74 - Galacja

Witam Was w podcaście Historie Biblijne, odcinek 74 – Galacja. Tereny dzisiejszej Turcji w starożytności nazywano Anatolią. Jej środkowa część to Galacja. Jednym z najważniejszych miast była tam Ankara, dzisiaj stolica Turcji, a w starożytności stolica Celtów, w zasadzie jednego z plemion Celtów, które tam były, a tych Celtów Grecy nazywali Galatami. Bo Celtowie i Galowie czy Galatowie, no to jest w zasadzie ta sama nacja. Skąd się wzięli tam Celtowie, skąd się wzięli w tym miejscu, na terenach dzisiejszej Turcji, gdzie kiedyś mieszkali sami Grecy? Skąd się tam wzięli i jak opisuje ich Biblia?

Celtowie od wieków zamieszkiwali północną Europę. Na pewno wiecie o Galach we Francji, ale być może nie zwróciliście uwagę na takie nazwy geograficzne jak Galicja w Polsce czy Galicja w Hiszpanii. To także jest pozostałość po tym, że Galowie przebywali, Celtowie przebywali w tamtych miejscach. Tak więc oni zamieszkiwali północną Europę czy zachodnią Europę, ale w IV wieku przed naszą erą pojawili się w Grecji. Król Bithynii, jednego z królestwa greckiego, krainy leżącej w dzisiejszej północno-zachodniej Turcji, potrzebował pomocy w wojnie przeciwko swojemu bratu. Sprowadził ich więc jako najemników. Ci Celtowie zostali tam na stałe i stworzyli własne królestwo – Galację.

Jest to taka rzeźba przedstawiająca celtyckiego wojownika z charakterystycznym torkesem na szyi. Przedstawia pokonanego przeciwnika, ale z ogromnym szacunkiem dla jego odwagi. Grecy z Pergamonu szczycili się tym właśnie, że pokonali wojowniczych Galów, pokonali wojowniczych Celtów. Mimo porażek Galacja przetrwała jako samodzielne państwo aż do I wieku p.n.e. Jej ostatni król Amyntas zapisał swoje królestwo Rzymowi w testamencie. W ten sposób Galacja stała się rzymską prowincją. Co ciekawe, nie było to wcale pierwsze takie wydarzenie w tym regionie. Wcześniej bardzo podobnie postąpił ostatni król Pergamonu, Attalus III, który w 133 r. p.n.e.

również zapisał swoje państwo Republice Rzymskiej. W ten sposób włączył Pergamon do Imperium Rzymskiego bez wojny. Mówiłem o tym w odcinku 66. Grecy nazywali Galatów greckimi Galami albo galijskimi Grekami. Wskazuje to chyba na to, że byli oni trochę pod wpływem helenistycznym. Choć jednak ci Galowie, ci Celtowie żyli w otoczeniu kultury greckiej, kultury heleńskiej, przez wiele stuleci zachowali swój własny język. Hieronim ze Strydonu, autor łacińskiej wulgaty, pisał w IV wieku naszej ery, że Galowie nadal mówią językiem przypominającym mowę Celtów z regionu Alp. Czyli Hieronim znał Celtów, którzy mieszkali w rejonie Alp i kiedy pojechał do Galacji zauważył, że tamci ludzie mówią bardzo podobnym językiem, co wskazuje na to, że to była jedna rodzina języków.

Oznacza to też, że ich język, chodzi o Galów, którzy mieszkali na terenach dzisiejszej Turcji, że ich język przetrwał co najmniej 800 lat i to mimo silnej greckiej dominacji kulturowej. Apostoł Paweł kilkakrotnie przechodził przez Galację. W Dziejach 16 rozdział werset 6 czytamy, że przeszli przez Frygijską i Galacką krainę. W 18 rozdziale a wersecie 23 podczas trzeciej podróży czytamy, że przemierzał kolejno krainę Galacką i Frygię utwierdzając wszystkich uczniów. Skoro już ich wtedy odwiedzał, musieli przyjąć chrześcijaństwo wcześniej.

Jak więc wyjaśnić taką pozorną sprzeczność, że według dziejów przechodzili przez Galację, ale Duch Święty zabronił im głosić, a potem w dziejach umacniał uczniów w tej samej krainie? Widzicie tą sprzeczność? Duch Święty zabronił mu głosić, więc rozumiem, że nie głosił, a potem jednak tam byli uczniowie, których trzeba było umacniać, co wskazuje na to, że jednak głosił. Aby zrozumieć, czy to jest sprzeczność, zajmijmy się miastami Galacji. Ankara, stolica Galacji, nie występuje w Biblii. Jakie więc miasta odwiedził Paweł? W dziejach apostolskich wymienione są Antiochia Pizydyjska, Ikonium, Listra i Derbe.

Zauważcie, że ta Antiochia jest nazywana Pizydyjską, tak więc formalnie ta Antiochia była miastem Pizydii, ale w czasach rzymskich prowincje Galacji poszerzono właśnie o Pizydię. Dlatego w okresie Pawła wszystkie te miasta znajdowały się w granicach Galacji. Gdy więc Biblia mówi o Galacji, gdzie byli uczniowie, chodzi pewnie o tę Galację południową, w której było mało Galów. Gdy z kolei mowa jest o Galacji, gdzie Paweł nie głosił Słowa Bożego, bo Duch Święty mu zabronił, jak mówią dzieje apostolskie, to prawdopodobnie chodzi o północną część tej prowincji, gdzie właśnie było więcej Galów.

Kim byli mieszkańcy tej prowincji? Biblia nie podaje szczegółów. Wiemy, że w Listrze na przykład mieszkał Tymoteusz, syn Greka i Żydówki. Historia potwierdza, że w Galacji byli Celtowie, Grecy, Żydzi oraz inne narody. Jak już mówiłem, wydaje się, że w północnej części, która zawsze była nazywana Galacją, mieszkali głównie Celtowie, czyli ci Galowie, te trzy plemiona. W czasach rzymskich rozszerzono tę prowincję także o obszary południowe, gdzie chyba było więcej Greków, Żydów itd., a z kolei chyba gdzie było mniej tych Galów, czyli Celtów. To właśnie do nich apostoł Paweł napisał swój list, znany jako list do Galatów albo list do Galacjan.

Nic nie wskazuje, aby Paweł używał tam innego języka niż grecki. Galowie, chociaż przez wieki zachowali swój celtycki język, żyli w świecie greckojęzycznym i z pewnością znali Grekę. Wydaje się też, jak już mówiłem, że Paweł koncentrował się na południowej Galacji. Mniej wiemy o tej północnej, zamieszkanej głównie właśnie przez Galatów. Również temat listu do Galatów zdaje się na to wskazywać. Głównym tematem listu do Galatów jest kwestia tego, czy chrześcijanie pochodzenia pogańskiego muszą przestrzegać prawa mojżeszowego. Najwyraźniej po tym, jak Paweł odwiedził te miasta, przybyli tam Żydzi, prawdopodobnie faryzeusze, którzy nauczali, że poganie muszą zostać obrzezani.

Historyczne źródła potwierdzają, że Celtowie byli np. zatrudniani jako strażnicy na dworze egipskiej królowej Kleopatry. A później służyli jako wojska najemne królowi Judei Herodowi Wielkiemu. Jednak Galacja pozostaje najdalej na wschód wysuniętym regionem z trwale osiedloną celtycką ludnością. W czasach rzymskich prowincje Galacje poszerzono także o część południową. Wydaje się, że kiedy Apostoł Paweł odwiedzał Galację, czy kiedy pisał list do Galatów, być może odwiedzał, a być może pisał tylko do tych południowych Galatów, czyli tych Galatów, tych mieszkańców Galacji, którzy nie byli etnicznymi Galatami. Tak więc kiedy on pisał list do Galatów, być może pisał właśnie do tych południowych ludzi, tych, którzy mieszkali na południu Galacji i którzy prawdopodobnie nie byli etnicznymi Galatami.

Tylko byli Grekami albo Żydami, którzy osiedlili się w tym miejscu. Chociaż oczywiście Galowie też tam być może byli i być może ten list, np. ta część dotycząca uczynków ciała, być może ona dotyczyła właśnie tych północnych, etnicznych Galatów. Ale to są moje przypuszczenia. Jestem bardzo ciekawy, co wy myślicie na ten temat? Do kogo według was był skierowany list do Galatów? Oczywiście był on skierowany do Galatów, ale takie pytanie jest do których Galatów? Do tych Galatów etnicznych, czyli do Celtów, czy może do tych Galatów, którzy mieszkali w prowincji Galacja, ale nie byli etnicznymi Galatami, tylko być może byli Grekami albo właśnie Żydami, tak jak Tymoteusz.