KNA: Lekcja 432 (nabożeństwa, komunia i język modlitw)

A dzisiaj wchodzimy w praktykę, która przydaje się każdemu turyście, emigrantowi czy osobie pracującej z ludźmi z Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Porozmawiamy o kościele Anglii, różnych odłamach chrześcijaństwa w USA i nazewnictwie związanym z mszami oraz duchownymi. A na koniec poznamy nieco dawnego angielskiego, który po dziś przewija się w tekstach modlitw. I hope you're ready. Let the lesson begin. Wyobraźmy sobie, że jesteśmy w Londynie albo w Canterbury i widzimy przepiękny średniowieczny gotycki kościół z kamienną wieżą. Wchodzimy do środka, rozglądamy się i pojawia się myśl, jaki piękny kościół katolicki. A tu klops.

Bo to nie jest kościół katolicki. Przecież z zewnątrz wygląda kropka w kropkę jak katedry we Francji czy w Polsce. The Church of England The Church of England. W skrócie, często mówi się The Sea of E. I różnice w budowlach widać dopiero w środku. Po reformacji z kościołów usunięto większość figur i bocznych ołtarzy, a średniowieczne malowidła ścienne zamalowano na biało. Za to na ścianach wiszą marmurowe tablice pamiątkowe, w posadzce leżą płyty nagrobne, a przy ambonie zobaczycie tablice z numerami pieśni nadane na bożeństwo.

Czyli z zewnątrz wszystko wygląda znajomo, ale w środku jest skromniej i trochę jak w Muzeum Historii Lokalnej. Tak, to dobre porównanie. I nazywamy tę tradycję Anglikanism, czyli Anglikanism, albo łatwiej troszkę The Anglican Church. The Anglican Church. W Stanach Zjednoczonych ten sam odłam nazywa się z kolei kościołem episkopalnym, czyli The Episcopal Church. The Episcopal Church. To jeśli ktoś chce w Wielkiej Brytanii pójść w niedzielę na nabożeństwo rzymskokatolickie, czego ma szukać na mapie? No właśnie, bo to nie takie oczywiste. Najlepiej jest wpisać na mapie w wyszukiwarce Roman Catholic Church.

Bo samo słowo Catholic bywa mylące. No bo Anglikanie w wyznaniu wiary również mówią o sobie, że są częścią kościoła powszechnego, czyli katolickiego. A kościół anglikański rozpoznasz zwykle po tablicy przed wejściem z dopiskiem właśnie Church of England. Ok, czyli Roman Catholic Church. A jak ogólnie nazwać te różne gałęzie i odłamy? Bo mamy katolików, anglikanów, baptystów, metodystów. Jest na to jedno ogólne słowo. Tak jest. I brzmi ono denomination. Denomination? Yeah. Kojarzy mi się to z denominacją, czyli wymianą banknotów w banku. No tak, brzmią podobnie. Także dobre skojarzenie, a obydwa te słowa pochodzą od łacińskiego nadawania nazwy.

W kontekście religijnym denomination to po prostu wyznanie, odłam religijny. Możesz powiedzieć There are many Christian denominations in the United States. There are many Christian denominations in the United States. A to prowadzi nas do kolejnego pytania. Jak nazwać samo spotkanie modlitewne w kościele? Aniu, jak powiesz po angielsku, idę na mszę. Słuchacze, to też zadanie dla Was. Intuicyjnie powiedziałabym I'm going to Mass. Prawie, prawie. Słowo Mass jest w pełni poprawne, tylko zauważymy, że powiemy je bez przedimka, czyli I'm going to Mass.

I za chwilkę zobaczysz razem ze słuchaczami, że to nie przypadek. Słowa Mass używamy w kościele rzymskokatolickim. To attend Mass. To attend Mass. Ok, czyli to będzie a church service. Right. W Stanach bardzo popularne jest określenie worship service. Worship service, czyli nabożeństwo uwielbieniowe, nabożeństwo niedzielne.

Rozumiem, że jeśli powiem do protestanta, how was mass, to spojrzy na mnie z zdziwieniem? No może nie ze zdziwieniem, ale usłyszysz, że przenosisz terminologię katolicką do jego tradycji, więc lepiej tak uniwersalnie zapytać How was the service? How was the service? Ok, zanotowane. A co z osobą, która to nabożeństwo prowadzi? Bo tu też mamy cały wachlarz. Ksiądz, pastor, proboszcz. True. W kościele katolickim i anglikańskim taki duchowny, wyświęcony to a priest. A priest, czyli ksiądz lub kapłan. Tak. Cała wspólnota parafialna, tak przy okazji parafia, to po angielsku a parish.

Yeah, minister, tak, tak, tak. No i dodajmy, że słowo pastor stało się właściwie takim domyślnym określeniem w Stanach dla każdego protestanckiego lidera wspólnoty. Czyli reasumując, u katolików i anglikanów mamy priest, sama parafia to parish, w brytyjskiej parafii anglikańskiej spotkamy postać zwaną vicar, a u amerykańskich protestantów liderem jest pastor. Great. No, to teraz ta obiecana pułapka gramatyczna. Często wpadają w nią nawet osoby na poziomie C1, także nie czujcie się źle. Jak powiecie, mój sąsiad regularnie chodzi do kościoła? Okej. Powiedziałabym, my neighbor regularly goes to the church.

Wpadłaś, wpadłaś w sidła, ale tylko dlatego, że użyłaś tutaj the. Więc w angielskim, jeżeli mówimy o instytucjach takich jak szkoła, szpital, więzienie czy kościół, to one tracą swój przedimek. Natomiast kiedy mówimy o nich jako o budynku, no to wtedy zrobimy the. Więc mówiąc to go to church, bez przedimka, to mówimy, że idziemy na nabożeństwo, tak, praktykujemy. Ok, to go to church. A, czyli tak samo jak go to mass przed chwilą było. Tak, tak, tak. I jak to go to school, chodzić do szkoły, uczyć się albo to go to hospital w brytyjskim i angielskim, trafić do szpitala.

Tak, dokładnie o to chodzi. Natomiast jeżeli powiemy to go to the church, tak, z przedimkiem the, no to mówimy, że idziemy do konkretnego budynku z cegieł, kamienia, na przykład, wiesz, jako turysta, popatrzeć na witraże albo jako hydraulik naprawić rurę w zakrystii, right? To jest niesamowite, jaki jeden mały przedimek Całkowicie zmienia sens wypowiedzi. Czyli turysta powie I went to the church to take some photos. Yeah, I went to the church. Tak, poszedłem do tego konkretnego kościoła zrobić zdjęcia. Natomiast jeśli powiesz szefowi, który dzwonił wcześniej i mówisz mu I didn't answer the phone because I was at the church.

No to pomyśli, że zwiedzałaś zabytek. Natomiast na nabożeństwie powiesz I was at church. I was at church. Albo I was at the church. I remember that. Thank you. Right. To sprawdźmy teraz, jak potrafisz połączyć te wszystkie klocki w jedną dłuższą wypowiedź. Wyobraź sobie, że opowiadasz znajomemu z pracy o swojej wycieczce do Anglii i spróbuj powiedzieć Kiedy zwiedzaliśmy York, poszliśmy do jednego z kościołów, żeby obejrzeć architekturę. Spotkaliśmy tam miejscowego proboszcza, który wyjaśnił nam, że to nie jest kościół rzymskokatolicki, tylko anglikański kościół parafialny. Słuchacze, oczywiście chodzi tutaj o słówka kluczowe. To będzie wyzwanie.

Daj mi sekundę, poukładam to w głowie. Dobrze, próbuję. When we were visiting York, we went to a church to admire the architecture. We met the local vicar there, who explained that it wasn't a Roman Catholic Church, But an Anglican parish church. Beautiful. Good job. Tak jest. Użyłaś went to a church, bo chodziło tutaj o budynek, także super. No i był vicar, tak? Odróżniliśmy też Roman Catholic od Anglican. No i na koniec parish jako wspólnota i też budynek, tak?

A parish church. Great job. Thank you. To teraz zrobimy krok w stronę etykiety i tego, co dzieje się podczas samego nabożeństwa. Kiedy wejdziemy do kościoła w Wielkiej Brytanii czy w Stanach, siadamy w ławach, tak? Czy wiemy, jak się nazywa taka kościelna ławka? I podpowiem od razu, nie, to nie będzie bęć. Dobra. Ale chyba słyszałam to kiedyś w filmie. Czy to nie jest to dziwne, krótkie słowo pisane P-E-W? Yes it is, tak. Pisownia P-E-W, a powiemy pew. A pew? Yes, trochę jakbyśmy udawali dźwięki, wiesz, pistoletem strzelania.

Pew, pew, pew. Jak piórko trochę mi brzmi. A pew? Pew, yes, yes, yes. Więc gdy siadamy w tylnej ławce, powiemy we sat in the back pew. In the back pew. Ok. A co z komunią świętą? Bo w Polsce jesteśmy przyzwyczajeni do określonych zasad, a za granicą możemy się mocno zdziwić. Right. No tu akurat będzie podobnie. Komunia, czyli holy communion albo po prostu communion. Ok, to będzie holy communion. Yes. Funkcjonuje też słówko eucharist, tak jak eucharistia, eucharist. Ale dziwnie to brzmi. Eucharist. Right. No ale mamy tutaj taką dużą różnicę kulturową.

Yeah, perfect, a blessing. I duchowny zrobi wtedy znak nad twoją głową krzyża albo położy dłoń, na tobie powie krótkie błogosławieństwo. Także tak to zadziała. Ok, I like that. To taka bardzo miła reguła. Yeah, yes it is. A skoro jesteśmy przy nabożeństwie, to przejdźmy do naszego segmentu specjalnego, który spodoba się pasjonatom języka. Aniu, czy zdarzyło ci się kiedyś czytać tradycyjną modlitwę po angielsku i może natknęła się tam jakieś słowa, które brzmiały, no, obco? Okej. Ojcze Nasz, czyli The Lord's Prayer. Kiedyś w hotelu otworzyłam leżącą w szufladzie Biblię i zobaczyłam Our Father, which art in heaven, hallowed be the name.

Thy name. Hallowed be thy name. Hallowed be thy name. Pomyślałam, co tu robi słowo art? Przecież art to sztuka. A dlaczego do Boga mówi się witch, a nie who? Great. Yeah, yeah. Tak, to bardzo dobre pytania. Więc zacznijmy sobie od tego which. W XVII wieku which stosowano także w odniesieniu do osób i wcześniej też. Język liturgiczny w świecie anglosaskim kształtowały dwa takie dzieła. Pierwsze z nich to Biblia króla Jakuba z 1611 roku. Po angielsku to jest King James Bible. King James Bible. Tak, bardzo ważne dzieło. I modlitewnik kościoła Anglii, czyli The Book of Common Prayer.

The Book of Common Prayer. Right. I one używały wczesno-nowożytnego angielskiego, taka ładna nazwa, Early Modern English. I to jest ten sam język, którym pisał William Shakespeare. Early Modern English. On się na pewno już bardzo zmienił. It did. Czyli to nie jest błąd drukarski, tylko dawna gramatyka, tak? Yes, exactly. No i teraz ta gramatyka pojawia się nadal po dziś dzień w filmach historycznych, w poezji, czy nawet w grach RPG. No i w modlitwach. I teraz on odróżniał właśnie gramatycznie słówko you, czyli ty, więc wcześniej. Słówko you oznaczało tylko i wyłącznie liczbę mnogą, czyli wy.

Albo taką formą grzecznościową jak pan, pani. Natomiast do przyjaciela, bliskiego dziecka mówiło się thou. Okay. Thou pisane T-H-O-U. Yes. I to oznacza po prostu ty. Yes. I tak właśnie zwracano się do Boga. Właśnie przez thou. Tak bezpośrednio, wiesz, jak do kogoś bliskiego. No dziś thou... Inaczej troszkę brzmi podniośle, uroczyście. No a kiedyś to była taka forma poufała. Czyli dokładnie odwrotnie, niż myślałam. A pozostałe formy? Aha, no i tu pokażemy fajnie, jak angielski się uprościł w międzyczasie. Więc thou to było ty, ale w mianowniku. W dopełnieniu, czyli ciebie albo tobie, używano słowa thee, pisanego przez dwa e.

Ok, the, czyli jak w starych tekstach czytamy I love thee, to oznacza po prostu kocham cię. Yes, teraz to będzie I love you. No i dalej mamy formy dzierżawcze, czyli takie słówko jak your, wcześniej miało dwie formy, thy albo thine. No przed spółgłoską było thy, jak thy name, twoje imię, albo thy kingdom, twoje królestwo. Thy name, thy kingdom. Aha. A przed samogłoską lub niemem H to było thine. Thine eyes. Twoje oczy. No działało tak jak wiesz, jak A i AN dzisiaj. To brzmi jak koszmar studentów na gramatyce historycznej. Dobra. For thine is the kingdom.

Na końcu modlitwy. Aha. Przecież tam po thine stoi is, a nie żaden rzeczownik. No tak, thine is the kingdom. Bo tutaj thine znaczy to samo co yours, twoje, czyli wiesz, bo twoje jest królestwo. For thine is the kingdom. Ok, czyli thine to raz your, a raz yours. Yes. Ok, czyli bardzo się cieszę, że teraz mamy tylko you and your. Yeah, that's so true. It's much simpler. Jeszcze jedna zagadka, co z tym art? A, no tak, ta sztuka. Art to po prostu odmiana rzeczownika być? Nie. Thou to było art, więc thou art to teraz you are. Więc dosłownie our father, which art in heaven, to znaczy?

Ojcze nasz, który jesteś w niebie. Yep, i tyle. Zobaczcie, ile praktycznych rzeczy udało nam się zebrać w jednym odcinku. Dla mnie najważniejsza jest ta część o nabożeństwie. Wiem już, czym różni się mass od service, a przy komunii mogę po prostu zostać w ławce, czyli stay in a pew. I tym sposobem dotarliśmy do końca tejże lekcji. Mamy dla Was krótkie zadanie domowe. Napiszcie w komentarzu pod tym odcinkiem, która z dzisiejszych ciekawostek kulturowych lub językowych zaskoczyła Was najbardziej. Czy znaliście różnicę między go to church a go to the church? Napiszcie po angielsku, czytamy wszystkie wpisy. W materiale bonusowym na naszej stronie znajdziecie po angielsku kilka podstawowych modlitw.

Możecie je przeczytać i zobaczyć, jak mocno dawny angielski różni się od współczesnego. Materiał bonusowy oraz kompletny wykaz słówek, zwrotów i konstrukcji z dzisiejszego odcinka znajdziecie na kwadransnaangielski.pl, ukośnik 432. W kolejnym, 433 odcinku naszej serii zrobimy coś, co uwielbiamy. Sprawdzamy, jak Biblia ukształtowała współczesny, świecki język biznesu, mediów i popkultury. Opowiemy o tym, skąd w korporacjach wziął się kozioł ofiarny, dlaczego analitycy widzą zły omen jako napis na ścianie oraz co to znaczy uratować projekt rzutem na taśmę, czyli buy the skin off your teeth. That is all from us today. We'll talk to you again next Thursday.