Jak spać?
Jak spać? Dlaczego śpiąc przewracasz oczami, co sny mają wspólnego z logiką i o tym kto jest zegarmistrzem Twojego zegara biologicznego. Opowiada Patrycja Ściślewska z Wydziału Biolgii UW. Pyta Maciek Kopytowski.
No właśnie, tutaj nie ma takiej złotej zasady, to znaczy nie dam odpowiedzi, że wszyscy powinniśmy spać na przykład 8 godzin, bo każdy z nas jest inny, ale mogło się obić gdzieś tam o uszy, że powinniśmy spać w wielokrotnościach 90 minut, półtorej godziny, czyli właśnie albo 6 godzin, 7,5 godziny, 9 godzin i coś w tym faktycznie jest. To może nie jest tak dokładnie, że z zegarkiem w ręku każdy z nas ma sobie odmierzać te 90 minut, Bo to może się wahać od 90 minut do 120, ale faktycznie w naszym śnie występują takie cykle. Występuje faza REM i faza non-REM, to pewnie jeszcze za chwilkę sobie rozwiniemy, ale te dwie fazy występują po sobie przemiennie. I właśnie taki jeden cykl składa się z tych obu faz i jeżeli postaramy się budzić około 90 minut, po około 90 minutach, to po prostu będzie nam się łatwiej obudzić i będziemy czuli się bardziej wyspani.
A czy to działa też w drugą stronę? To jest, czy na przykład, jeśli chcę sobie zrobić drzemkę w ciągu dnia, to powinienem spać około 45 minut, czy raczej nie? Nie, 45 minut to byśmy się prawdopodobnie obudzili akurat w środku fazy non-REM, czyli to byłby ten moment, gdy ktoś nas budzi, a my nie wiemy, który jest rok. To raczej nie do końca w ten sposób działa, ale jeżeli chodzi o taki całonocny sen, no to właśnie mówi się, że 90 minut i wielokrotności 90 minut to jest ten taki złoty środek. A propos złotego środka, to chciałbym zapytać o mózg, bo to on jest tutaj chyba głównym aktorem naszych rozmów o śnie. Czy nasz mózg odpoczywa w trakcie snu i czy odpoczywa znaczy to samo co śpi, bo chyba nie do końca? Tak, to prawda. Nasz organizm faktycznie odpoczywa, to znaczy ciało odpoczywa, ciało śpi, ale to czy mózg śpi, to nie powiedziałabym, ponieważ podczas gdy organizm śpi, organizm odpoczywa, to w naszym mózgu zachodzi szereg procesów.
Od tego, że mózg się po prostu regeneruje, od tego, że płyn mózgowo-rdzeniowy się oczyszcza, że są usuwane zbędne produkty metabolizmu, Poprzez nawet to, że są utrwalane wzorce pamięciowe, to się tak ładnie mówi, że jest konsolidacja szlaków pamięciowych, czyli jeżeli czegoś się nauczymy w ciągu dnia, to to się utrwala właśnie w nocy. Więc ja tutaj byłabym daleka od powiedzenia, że ten mózg śpi, a takim najlepszym dowodem wprost na to, że mózg pracuje podczas snu jest zapis aktywności elektrycznej mózgu. Gdybyśmy spojrzeli na zapis EEG osób śpiących, to zauważylibyśmy, że w fazie snu REM ta aktywność mózgowa, ten zapis elektryczny i aktywności elektrycznej jest praktycznie identyczny do tego, który otrzymujemy podczas badania osób czuwających, osób, które w tym momencie nie śpią.
O ile możemy mieć wątpliwości, że ruch to zdrowie, bo nie zawsze tak bywa, to możemy ze stuprocentową pewnością powiedzieć, że sen to zdrowie. Sen absolutnie to zdrowie, tak. Sen odpowiada za bardzo wiele procesów w naszym organizmie i jeżeli permanentnie nie dosypiamy, no to może się to niekoniecznie dobrze dla nas skończyć. Właśnie padły tu takie dwa dziwne może słowa, które się wydały naszym słuchaczom. REM i NREM. Co to właściwie znaczy? Co to są za stworzenia? Bo często jak coś czytamy o śnie, to to się gdzieś ciągle przewija, ale co to jest? Tak, to są dwie główne fazy snu, to znaczy nasz sen, ten trwający te 7,5 godziny, załóżmy, dzieli się na fazy około 90-minutowe, to o czym mówiliśmy, i faza non-REM występuje na przemian z fazą REM. Rozszyfrujmy sobie tę nazwę, ten skrót, bo to nam da dobry obraz tego, o co chodzi w ogóle z tymi fazami.
REM, czyli Rapid Eye Movement, szybkie ruchy gałek ocznych. A non-REM, non-rapid eye movement, brak szybkich ruchów gałek ocznych. I właśnie w tej nazwie zaklęta jest jedna z tych najbardziej charakterystycznych cech snu REM i non-REM. To znaczy właśnie ruszanie tymi oczami. I to na początku, ja wiem, że jak się o tym mówi i ktoś o tym wcześniej nie słyszył... Chce nam pani powiedzieć, że jak śpię głęboko, to ruszam oczami aktywnie? No właśnie, ja wiem, że tutaj jest taki wewnętrzny sprzeciw w nas zawsze, jak o tym pierwszy raz słyszymy, ale faktycznie taki jest. Można sobie, jeżeli ktoś jest zainteresowany, można sobie nawet wpisać na YouTubie REM sleep, eye movement czy coś w tym stylu. I są filmiki, gdzie ludzie nagrywali siebie jak śpią i faktycznie te oczy się ruszają. Powieki są oczywiście zamknięte, ale widać, że pod powiekami oczy się ruszają. I to jest jedna z tych cech snu REM podczas snu non-REM tych ruchów gałek ocznych.
Nie ma. Poza tym, no to jedną cechę już znamy, czyli te ruchy gałek ocznych. Poza tym sen REM, to o czym już wspomniałam, charakteryzuje się tym, że aktywność mózgu, ten zapis elektryczny jest praktycznie identyczny do tego, który byśmy otrzymali badając osobę czuwającą. Natomiast w fazie snu non-REM dochodzi do tzw. synchronizacji fal mózgowych, czyli te fale mózgowe już nie są takie króciutkie, szybciutkie i rozsynchronizowane, tylko są bardzo powolne, dlatego też sen non-REM nazywa się snem wolnofalowym. I jeszcze jest jedna ciekawa cecha snu REM i non-REM, to konkretnie w sumie REM. Chodzi o to, że podczas snu REM my tracimy napięcie mięśniowe.
I to najłatwiej jest zobrazować tą sytuacją, gdy siedzimy na jakimś przedługim wystąpieniu oficjalnym albo gdzieś jedziemy pociągiem czy autobusem. I się zasiedzimy po prostu. I się zasiedzimy tak i nagle nam ta głowa opada. I to właśnie jest ten moment, kiedy prawdopodobnie weszliśmy w fazę snu REM, bo jako że tracimy to napięcie mięśniowe, to głowa po prostu stała się w tym momencie zbyt ciężka, żeby ją utrzymać i nam opada. I tutaj też było już dużo eksperymentów na ten temat prowadzonych, między innymi z wykorzystaniem kotów. Naukowcy chcieli sprawdzić, po co nam w ogóle jest ten sen REM. Był taki dość ciekawy, ale też trochę okrutny bym powiedziała, eksperyment robiony z wykorzystaniem kotów. Chodzi o to, że u osób, u ludzi, gdy bada się sen REM, czy też jego nieobecność w śnie, no po prostu robi się to standardowymi, klasycznymi metodami.
Podpina się elektrody do mózgu, patrzymy na tę aktywność elektryczną i jeżeli mózg wchodzi w stan snu REM, to budzimy taką osobę. Natomiast u zwierząt naukowcy stwierdzili, że nie będą pracować na trzy etaty i podpinać elektrody do mózgu kota czy chomika. Zwłaszcza u kota chyba właśnie. No właśnie, czy innego zwierzątka. I opracowali taką metodę, dzięki której zoptymalizowali swoją pracę, to znaczy wymyślili takie pływające platformy, pływające po wodzie oczywiście i na tej platformie posadzono koty. I jeżeli koty były w fazie snu non-REM, czyli miały to napięcie mięśniowe, To one sobie grzecznie siedziały na tych platformach, pływały i spały, pływające na tej platformie. Ale gdy tylko wchodziły w fazę snu REM, napięcie mięśniowe znikało, a koty do wody spadały i budziły się.
I w ten sposób właśnie badano, co się stanie z kotami, ze zwierzętami, jeżeli zabroni się im w jakiś sposób wchodzić w tę fazę snu REM i teraz już wiemy, że W najgorszym przypadku to może prowadzić do śmierci, ale w takim, nieco łagodniejszym przypadku, no to po prostu my jesteśmy rozdrażnieni, to u ludzi jest tak samo, jesteśmy rozdrażnieni, na przykład chce nam się bardziej jeść, bo są zaburzone procesy produkcji hormonu sytości, łaknienia. Trudniej jest nam schudnąć na przykład, jeżeli chcemy. Jak często śnimy? To zależy o jakie sny pytamy. To znaczy, powinniśmy rozdzielić sobie sny na te faktycznie wizualne marzenia senne, te obrazy, które my widzimy i na takie sny, których sobie może nie do końca uświadamiamy.
Podobnie, jeżeli na przykład na jakiejś ulicy ktoś nas zaatakuje, to też ta informacja nam się bardzo mocno chwali, że nie powinniśmy chodzić w tamto miejsce, więc faktycznie na początku Przetwarzamy sobie te informacje przestrzenne, natomiast im dalej w las, im dłużej śpimy, tym więcej w naszym śnie jest tego snu REM, tego Rapid Eye Movement. I kiedyś się uważało, że właśnie podczas snu REM występują te marzenia senne, te wizualne. Teraz już wiemy, że to nie do końca jest prawda, to znaczy, że występuje ta korelacja w czasie, że sen REM i marzenia senne występują mniej więcej w tym samym momencie, ale wiemy już, że w śnie non-REM też mogą występować. Sny, marzenia senne.
Czy mamy jakieś wytłumaczenie na to, skąd się biorą nasze sny? Bo wydaje mi się, że logika i marzenia senne to są dwa terminy, które się po prostu rozjeżdżają jak tylko mogą. Czy wiemy skąd się biorą te sny? Tak, długo nad tym się zastanawiano, ale teraz w sumie już wiemy. To dalej oczywiście jest badane, ale teraz już w sumie wiemy. Kiedyś myślano, tak jak mówiłam, że te sny występują podczas fazy snu REM, a faza snu REM występuje dzięki aktywności i produkcji neuroprzekaźników w takiej części mózgu, w pniu mózgu konkretnie, tam w okolicach mostu. Ale okazało się, że osoby, które miały uszkodzone te miejsca, nie wchodziły w fazę snurem, ale dalej śniły, miały marzenia senne. Więc zaczęto zgłębiać jeszcze bardziej ten temat.
I teraz już wiemy, że za produkcję, jeżeli tak można powiedzieć, snów odpowiadają okolice skroniowe, ale także istota biała w korze przedczołowej, tak w tych obszarach nadoczodołowych. Jeżeli się w tamtych miejscach uszkodzi mózg, to faktycznie są osoby, które wtedy wchodzą w sen REM, ale nie mają marzeń sennych. A to, dlaczego sny są irracjonalne i często są dalekie od jakiejkolwiek logiki, to wynika z tego, że tak naprawdę sny składają się z naszych faktycznych doświadczeń. Albo z tego, co przeżyliśmy, albo z tego, co nie wiem, przeczytaliśmy, gdzieś zobaczyliśmy. Kogo spotkaliśmy. Tak, dokładnie. Bo to też podobno jest tak, że jeśli widzimy jakąś twarz we śnie, to jest twarz, którą musieliśmy już kiedyś widzieć. Tak, nawet jeśli mamy wrażenie, że kompletnie nie znamy tej osoby.
I to wynika z tego, że tak jak wspominałam podczas naszego tam poprzedniego wejścia, podczas snu REM doświadczamy zaniku napięcia mięśniowego. To można też nazywać atonią, czyli po prostu nie mamy pełnej kontroli nad tymi mięśniami. I w przypadku paraliżu sennego To jest bardzo proste, jeżeli o tym pomyślimy, zjawisko tego, że nam się rozsynchronizowały niektóre części mózgu odpowiedzialne właśnie za generowanie tej atonii, ale też za utrzymywanie stanu snu i czuwania. Więc nasz mózg, nasza świadomość już się obudziła, już jesteśmy obudzeni, ale ta atonia jeszcze z naszego organizmu nie zeszła. Więc jeżeli chodzi o taki mechanizm, no powiedzmy, że jest to łatwe do wytłumaczenia, ale podobno jest to zjawisko absolutnie przerażające, jak się go doświadcza, bo on oczywiście trwa bardzo krótko, no ale w naszym odczuciu to trwa wieczność.
Pokazano wszystkie 13 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Radio Kampus. Rozmowa z Patrycją Ściślewską o spaniu. Dyskusja na temat ilości spania i cykli snu.
Wyjaśnienie cykli snu REM i non-REM, ich znaczenie dla zdrowia i procesów w mózgu.
Opis procesów w mózgu podczas snu, w tym konsolidacji pamięci i regeneracji.
Opis eksperymentów pokazujących korzyści snu dla pamięci i analiza efektów snu na treningu i atakach.
Wyjaśnienie źródeł i struktury snów, w tym rola falek PGO i korzyści snu dla zdrowia.
Analiza snieni i paraliżu sennego, w tym opis zjawiska snu spadania i jego przyczyn.
Opis zegara biologicznego, jego głównych elementów i wpływów na funkcjonowanie organizmu.
Analiza chronotypów, w tym opis ich genetycznej podstawy i ewolucyjnej teorii.
Wyjaśnienie social jet lag i jego wpływu na funkcjonowanie uczniów w szkole.
Rozmowa na temat naturalnych metod pomagających w leczeniu bezsenności.
Rozmowa na temat wpływu niebieskiego światła na produkcję melatoniny oraz wskazówki na poprawę jakości snu.
Wyjaśnienie mechanizmu działania kofeiny na organizm i jej wpływ na chęć spać.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Dlaczego śpiąc przewracasz oczami, co sny mają wspólnego z logiką i o tym kto jest zegarmistrzem Twojego zegara biologicznego. Opowiada Patrycja Ściślewska z Wydziału Biolgii UW. Pyta Maciek Kopytowski.