KNA: Lekcja 432 (nabożeństwa, komunia i język modlitw)

A dzisiaj wchodzimy w praktykę, która przydaje się każdemu turyście, emigrantowi czy osobie pracującej z ludźmi z Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Porozmawiamy o kościele Anglii, różnych odłamach chrześcijaństwa w USA i nazewnictwie związanym z mszami oraz duchownymi. A na koniec poznamy nieco dawnego angielskiego, który po dziś przewija się w tekstach modlitw. I hope you're ready. Let the lesson begin. Wyobraźmy sobie, że jesteśmy w Londynie albo w Canterbury i widzimy przepiękny średniowieczny gotycki kościół z kamienną wieżą. Wchodzimy do środka, rozglądamy się i pojawia się myśl, jaki piękny kościół katolicki. A tu klops.

Bo to nie jest kościół katolicki. Przecież z zewnątrz wygląda kropka w kropkę jak katedry we Francji czy w Polsce. The Church of England The Church of England. W skrócie, często mówi się The Sea of E. I różnice w budowlach widać dopiero w środku. Po reformacji z kościołów usunięto większość figur i bocznych ołtarzy, a średniowieczne malowidła ścienne zamalowano na biało. Za to na ścianach wiszą marmurowe tablice pamiątkowe, w posadzce leżą płyty nagrobne, a przy ambonie zobaczycie tablice z numerami pieśni nadane na bożeństwo.

Czyli z zewnątrz wszystko wygląda znajomo, ale w środku jest skromniej i trochę jak w Muzeum Historii Lokalnej. Tak, to dobre porównanie. I nazywamy tę tradycję Anglikanism, czyli Anglikanism, albo łatwiej troszkę The Anglican Church. The Anglican Church. W Stanach Zjednoczonych ten sam odłam nazywa się z kolei kościołem episkopalnym, czyli The Episcopal Church. The Episcopal Church. To jeśli ktoś chce w Wielkiej Brytanii pójść w niedzielę na nabożeństwo rzymskokatolickie, czego ma szukać na mapie? No właśnie, bo to nie takie oczywiste. Najlepiej jest wpisać na mapie w wyszukiwarce Roman Catholic Church.

Bo samo słowo Catholic bywa mylące. No bo Anglikanie w wyznaniu wiary również mówią o sobie, że są częścią kościoła powszechnego, czyli katolickiego. A kościół anglikański rozpoznasz zwykle po tablicy przed wejściem z dopiskiem właśnie Church of England. Ok, czyli Roman Catholic Church. A jak ogólnie nazwać te różne gałęzie i odłamy? Bo mamy katolików, anglikanów, baptystów, metodystów. Jest na to jedno ogólne słowo. Tak jest. I brzmi ono denomination. Denomination? Yeah. Kojarzy mi się to z denominacją, czyli wymianą banknotów w banku. No tak, brzmią podobnie. Także dobre skojarzenie, a obydwa te słowa pochodzą od łacińskiego nadawania nazwy.

W kontekście religijnym denomination to po prostu wyznanie, odłam religijny. Możesz powiedzieć There are many Christian denominations in the United States. There are many Christian denominations in the United States. A to prowadzi nas do kolejnego pytania. Jak nazwać samo spotkanie modlitewne w kościele? Aniu, jak powiesz po angielsku, idę na mszę. Słuchacze, to też zadanie dla Was. Intuicyjnie powiedziałabym I'm going to Mass. Prawie, prawie. Słowo Mass jest w pełni poprawne, tylko zauważymy, że powiemy je bez przedimka, czyli I'm going to Mass.

I za chwilkę zobaczysz razem ze słuchaczami, że to nie przypadek. Słowa Mass używamy w kościele rzymskokatolickim. To attend Mass. To attend Mass. Ok, czyli to będzie a church service. Right. W Stanach bardzo popularne jest określenie worship service. Worship service, czyli nabożeństwo uwielbieniowe, nabożeństwo niedzielne.

Rozumiem, że jeśli powiem do protestanta, how was mass, to spojrzy na mnie z zdziwieniem? No może nie ze zdziwieniem, ale usłyszysz, że przenosisz terminologię katolicką do jego tradycji, więc lepiej tak uniwersalnie zapytać How was the service? How was the service? Ok, zanotowane. A co z osobą, która to nabożeństwo prowadzi? Bo tu też mamy cały wachlarz. Ksiądz, pastor, proboszcz. True. W kościele katolickim i anglikańskim taki duchowny, wyświęcony to a priest. A priest, czyli ksiądz lub kapłan. Tak. Cała wspólnota parafialna, tak przy okazji parafia, to po angielsku a parish.

A parish. Yeah. I właśnie w kościele Anglii. Proboszcz w tradycyjnej parafii najczęściej to a vicar. A vicar. Yeah. To w brytyjskich kryminałach i serialach, na przykład u Agathy Christie, bez przerwy pojawia się poczciwy vicar na rowerze. Tak, tak, tak. Vikary. Vicar. Yeah. Jak u nas Artur Rzemiejewski z Sandomierza. There you go. Ojciec Mateusz, przepraszam. Ojciec Mateusz, right. Także słowo vicar rzeczywiście mocno jest wpisane w brytyjską kulturę. Natomiast w kościołach protestanckich oraz w większości wspólnot w Stanach taki duchowny to a pastor albo a minister. A pastor lub a minister, jak minister.

Yeah, minister, tak, tak, tak. No i dodajmy, że słowo pastor stało się właściwie takim domyślnym określeniem w Stanach dla każdego protestanckiego lidera wspólnoty. Czyli reasumując, u katolików i anglikanów mamy priest, sama parafia to parish, w brytyjskiej parafii anglikańskiej spotkamy postać zwaną vicar, a u amerykańskich protestantów liderem jest pastor. Great. No, to teraz ta obiecana pułapka gramatyczna. Często wpadają w nią nawet osoby na poziomie C1, także nie czujcie się źle. Jak powiecie, mój sąsiad regularnie chodzi do kościoła? Okej. Powiedziałabym, my neighbor regularly goes to the church.

Wpadłaś, wpadłaś w sidła, ale tylko dlatego, że użyłaś tutaj the. Więc w angielskim, jeżeli mówimy o instytucjach takich jak szkoła, szpital, więzienie czy kościół, to one tracą swój przedimek. Natomiast kiedy mówimy o nich jako o budynku, no to wtedy zrobimy the. Więc mówiąc to go to church, bez przedimka, to mówimy, że idziemy na nabożeństwo, tak, praktykujemy. Ok, to go to church. A, czyli tak samo jak go to mass przed chwilą było. Tak, tak, tak. I jak to go to school, chodzić do szkoły, uczyć się albo to go to hospital w brytyjskim i angielskim, trafić do szpitala.

Tak, dokładnie o to chodzi. Natomiast jeżeli powiemy to go to the church, tak, z przedimkiem the, no to mówimy, że idziemy do konkretnego budynku z cegieł, kamienia, na przykład, wiesz, jako turysta, popatrzeć na witraże albo jako hydraulik naprawić rurę w zakrystii, right? To jest niesamowite, jaki jeden mały przedimek Całkowicie zmienia sens wypowiedzi. Czyli turysta powie I went to the church to take some photos. Yeah, I went to the church. Tak, poszedłem do tego konkretnego kościoła zrobić zdjęcia. Natomiast jeśli powiesz szefowi, który dzwonił wcześniej i mówisz mu I didn't answer the phone because I was at the church.

No to pomyśli, że zwiedzałaś zabytek. Natomiast na nabożeństwie powiesz I was at church. I was at church. Albo I was at the church. I remember that. Thank you. Right. To sprawdźmy teraz, jak potrafisz połączyć te wszystkie klocki w jedną dłuższą wypowiedź. Wyobraź sobie, że opowiadasz znajomemu z pracy o swojej wycieczce do Anglii i spróbuj powiedzieć Kiedy zwiedzaliśmy York, poszliśmy do jednego z kościołów, żeby obejrzeć architekturę. Spotkaliśmy tam miejscowego proboszcza, który wyjaśnił nam, że to nie jest kościół rzymskokatolicki, tylko anglikański kościół parafialny. Słuchacze, oczywiście chodzi tutaj o słówka kluczowe. To będzie wyzwanie.

A parish church. Great job. Thank you. To teraz zrobimy krok w stronę etykiety i tego, co dzieje się podczas samego nabożeństwa. Kiedy wejdziemy do kościoła w Wielkiej Brytanii czy w Stanach, siadamy w ławach, tak? Czy wiemy, jak się nazywa taka kościelna ławka? I podpowiem od razu, nie, to nie będzie bęć. Dobra. Ale chyba słyszałam to kiedyś w filmie. Czy to nie jest to dziwne, krótkie słowo pisane P-E-W? Yes it is, tak. Pisownia P-E-W, a powiemy pew. A pew? Yes, trochę jakbyśmy udawali dźwięki, wiesz, pistoletem strzelania.

I wiele osób o tym nie wie albo nie pamięta, bo w kościele katolickim oraz w kościołach prawosławnych obowiązuje closed communion, czyli do komunii przystępują wyłącznie członkowie danego kościoła. Ok, czyli to jest closed communion, czyli komunia zamknięta. Right. A w kościele Anglii? Tam mamy Open Communion i Kościół Anglii zaprasza ochrzczonych chrześcijan z innych wyznań też, nawet w części wspólnot protestanckich jest zaproszony praktycznie każdy. Ale tutaj uwaga dla słuchaczy naszych katolików, bo Kościół katolicki prosi swoich wiernych, żeby nie przyjmowali komunii w innych wyznaniach. Ok, to jest Open Communion.

Dobrze to wiedzieć. A jeśli jestem w kościele tylko jako obserwatorka albo po prostu nie chcę przyjmować komunii? No tak, no wiesz, nikt nie każe ci wychodzić do komunii, that's easy. U nas w kościołach katolickich też tak można zrobić. Ale mamy tutaj też dwa wyjścia, więc możesz zostać na swoim miejscu, w swojej ławce, czyli stay in your pew. Albo można podejść do ołtarza razem ze wszystkimi i skrzyżować ręce na klatce piersiowej, czyli cross your arms over your chest. I to jest taki czytelny znak dla duchownego, u nas on nie jest popularny, w Stanach i w Anglii bardziej, że nie przyjmujesz komunii, ale prosisz o błogosławieństwo. Ok, błogosławieństwo, czyli a blessing.

Thy name. Hallowed be thy name. Hallowed be thy name. Pomyślałam, co tu robi słowo art? Przecież art to sztuka. A dlaczego do Boga mówi się witch, a nie who? Great. Yeah, yeah. Tak, to bardzo dobre pytania. Więc zacznijmy sobie od tego which. W XVII wieku which stosowano także w odniesieniu do osób i wcześniej też. Język liturgiczny w świecie anglosaskim kształtowały dwa takie dzieła. Pierwsze z nich to Biblia króla Jakuba z 1611 roku. Po angielsku to jest King James Bible. King James Bible. Tak, bardzo ważne dzieło. I modlitewnik kościoła Anglii, czyli The Book of Common Prayer.