Mentionsy Mentionsy
Learn Polish Language Online Resource
Learn Polish Language Online Resource

RP424: Lata 1980-1990 w Polsce

18.06.2022 ·47 min 59 s · 6 rozdziałów

This is the Learn Real Polish podcast. In this episode, I talk about the 1980s in Poland. This period begins with a state of war and economic collapse. Fortunately, all this leads to the end of the communist regime in Poland at the end of this decade The post RP424: Lata 1980-1990 w Polsce appeared first on Learn Polish Language Online Resource.

9:30 · Stan wojenny 1981 5

Była tam też mowa o wolności słowa, o prawie do strajków, o poprawie warunków pracy. O obniżeniu wieku emerytalnego. Ta lista postulatów w 2004 roku została wpisana na listę programu UNESCO, który nazywa się Pamięć Świata. Zatem były to bardzo ważne postulaty. Kiedy robotnicy w całej Polsce zobaczyli, że w stoczni jest strajk, wtedy strajki rozpoczęły się również w innych regionach Polski. W szczególności w wielkich zakładach na Śląsku i na początku września władze podpisały z robotnikami porozumienie i tak powstał związek zawodowy Solidarność, który rozwijał się niezwykle szybko.

Wkrótce 10 milionów ludzi było członkami tego związku. Jestem pewien, że słyszeliście o Solidarności. To było tak zwane Lato Solidarności. 10 milionów ludzi zostało zapisanych, zapisało się do tego związku. Oprócz Związku Zawodowego Solidarność powstały również inne niezależne organizacje. To były organizacje chłopów, organizacje studenckie, nawet milicjanci powołali swoją organizację. Porozumienia sierpniowe były wielką, wielką nadzieją dla Polaków.

Sytuacja była bardzo napięta. Obawiano się jakiejś lokalnej prowokacji, która mogłaby być pretekstem Do jakiejś akcji zbrojnej albo nawet do interwencji sowieckiej lub do wprowadzenia stanu wojennego. Nikt nie wiedział, co mogłoby się stać. Propaganda przedstawiała Solidarność jako organizację odpowiedzialną za prowokowanie konfliktów z władzą. Latem 1981 roku na placu św. Piotra w Rzymie Ali Akca dokonał zamachu na papieża Jana Pawła II.

Część konserwatywna przy współpracy z Moskwą i NRD nadal utrzymywała jednak władzę. Erich Honecker był wielkim przeciwnikiem przemian w Polsce. Jemu bardzo nie podobała się Solidarność i proponował interwencję zbrojną, tak jak to było już na Węgrzech w 1956 roku. A potem w Czechosłowacji w 1968 roku. Wtedy grupa konserwatywna partii, na której stał generał Jaruzelski bardzo wzmocniła się. Oni umocnili się przy władzy w partii.

Wyglądało na to, że partia była gotowa na konfrontację z Solidarnością. Potrzeba było tylko przekonać społeczeństwo, że wprowadzenie stanu wojennego było koniecznością. Takim argumentem miała być oczywiście zewnętrzna interwencja zbrojna. Musimy wprowadzić stan wojenny, bo w przeciwnym razie Rosjanie i wojska Układu Warszawskiego wejdą do Polski i to będzie o wiele gorsze niż wprowadzenie tutaj wewnętrznego stanu wojennego. I tak się stało. 13 grudnia 1981 roku wprowadzono stan wojenny.

22:10 · Reformy i przełom 1989 8

Władze przejęły struktury wojskowe, na których czele stał generał Wojciech Jaruzelski. Stan wojenny oznaczał zamknięcie granic, zakaz manifestacji i strajków oraz rozwiązanie, zdelegalizowanie Solidarności i innych niezależnych od władzy organizacji. Rozpoczęły się aresztowania i uwięzienie tysięcy działaczy Solidarności i innych niezależnych organizacji. 13 grudnia wyłączono telefony, wyłączono telewizję i radio. O godzinie 6 rano w telewizji pokazano przemówienie generała Jaruzelskiego.

Strajkujący byli aresztowani, byli stawiani przed sądem, jednak niektórzy strajkujący bronili się. Tak było w Katowicach, w kopalni Wujek. Górnicy nie chcieli dać za wygraną, bronili się i wtedy Pluton Zomo zaczął strzelać do robotników. Zabito dziewięciu strajkujących. Ta masakra doprowadziła do zakończenia strajków w całej Polsce. Ludzie przestraszyli się rozlewu krwi. Liderzy Solidarności zostali aresztowani już pierwszego dnia stanu wojennego i wyglądało na to, że opór przeciwko władzy został rozbity, organizacja została rozbita, ale wtedy pojawiło się wiele spontanicznych form oporu.

Ludzie wychodzili z domu w czasie, gdy w telewizji trwał program z wiadomościami. Ludzie nie chcieli słuchać kłamstw, propagandy. Palono świece w oknach, układano krzyże ze świec. Ludzie nosili w klapach ubrań albo na swetrach oporniki. Czyli rezystory wpięte w ubrania. To był symbol oporu po prostu. W końcu powstały podziemne struktury Solidarności. Powstały podziemne wydawnictwa, pisma odbijane na powielaczach. Pisma produkowane potajemnie w domu. To były oczywiście nielegalne wydawnictwa.

Nie wolno było mieć w domu ani zapasu papieru, ani farby, ani żadnych powielaczy. To wszystko było nielegalne. Za rozprowadzanie tych pism, czyli dystrybucję tych pism, groziły bardzo wysokie kary. Po pewnym czasie powstał cały tajny obieg tych gazetek. Od gazetek się zaczęło, ale powoli stworzyła się cała kultura społeczeństwa podziemnego. Ludzie bojkotowali reżimową kulturę, rozwijano niezależną prasę i książki, powstało nawet radio Solidarność. To było pirackie radio, radio niezależne, które nadawało kilkunastominutowe audycje.

Trudno było kupić dżinsy, buty, kurtkę. Nie było kaset ani płyt z muzyką. Wszystko co pojawiało się w sklepach było od razu wykupione. Dopiero w 1987 roku zniesiono amerykańskie sankcje. Gospodarka była w tak złym stanie, że konieczne było przeprowadzenie jakiś zmian, jakiejś reformy. Sklepy były puste, nie można było kupić praktycznie nic, ceny rosły, a stopa życiowa ludności obniżała się niezwykle szybko. W kilku dużych zakładach i fabrykach rozpoczęły się strajki. Często używano hasła nie ma wolności bez solidarności.

Ta fala strajków doprowadziła do rozpoczęcia rozmów między władzą i środowiskami robotniczymi. To były tak zwane rozmowy okrągłego stołu. Być może słyszeliście o tym. Okrągły stół, ponieważ wszyscy siedzieli przy okrągłym stole. Rozpoczęły się negocjacje między władzą a przedstawicielami Solidarności. W tych rozmowach brał udział Lech Wałęsa. Negocjowano na temat spraw politycznych, gospodarczych i związkowych. Jednym z najważniejszych postanowień było przeprowadzenie wolnych wyborów do Senatu, które odbyły się 4 czerwca 1989 roku.

Podaję tę datę, ponieważ to jest dzień pierwszych wolnych wyborów w Polsce po II wojnie światowej. Dopiero wtedy odbyły się pierwsze wolne wybory. Być może pamiętacie plakat, który nawiązywał do filmu w samo południe. Na tym plakacie jest czerwony napis Solidarność i postać kowboja, to jest Gary Cooper, bohater walczący oczywiście o sprawiedliwość. W tym czasie jeszcze przed wyborami ukazał się pierwszy numer Gazety Wyborczej. Ta gazeta

Dzień wyborów okazał się niezwykle ważny dla przyszłości Polski. Przyszło bardzo dużo ludzi na wybory, frekwencja była wysoka i ludzie głosowali na kandydatów Solidarności. To był szok dla władz. W sierpniu 1989 roku pierwszym niekomunistycznym premierem rządu został Tadeusz Mazowiecki. To był początek długiego procesu demokracji. Zaczęto od zmian konstytucji, przywrócono nazwę państwa Rzeczpospolita Polska i zmieniono godło. Orzeł tak jak dawniej znowu miał koronę na głowie.

Pokazano wszystkie 13 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.