Mentionsy Mentionsy
Historia w Radiu Olsztyn
Historia w Radiu Olsztyn

Maria Skłodowska-Curie

18.11.2022 ·21 min 29 s · 8 rozdziałów

Jakub Sidor z IPN w Olsztynie przybliża życie i działalność wybitnej polskiej uczonej Marii Skłodowskiej-Curie. Przygotował Mirosław Sochacki.   https://radioolsztyn.pl/wp-content/uploads/2022/11/Maria-Skłodowska-Curie.mp3  

0:01 · Historia IPN i Maria Skłodowska-Curie 1

Historyczny leksykon IPN. Miejsca, ludzie, wydarzenia. Dwukrotna laureatka Nagrody Nobla. Jedna z najwybitniejszych polskich uczonych. Maria Skłodowska-Curie. 7 listopada jest kolejną rocznicą urodzin odkrywczyni Radu i Polonu, twórczyni nowej dziedziny nauki, jaką jest promieniotwórczość. Opowiada Jakub Sidor z IPN w Olsztynie. Przyszła na świat w rodzinie nauczycielskiej. Był 7 listopada 1867 roku. Jej dziadek, Józef Skłodowski, był pedagogiem i dyrektorem gimnazjum w Lublinie. Ojciec, Władysław, przyrodnikiem i nauczycielem matematyki oraz fizyki.

2:56 · Studia w Paryżu i związek z Pierre'em Curie 1

Wiosną 1894 roku poznała starszego od siebie o 8 lat wówczas 35-letniego fizyka z paryskiej Szkoły Przemysłowej Fizyki i Chemii. To pierwsze spotkanie tak będzie opisywać po latach. Zauważyłam poważny i miły wyraz jego twarzy, a także pewien pozór zaniedbania w jego wysokiej postaci, cechujący marzyciela pogrążonego w swoich myślach. Okazał mi prostą serdeczność i wydał się bardzo sympatyczny. Pierre Curie i Maria Skłodowska przypadli sobie mocno do gustu połączeni wspólną pasją do fizyki i matematyki. Ich wspólna przyszłość nie była jednak tak pewna, gdyż Maria w lipcu po otrzymaniu tytułu licencjata matematyki, tym razem z drugą lokatą, wyjeżdża do Polski. Tam stara się o posadę asystenta w Zakładzie Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, jednak bezskutecznie.

7:45 · Odkrycie promieniotwórczości i radu 3

Uroczystość jest bardzo skromna. Parze towarzyszy jedynie wąskie grono znajomych, a sama Maria ma na sobie, tak jak sobie zażyczyła, szarą, skromną suknię, która po ceremonii będzie jej także służyć jako fartuch laboratoryjny. Państwo młodzi nie znają sobie jeszcze sprawy, że będzie to jedno z najistotniejszych małżeństw w historii nauki XX wieku. Niedługo po ślubie państwo Curie rozpoczynają wspólną pracę w laboratorium Piera. W celu podreperowania rodzinnego budżetu Maria przygotowała się do egzaminu państwowego pozwalającego jej prowadzić zajęcia w szkołach dla kobiet. Zdała go 15 sierpnia 1896 roku z pierwszą lokatą. Mniej więcej w tym samym czasie Wilhelm Röntgen ogłasza światu odkrycie promieni X, a Henry Bacquerel zaobserwowanie zjawiska nieznanych do tej pory promieni wysyłanych przez solę uranu.

Zaintragowana tym zjawiskiem Maria Skłodowska-Curie po urodzeniu swojej pierwszej córki Irene we wrześniu 1897 rozpoczyna badania tajemniczych promieni Bacquerela. Za pomocą urządzenia zwanego elektrometrem badała natężenie promieniowania soli uranowych. Zauważyła, że siła promieniowania wzrasta z procentową zawartością uranu w próbce, co musiało oznaczać, że to właśnie ten pierwiastek jest źródłem owych promieni. Szukając podobnego zjawiska wśród innych pierwiastków zaobserwowała analogiczną aktywność w torze. Zapewne zrobiła to niezależnie od Gerharda Karla Schmidta, niemieckiego badacza, któremu przypisuje się odkrycie promieniotwórczości toru. Badając Uran oraz Thor zauważyła, że nie zawsze natężenie promieniowania jest proporcjonalne do zawartości tych pierwiastków w badanych minerałach.

Niekiedy pomiar ten był nawet kilkukrotnie silniejszy niż wynikałoby to z wyliczeń. Musiało być to spowodowane istnieniem innego, nieznanego do tej pory pierwiastka znajdującego się w blędzie smolistej i charkolicie, gdyż tak nazywały się rudy badane przez Marię. Sprawdziłam starannie ten uderzający fakt i nie mogłam wątpić, że jest prawdziwy. Pisała w autobiografii. Zastanawiając się nad jego przyczyną, jedno tylko widziałam wyjaśnienie. A mianowicie, że musi istnieć w tych minerałach jakaś substancja nieznana, a bardzo czynna. Zaintrygowany tym odkryciem, Pierre odłożył swoje badania nad wzrostem kryształów, by pomóc żonie w wyodrębnieniu nowego pierwiastka. Po wielu miesiącach mozolnej pracy nad ręczną obróbką interesującej małżonków substancji z setek kilogramów blendy smolistej, małżeństwo Curie odniosło sukces i 18 lipca 1898 roku ogłosili światło swoje odkrycie.

11:22 · Smierć Piera i dalsze osiągnięcia Maria 2

Dalsze prace wymagały wyodrębnienia odpowiedniej ilości nowo odkrytych pierwiastków, by dało się zmierzyć ich właściwości. Zajęło to kolejne 4 lata ciężkiej pracy i 8 ton blendy smolistej, z której udało się wyodrębnić 1 dziesiątą grama soli radowych. To wystarczyło, by określić ciężar atomowy pierwiastka na około 225. Na podstawie wyników badań 12 czerwca 1903 roku Maria broni pracę doktorską zatytułowaną Badanie Ciał Radioaktywnych, stając się pierwszą kobietą, która osiągnie tytuł doktora z nauk ścisłych. Za osiągnięcia w nowej dziedzinie promieniotwórczości Pierre Curie i Henry Bacquerel zostają nominowani do Nagrody Nobla bez Marii.

Po interwencji Piera oraz dwóch Szwedów Magnusa Mittaga Lefflera i Knuta Angsturma Komisja Noblowska uznaje nominację Marii i w grudniu 1903 roku całej trójce przyznaje Nagrodę Nobla z fizyki. Wraz z nagrodą przyszła sława i zaszczyty. W 1904 roku Pierre dostaje utworzoną specjalnie dla niego Katedr Fizyki na Sorbonie, a rok później zostaje członkiem Francuskiej Akademii Nauk. Sielanka państwa Curie trwa do kwietnia 1906 roku, w którym to miał miejsce straszliwy wypadek. Wracając ze spotkania w Domu Towarzystw Naukowych, Pierre Curie zamyślił się przychodząc przez jezdnię i wszedł prosto pod kopyta koni ciągnących ciężki włóz towarowy. Zginął na miejscu.

13:48 · Działalność po Nagrodzie Nobla 1

W 1907 roku, ponownie, tym razem dokładnie, wyznacza ciężar atomowy Radu, rok później wydaje zebrane prace swojego męża pt. dzieła Piotra Curie, a w 1910 ogłasza swoje wykłady o promieniu czwórczości w postaci kilkusetstronicowego podręcznika. Tego samego roku udaje się jej uzyskać 1 dziesiątą grama radu metalicznego oraz polon. Za namową przyjaciół zgadza się kandydować do francuskiej Akademii Nauk. Wywołało to lawinę dyskusji. Zaczęto się zastanawiać, czy w ogóle kobieta ma prawo znajdować się w tak zaszczytnym gronie. Dodatkowym utrudnieniem dla z natury skrytej Marii były wymogi ceremonialne. Od kandydatów wymagano odwiedzeń w domach członków i prowadzenia wielogodzinnych rozmów, co zwyczajnie męczyło polską noblistkę.

15:52 · Konflikt z Akademią Nauk i działalność podczas wojny 3

Jej laboratoria w trakcie wojny robią ponad 1 100 000 zdjęć, ratując tysiące ludzkich istnień. Po wojnie, podobnie jak cała Francja, Instytut Radowy cierpiał na braki funduszy. Szczególnie dostwierał brak radu. Aby podreperować kwestię budżetową, Maria zgodziła się wziąć udział w wywiadzie przeprowadzonym przez dziennikarkę nowojorskiego czasopisma The Delineator, Marię Mettingly. Ta, poruszona oddaniem nauce Marii Skłodowskiej-Curie, postanowiła założyć w Stanach Zjednoczonych fundację, która sfinansowałaby upragniony przez noblistkę jeden gram radu. Na rezultaty nie trzeba było długo czekać i już w 1921 roku płynie do USA, by odebrać cenny dar osobiście z rąk prezydenta Stanów Zjednoczonych Warrena Hardinga.

Maria Skłodowska-Curie nie zapomniała także o ukochanym kraju, który dopiero co powrócił na mapy Europy. W 1923 roku z jej inicjatywy powstała komisja, która miała doprowadzić do wybudowania Instytutu Radowego w Warszawie. Maria była obecna podczas wmurowania kamienia węgielnego w 1925 roku, jak też oficjalnego otwarcia Instytutu siedem lat później. Organizowała także zbiórki pieniędzy i loterie, które miały sfinansować powstanie Instytutu. Ponownie pomogła w tym pani Mattingly, zbierając ponad 100 tysięcy dolarów, które zostały przekazane Marii osobiście przez prezydenta USA, wówczas już Herberta Hoovera. Odkrycie Marii, które przyniosło jej międzynarodową sławę, przyniosło jej także przedwczesną śmierć. Pod koniec życia była prawie całkowicie ślepa.

Pod noszącymi cały dzień rękawiczkami skrywała poparzenia na dłoniach. W maju 1934 roku stwierdzono u niej anemię złośliwą. Dopiero wówczas zgodziła się odłożyć swoje codzienne obowiązki i badania. Zmarła 4 lipca 1934 roku w Passy we Francji. Pochowano ją w grobie rodzinnym ukochanego męża Pierre'a w Sault. Na uroczystościach pożegnalnych, jakie odbyły się w Nowym Jorku, Albert Einstein mówił. Kiedy życie tak niezwykłej osobowości jak pani Curie dobiegło końca, powinniśmy pamiętać o jego znaczeniu dla całej ludzkości. Wartości etyczne reprezentowane przez czołowe osobistości w każdym pokoleniu mają bowiem głębsze znaczenie dla tego pokolenia i całego biegu historii niż tylko ich intelektualne osiągnięcia.

19:06 · Zmarła i pośmiertne osiągnięcia 1

W 1995 roku prochy Marii i Piera przeniesiono do paryskiego Panteonu. Maria była pierwszą kobietą i pierwszą nieurodzoną we Francji osobą, która została pochowana w tym wyjątkowym miejscu za swoje osiągnięcia. Jej zainteresowania wykorzystaniem promieni w medycynie dało początek badaniom nad radioterapią, która dziś skutecznie jest stosowana w walce z nowotworami. Rodzina Curie wraz z dziećmi zdobyła łącznie pięć medali noblowskich. Wszystkie z nauk ścisłych. Poza Marią i Pierrem była to także ich córka, Irene, wraz z mężem, Frederickiem, za swoje badania nad syntezą nowych pierwiastków. Maria była także patronem wielu dobrze zapowiadających się naukowców. Z fundowanych przez nią stypendiów korzystali przyszli profesorowie i wielcy uczeni, jak chociażby Ludwik Werenstein, profesor fizyki, odkrywca zjawiska niesprężystych zderzeń neutronów, Zygmunt Klemensiewicz, profesor chemii fizycznej na Politechnice Lwowskiej, czy Cezary Pawłowski, profesor radiologii i jeden z założycieli Centrum Onkologii w Warszawie.

Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.