WYSZŁA NA CHWILĘ. CO WYDARZYŁO SIĘ W GDAŃSKU? | KrymiKrąg | #141

Spacer, który nie mógł się wydarzyć w czasie, jaki zapowiedziała. Ludzie wokół, którzy niczego nie widzieli albo nie zapamiętali. I śledztwo, które zamiast prowadzić do odpowiedzi, zaczyna się rozmywać. To historia, w której nie chodzi o jeden błąd ani jeden trop, który przeoczono. Tu wszystko składa się z drobnych elementów, które osobno wyglądają niewinnie, ale razem tworzą coś, czego nie da się łatwo wyjaśnić. Ponieważ daliście mi wyraźnie do zrozumienia, że chcecie poznać sprawę Emilii, poprzez komentowanie pod poprzednim odcinkiem o zaginięciu Małgorzaty z Gdyni, ponieważ poszło Wam to całkiem sprawnie, dzisiaj zapraszam właśnie na jej historię. Historie Emilii.

To jest jedna z tych historii, w których niby wszystko wygląda zwyczajnie, ale nagle zaczyna się coś dziać. Nie spektakularnie, nie z hukiem, powoli, jakby ktoś odkręcał śrubki do momentu, aż wreszcie coś odpadnie. Później wszyscy dziwią się czemu. Emilia Bendik ma wtedy trzydzieści kilka lat, dokładnie trzydzieści pięć albo trzydzieści sześć, czyli moment życia, który dla wielu osób oznacza permanentne zmęczenie. Dzieci już nie są takie malutkie, ale wciąż wymagają uwagi. Praca nie jest już przygodą, tylko obowiązkiem. A marzenia? O ile jeszcze coś z nich zostają, zaczynają się upraszczać do rzeczy typu spacer po plaży bez telefonu i listy rzeczy do zrobienia. I właśnie o takim spacerze ona mówi znajomym. Nie o wielkich planach, nie o zmianie życia, tylko o czymś banalnym, wręcz skromnym, podstawowym.

Do tego dochodzi zmęczenie, które inni zaczynają zauważać. Myślą nieobecna, znużona, jakby była obok własnego życia, mimo że formalnie wszystko ogarnia. W domu są dwie córki, dziewięcioletnia Sylwia i siedmioletnia Monika. W tym wieku dzieci są już bardzo konkretne, pamiętają szczegóły, budują relacje, reagują emocjonalnie w sposób, którego nie da się łatwo zagadać. Szczególnie Monika jest z matką mocno związana, co później będzie miało znaczenie. Przyjaciółka rodziny mówi wprost, że nie wyobraża sobie, żeby Emilia mogła tak po prostu odejść i zostawić wszystko. Męża, dzieci, życie, które mimo chaosu było jednak jej. Rodzina funkcjonuje jak małe przedsiębiorstwo, dosłownie i w przenośni. Prowadzą razem firmę, niewielką rodzinną, w którą zaangażowany jest też ojciec Emilii.

I akurat w momencie, kiedy wszystko się wydarzy, są w trakcie przeprowadzki firmy z centrum Gdańska do Wrzeszcza. Co oznacza jedno – brak porządku, presję czasu, fizyczne zmęczenie i wieczne poczucie, że coś jeszcze trzeba zrobić. Pracują to późno, nawet tuż przed świętami, kiedy teoretycznie powinno się zwalniać, a w praktyce często jest odwrotnie. Napięcie rośnie, bo dochodzi presja, żeby zdążyć. I to jest też moment, w którym coś może zacząć się sypać. Nawet nie z jakiegoś konkretnego powodu, raczej dlatego, że wszystkiego naraz jest trochę za dużo. Emilia dodatkowo bierze na siebie całą administrację domu, rachunki, terminy, lekarze, czyli rzeczy, które są niemal niewidoczne, dopóki ktoś nie przestanie ich ogarniać.

I właśnie w takim momencie, tuż przed świętami, kiedy wszyscy są już zmęczeni, a napięcie sięga zenitu, Emilia znika. A potem zostaje tylko coś poskładanego z fragmentów. Wspomnień, zdjęć, wypowiedzi, które próbują nadać sens bezsensownemu. Kilka dni przed 23 grudnia to już nie jest zwykłe dużo pracy, tylko stan, który ludzie sami opisują jako koszmarne zapracowanie, co brzmi trochę jak przesada, dopóki nie spojrzy się na to z bliska. Przeprowadzka firmy z Targu Drzewnego do Wrzeszcza, jednocześnie prowadzenie bieżącej działalności, do tego święta za pasem, dzieci, dom, rachunki i nagle dobra robi się za krótka, a człowiek funkcjonuje na resztkach energii.

Emilia w tym czasie zaczyna wyglądać jak ktoś, kto jest już trochę poza sobą. Zmęczona, znużona, momentami nieobecna. I wtedy pojawia się ta stłuczka. Czwartek, dzień przed zaginięciem, późny wieczór, właściwie noc, wracając z zakupów przedświątecznych tuż przed północą. Andrzej jest zmęczony, hamuje za późno, dochodzi do drobnego zderzenia. Nic wielkiego, żadna katastrofa, żadnych rannych, sytuacja jakich setki. Tylko, że dla Emily to nie jest nic wielkiego. Ona się tym przejmuje mocno, za bardzo jak na skalę zdarzenia, co jej mąż później tłumaczy jej charakterem. Że miała tendencję do wyolbrzymiania problemów. Tyle, że w takim stanie przemęczenia nawet drobiazg może uruchomić lawinę myśli, której nie da się zatrzymać.

Wracają do domu i zamiast iść spać, ona jeszcze w nocy krząta się po kuchni i robi bigos na święta, co samo w sobie jest takim bardzo polskim obrazkiem. Środek nocy, zmęczenie, a ktoś stoi przy garnku, bo trzeba zrobić, bo święta nie poczekają, bo obowiązki są ważniejsze niż sen. I to też jest moment, który trudno zignorować, bo pokazuje, że ona już nie funkcjonuje normalnie, tylko jedzie siłą rozpędu. Następny dzień, 23 grudnia 2005 roku, centrum Gdańska, okolice Targu Drzewnego, miejsce, które o tej porze roku jest pełne ludzi, świateł, hałasu, nerwowej energii, tego przedświątecznego pośpiechu, który wcale nie jest przyjemny, tylko raczej męczący. Emilia pracuje tam z mężem i ojcem, normalny dzień pracy, przynajmniej z zewnątrz.

I nagle około 16 mówi, że wychodzi na spacer i wróci za godzinę. To nie brzmi jak nic dziwnego. Ludzie wychodzą na chwilę przewietrzyć głowę, szczególnie w takim napięciu, tyle że są szczegóły, które zaczynają skrzytać. Wychodzi bez torebki, bez pieniędzy, bez dokumentów, co jest nietypowe nawet przy krótkim wyjściu, szczególnie mam wrażenie w odniesieniu do kobiet. Ma na sobie granatowy płaszcz i beret, czyli wygląda zupełnie zwyczajnie, nie jak ktoś, kto planuje coś radykalnego, tylko z drugiej strony jak wygląda taka osoba. Emilia bierze tylko telefon i znika w tłumie. To jest ważne. Tłum, przedświąteczny chaos, setki ludzi, każdy zajęty sobą. Nikt nie zwraca uwagi na jedną kobietę, która po prostu idzie ulicą.

I wtedy zaczyna się to układanie faktów po czasie. Pojawia się temat stanu psychicznego, mąż początkowo mówi policji o zaburzeniach depresyjnych, potem się z tego wycofuje, co samo w sobie jest dziwne, bo takie rzeczy raczej się doprecyzowuje, a nie cofa. Przyjaciółka zauważa, że Emilia była zmęczona, wycofana jakby myślami gdzie indziej. To nie są konkretne sygnały, tylko raczej ogólne wrażenia, które można interpretować na wiele sposobów. Jest też jej marzenie, spacer po plaży, które nagle zaczyna brzmieć inaczej niż wcześniej, bo w dniu zaginięcia rzeczywiście wychodzi na spacer, tylko z miejsca, z którego nie da się tego marzenia zrealizować w sposób, który zapowiedziała, czyli wrócę za godzinę. To się po prostu nie miało prawa udać.

Jedno zdanie, które od razu ustawia kierunek myślenia. On sam później odrzuca tę hipotezę, stanowczo, wręcz emocjonalnie powtarza, że nie miała powodów, tylko że takie argumenty są bardziej o przekonaniu niż o faktach, bo ludzie, którzy się na to decydują, bardzo często też mają dzieci, rodziny i teoretycznie powody, żeby żyć. To nie jest dowód, tylko raczej próba utrzymania jakiegoś sensu w niepojętej dla rozsądku sytuacji. Pojawia się też bardzo konkretny szczegół. Przy Emilie, która zostanie znaleziona później, nie ma telefonu. A to jest jedna z niewielu rzeczy, które można uznać za fizyczny trop, bo skoro wyszła tylko z telefonem, to jego brak zaczyna wyglądać źle.

A w sprawie Emilii tuż obok siebie krążą trzy główne wersje. W końcu na własnych zasadach, przymusowym wyprawieniu jej na drugą stronę, wreszcie wypadku. Każda z nich ma jakiś za i jakiś przeciw. Żadna nie domyka się w całość. Pierwsza, bo zmęczenie, niepokojący stan zdrowotny, nagłe wyjście. Druga, bo brak telefonu, bo zniknięcie w tłumie, bo niewyjaśnione luki. Wypadek, bo bliskość wody, bo grudzień, bo poślizg, bo moment nieuwagi. Problem w tym, że każda z tych wersji wymaga dopowiedzenia czegoś, czego nikt nie potrafi udowodnić. I dopiero trzy miesiące później, 24 marca 2006 roku, pojawia się coś konkretnego. Patrol policji w okolicach kas biletowych żeglugi gdańskiej zauważa kogoś w motławie.

To nie jest dramatyczne odkrycie z udziałem specjalnych ekip, tylko przypadek, rutynowy patrol, który trafia na coś, co przez ten czas było niewidoczne. Identyfikacja przynosi odpowiedź. To Emilia Bendik. Przyczyną utrata możliwości oddychania poprzez wprowadzenie wody do dróg oddechowych. I na tym właściwie kończy się pewność. Nie wiadomo dokładnie kiedy, nie wiadomo czy ktoś jej pomógł znaleźć się w wodzie, czy znalazła się tam sama, nie wiadomo co działo się przez te dni, kiedy jej telefon jeszcze działał, nie wiadomo dlaczego wyszła bez rzeczy, które zwykle się zabiera. Zostaje tylko wersja oficjalna, która brzmi jak rozwiązanie, ale w praktyce jest tylko opisem końca, a nie wyjaśnieniem tego, co do niego doprowadziło.

I chyba dlatego ta sprawa do dziś wraca jako przykład czegoś źle poprowadzonego lub po prostu zbyt trudnego do wyjaśnienia. Rodzina ma żal do policji. Uważa, że można było zrobić więcej, szybciej, dokładniej. I nawet jeśli część tych zarzutów wynika z emocji, to trudno je całkiem odrzucić, bo w tej historii jest zbyt wiele momentów, w których coś mogło pójść inaczej. A jednak poszło dokładnie tak, że nic nie zostało rozstrzygnięte. No i w tym momencie historia zaczyna skręcać w kierunku, który dla wielu osób jest ostatnią deską ratunku. Pojawia się Jasnowic. Andrzej Bendik, który do tej pory działa w ramach tego, co dostępne, policja, prokuratura, własne próby nacisku na monitoring, w pewnym momencie idzie dalej i trafia do Krzysztofa Jackowskiego.

To nie jest anonimowa postać, tylko ktoś, kto od lat funkcjonuje w mediach, przewija się przy różnych sprawach zaginięć i zawsze budzi skrajne reakcje. Jedni wierzą bezkrytycznie, inni traktują to jak desperację w czystej postaci. A ty co myślisz o działalności jasnowidza Krzysztofa Jackowskiego? Daj znać w komentarzu. Jackowski ma wizję, widzi Emilie, jak idzie w stronę ogródków działkowych. Obraz jest konkretny, ale tylko przez chwilę, bo zaraz się urywa, jakby ktoś wyłączył sygnał w najważniejszym momencie. Nie ma dalszych szczegółów, nie ma wskazania miejsca, nie ma niczego, co mogłoby realnie sprawdzić i zamienić w działanie. I to jest jeden z najbardziej frustrujących elementów. Pojawia się trop, który brzmi jak coś, co mogłoby mieć znaczenie, ale w praktyce nie prowadzi donikąd.

Andrzej próbuje też dalej naciskać na monitoring miejski, co akurat jest jednym z bardziej racjonalnych tropów. Tyle, że znowu albo nie dostaje dostępu do nagrań, albo nagrania nic nie pokazują, albo materiał jest tak słabej jakości, że nie da się z niego wyciągnąć żadnych wniosków. I tak powoli kończą się opcje. Z jednej strony oficjalne śledztwo, które kręci się wokół tych samych hipotez, z drugiej próby poza systemem, które brzmią coraz bardziej jak błądzenie po omacku. Zostaje tylko dziwne poczucie, że gdzieś po drodze coś zostało przeoczone. Tylko, że w tej historii nikt nie potrafi wskazać, co to dokładnie było. I jeszcze ten telefon. Jedyna rzecz, którą Emilia zabiera ze sobą wychodząc z firmy, podobno za namową męża.

Potem próba kontaktu i nic. I to by można było jeszcze jakoś wytłumaczyć. Rozładowana bateria, awaria, cokolwiek, gdyby nie to, co wychodzi później, bo z bilingów wynika, że ten telefon działa jeszcze przez kilka dni po zaginięciu. Funkcjonuje w sieci, co oznacza, że gdzieś jest, ktoś go ma, może nawet sama Emilia, albo przynajmniej nie został od razu zniszczony czy wyrzucony. Najbardziej uderzające jest to, że nie udaje się ustalić, gdzie ten telefon się logował. W teorii to właśnie takie dane są jednym z najcenniejszych tropów. Stacje bazowe, ruch, kierunek przemieszczania się. W praktyce tutaj tego nie ma albo nie zostało wykorzystane. Andrzej później ma o to ogromny żal, bo dla niego to wygląda jak zmarnowana szansa, coś co mogło przesądzić o kierunku śledztwa, a zostało gdzieś po drodze zgubione.

Seria decyzji, opóźnień, zaniechań i przypadków, które razem sprawiają, że historia nie ma jednego punktu. Bo nawet jeśli wiemy, gdzie i jak zakończyło się życie Emilii, to cała reszta, te godziny, dni, decyzje między wyjściem z firmy a jej odnalezieniem, pozostaje poza całością i wygląda to tak, jakby brakowało narzędzi, żeby to odzyskać. Bardzo szybko okazuje się, że przypadek Emilii wcale nie jest odosobniony, tylko wpisuje się w coś, co media nazywają wprost – epoką bardzo dziwnych pomorskich zaginięć. Pierwsze z nich to zaginięcie Małgorzaty Klechniowskiej. Zapraszam do odsłuchania odcinka. Potem Iwona Wieczorek, sprawa, która odbija się szerokim mechem w całej Polsce.