PRZEDSIONEK PIEKŁA - DUCHY Więzienie S-21, Tuol Sleng | 109.

Cisza potrafi trwać tutaj tygodniami, a potem nagle coś się dzieje. Tak gwałtownie, jakby sam budynek decydował kiedy chce ujawnić swoją mroczną przeszłość. Che Sofera, dyrektor muzeum, początkowo podchodził do tych opowieści z dystansem. Do czasu, gdy sam doświadczył czegoś, co wyryło się w jego pamięci na zawsze. Zrozumiał wtedy, że w tych murach kryje się coś więcej, niż tylko historia spisana w dokumentach. Pewnego wieczoru, przechodząc przez jedną z sal, zamarł. Przy drewnianej ławce, która dekady temu służyła więźniom, stała postać.

Powietrze w sali nagle zgęstniało, a przez ciało dyrektora przeszedł przeszywający chłód. Sofera stał w bezruchu, nie mogąc oderwać wzroku od miejsca, w którym trwał ten cień. Dopiero gdy światło latarni z korytarza drgnęło i zaczęło powoli rozpraszać mrok, sylwetka zaczęła tracić kontury. Rozpłynęła się w ciemności, zostawiając po sobie tylko pustkę i ciszę. Ale ta jedna chwila wystarczyła by dyrektor zrozumiał. Archiwa to nie wszystko. Niektóre ofiary nigdy stąd nie odeszły.

Od tamtej nocy dyrektor Sofera zaczął patrzeć na muzeum zupełnie inaczej. Ale nie on jeden. Jedno z najbardziej przejmujących świadectw pochodzi od Itzimorna. Mężczyzny, który przez wiele lat mieszkał tuż obok S-21. Obserwował to miejsce z okien własnego domu. Dzień po dniu. Rok po roku. Seamorn zaczął swoje obserwacje jeszcze w latach osiemdziesiątych, w czasach gdy Tuol Sleng nie było jeszcze celem turystycznych wycieczek. Wtedy w Phnom Penh ból był jeszcze świeży. Ludzie nie potrafili powstrzymać łez na widok ruin i śladów dawnych krzywd.

A może coś innego? Niektórzy mówią, że to tylko psychologia. Sugestia. Reakcja umysłu na przytłaczającą atmosferę miejsca. Inni z kolei szukają przyczyn w akustyce starych murów i drganiach metalowych drzwi. Pewnie część z tych rzeczy da się wytłumaczyć logiką, ale co z tą resztą? Co z tymi, którzy widzieli cienie nad ławkami? Co z postaciami dzieci przemierzającymi puste sale? Albo duchem więźnia stojącym przy tablicy? Świadkowie nie potrafią o tym zapomnieć. Dyrektor Sofera wciąż widzi postać przy ławce.