Inżynier naturalnie 042: Tesla vs Edison - wojna prądów

Wbrew pozorom to nie opis współczesnych nam czasów, ale schyłku XIX wieku. Okres ten był tłem dla jednej z najważniejszych dla nas obecnie bitew. Nie odbywała się ona jednak na polu walki, a w zaciszu gabinetów, laboratoriach naukowych i ulicach amerykańskich miast. Mowa tu o tzw. wojnie prądów, do której w szranki stanęli Nikola Tesla i Thomas Edison. Wojnie, która ukształtowała współczesną energetykę. Każda historia ma jednak dziś swój początek. Zacznijmy więc od niego. Mamy rok 1847. W małej wsi w stanie Ohio w USA na świat przychodzi Thomas Alva Edison. Późniejszy wynalazca m.in. żarówki dorastał w średniozamożnej rodzinie.

Zostawmy jednak na moment Stany Zjednoczone i przenieśmy się z akcją na inny kontynent. Do Europy, a dokładniej do Cesarstwa Austrii lub do dzisiejszej Chorwacji, jak kto woli. Kiedy Edison miał już 9 lat, to właśnie w tym miejscu urodził się nasz drugi bohater. Nikola Tesla. Rodzina Nikoli miała serbskie korzenie. Początkowo ojciec chciał, żeby chłopiec poszedł w jego ślady i został duchownym. Jednak ze względu na wybitne zdolności Nikoli i świetnie sprawowanie w szkole, nauczyciel odradził rodzicom te pomysły. Ostatecznie młodzieniec został wysłany na studia na Politechnikę w Gracu. Tam radził sobie na tyle dobrze, że zwrócił na siebie uwagę jednego z profesorów. Dzięki temu został później polecony do pracy w urzędzie telegraficznym w Budapeszcie.

Kiedy urząd telegraficzny został sprzedany, Tesla stracił pracę. W poszukiwaniu nowej wyjechał do Paryża. Tam podjął pracę w europejskim oddziale firmy Edisona, Continental Edison Company. W tym miejscu historie obu wynalazców przecięły się po raz pierwszy. Nikola szybko dorobił się opinii osoby bardzo solidnej i umiejącej rozwiązać problemy, z którymi nikt nie potrafił sobie poradzić. Tak było również z instalacją na stacji kolejowej w Strasburgu. Mimo iż Tesli udało się ją naprawić, czym jednocześnie uratował reputację filmy, nie został za pracę wynagrodzony. Sfrustrowany postanowił zwolnić się z pracy. Na odchodnym dostał jednak od kierownika zakładu, Charlesa Bachelora, list polecający do samego Edisona.

Za namową przyjaciela Tesla postanowił udać się do Stanów Zjednoczonych i porozmawiać z Edisonem. Panowie spotkali się w USA, a dzięki bardzo dobrej pracy w Europie oraz listom polecającym Tesla został zatrudniony w laboratorium Edisona. Nie za długo po jej rozpoczęciu Nikola otrzymał awans oraz ważne zadanie od samego właściciela. Jeśli uda mu się poprawić wydajność elektrowni Edisona o 50%, wówczas jako nagrodę otrzyma 50 tysięcy dolarów. Ambitny wynalazca poświęcił na pracę nad tym zagadnieniem aż rok. Jak nie trudno zgadnąć, udało mu się znaleźć rozwiązanie. Był nim prąd przemienny AC od angielskiego wyrażenia alternating current.

Do tej pory elektrownie Edisona generowały prąd stały określony mianem DC, czyli direct current. Ku zaskoczeniu Tesli i z niezrozumiałego do dziś powodu Edison nie zgodził się przyjąć rozwiązania serba, a w dogodku nie zapłacił mu obiecanej nagrody. Przelało to falę goryczy Tesli, który zwolnił się z pracy. I tak właśnie dochodzimy do momentu, w którym rozpoczęła się wojna o prąd prowadzona przez obu geniuszy. Przyjrzyjmy się więc bliżej jej szczegółom. Edison wiedział, że przyszłość świata będzie wyznaczał prąd elektryczny i zasilane przez niego urządzenia. Wcześniej udało mu się apatentować i udoskonalić żarówkę. Teraz jego niemalże obsesją stała się chęć dominacji na rynku energii elektrycznej.

Dlatego chcąc pokryć zapotrzebowanie Nowojorkczyków, Edison musiałby wybudować bardzo wiele takich elektrowni w odległości maksymalnie 3 km. W innym wypadku spadki napięcia byłyby tak duże, że inwestycja stałaby się nieopłacalna. Jednak w tamtym czasie nie było alternatywy. Z kolei Tesla po zwolnieniu się z zakładu Edisona przez rok imał się różnych zajęć, by zarobić na przeżycie. W tym czasie udało mu się poznać właścicieli Western Union Telegraph Company, którzy uwierzyli w jego umiejętności oraz pomysły i pomogli mu założyć Tesla Electric Light Company. To właśnie w zaciszu swojego nowego laboratorium Tesla opracował sposób wytwarzania i przesyłu prądu przemiennego. Zaprojektował również szereg urządzeń mogących być zasilanym takim prądem, m.in. silnik elektryczny.

Jednak inwestorom nie do końca podobały się wszystkie pomysły Tesli, szczególnie te oparte na prądzie przemiennym i przestali je finansować. Nie mając wyboru, Tesla znowu zdecydował się opuścić przedsięwzięcie. W tej chwili nie miał ani pieniędzy, ani znajomości, czyli dwóch kluczowych elementów, żeby odnieść spektakularny sukces. Los okazał się jednak dla niego szczęśliwy i udało mu się poznać trzeciego bohatera naszej historii, George'a Westinghouse'a. On również był odkrywcą, miłośnikiem wiedzy i posiadaczem licznych patentów. Nie do końca wiadomo dziś, czy sam wymyślił wszystkie prace, do których miał patenty. Z racji bogactwa, jakie posiadał, często odkupował pomysły innych innowatorów.

Westinghouse wierzył w pomysł Tesli z prądem przemiennym. Był również człowiekiem biznesu i wiedział, że zdominowanie rynku energii będzie dla niego bardzo opłacalne. Niemniej panowie stworzyli dobrze działający zespół. Był tylko jeden problem, który uniemożliwiał im osiągnięcie zamierzonego celu, jakim był rozwój energetyki opartej na prądzie przemiennym. Tym problemem był nie kto inny tylko Thomas Edison. Od tego momentu firma Westinghouse'a, czyli Westinghouse Electric Company, stała się głównym oponentem firmy Edisona. Zwycięstwo wymagało jednak dobrej strategii. Do tej pory Edison zdominował swoją energią miasta. Ze względu na limity odległościowe, z jakimi borykało się przesyłanie prądu stałego, nie był w stanie dostarczyć prądu mieszkańcom wsi.

Pierwsza egzekucja nie poszła zgodnie z planem Edisona i skazany umierał długo i w męczarniach. Niemniej stał się pierwszą umyślną ofiarą wojny prądów. Czarny PR kreowany przez Edisona jednak się nie opłacił. Ludzie widzieli i czuli, że technologia Tesli i Westinghouse'a jest lepsza. Nie mając innego wyjścia, Edison wywiesił białą flagę. Dzięki temu firmie Westinghouse'a udało się osiągnąć dwa kolejne zwycięstwa. Pierwszym było zasilenie i oświetlenie wystawy w Chicago. Z okazji 400-lecia odkrycia Ameryki. Co prawda Edisonowi również zaproponowano to zadanie. Ten jednak zażądał za swoją pracę pół miliona dolarów. Westinghouse skorzystał z przetestowanego już wcześniej sposobu i zaproponował niższą stawkę.

Oczywiście wygrał i to jego prąd ożywił wystawę. Lepszej reklamy dla swojej technologii nie mógł sobie wyobrazić. Drugie zwycięstwo było zarazem ziszczeniem się marzenia Tesli, budową elektrowni wodnej na wodospadzie Niagara. Elektrownia stoi tam po dziś dzień, dobitnie świadcząc o zwycięstwie sił uporu i marzeń, jakimi kierował się Tesla. Tu zakończyła się wojna prądów. I choć prąd stały przegrał ją na korzyść przemiennego, nie oznacza to jego całkowitej porażki. Dziś wiele urządzeń opiera się na prądzie DC. Są to choćby ogniwa słoneczne, smartfony, pojazdy elektryczne. Z pewnością renesans tej technologii byłby niezwykle przyjemny dla ego Edisona. Jednak niezależnie patrząc na to starcie geniuszy, stało się ono krokiem milowym w osiągnięciu dzisiejszego rozwoju technologicznego.