaciele Polacy, tam jest jego mała ojczyzna. On nie zgina karku. On decyduje jak wolny człowiek. Wie jakie podejmuje ryzyko. Wie, że tam na wschodzie nikt nie zagwarantuje mu bezpieczeństwa. A mimo to wraca. Wraca z podniesioną głową. To jest właśnie ten głęboki etos jednostki, o którym pisał Homer. Można człowieka uwięzić, można odebrać mu zdrowie, ale nie da się odebrać mu prawa do decydowania o sobie.