Eric Blair

To jest Enigma w RMF Classic. Sekrety życiorysów ludzi, którzy tworzyli XX wiek. Przemysław Semczuk. Był brytyjskim oficerem w imperialnej policji w Birmie. Porzucił dobrze płatną pracę, by spełnić marzenie i zostać pisarzem. W tym celu mundur zmienił na łachmany i mieszkał w przytułkach. Napisał kilkadziesiąt esei, kilka książek i sześć powieści. Przynajmniej dwie z nich zna niemal każdy, a zawarte w nich określenia weszły do języka. Poznajmy postać Erika Blaira, który książki publikował pod pseudonimem. 25 czerwca 1903 roku w Motihari w Indiach Brytyjskich Ida Mabel Blair z domu Limousin rodzi syna, któremu wraz z mężem nadają imię Eric.

Rodzina Blairów jest dobrze sytuowana. Richard Blair pracuje w Departamencie Opium nadzorując produkcję i przechowywanie opium sprzedawanego do Chin. Dziadek Erica był pastorem anglikańskim również w Indiach, a pradziadek właścicielem plantacji niewolników. Natomiast Ida jest na wpół francuską, urodzoną i wychowaną w Birmie, gdzie rodzina żyła ze spekulacji finansowych w koloniach brytyjskich. Rok później Ida wraz z Ericiem i jego 5 lat starszą siostrą wyjeżdża do Anglii, by zamieszkać w hrabstwie Oxfordshire nieopodal Londynu. Richard Blair odwiedza rodzinę tylko w 1907 roku. Akurat w tym czasie Eric zostaje wysłany do szkoły przy klasztornej prowadzonej przez francuskie siostry Urszulanki. Spędza tam cztery lata i dzięki rodzinnym koneksjom otrzymuje stypendium w Szkole Świętego Cypriana w Eastbourne w East Sussex.

Szkole, której od początku nienawidzi, ale przez kolejnych pięć lat opuszcza ją tylko w czasie wakacji. Choć matka nie powiedziała mu o stypendium, szybko zauważa, że pochodzi z biedniejszej rodziny. W 1912 roku Richard Blair powraca z Indii, by zamieszkać z rodziną. W czasie wakacji Eric poznaje Jacintę Burdicką, córkę sąsiadów. Dziewczynka spotyka go, gdy stoi na głowie. Zapytany dlaczego to robi odpowiada, że stojąc na głowie bardziej zwraca na siebie uwagę niż stojąc na nogach. Nie do końca jest to prawdą, bowiem Eric zwraca na siebie uwagę tyczkowatą posturą, co często jest powodem szkolnych żartów. W każdym razie to spotkanie staje się początkiem młodzieńczej przyjaźni, wspólnego czytania i pisania poezji i marzeń o pisarstwie. Po ukończeniu szkoły Świętego Cypriana Eric otrzymuje stypendium w Eton, ale z powodu braku miejsc jeden semestr spędza w Wellington.

Ta szkoła jeszcze bardziej mu się nie podoba i z ulgą w maju 1917 roku rozpoczyna naukę w King's Scholar w Eton. Jest szczęśliwy, choć nie przykłada się do nauki i po czterech latach staje przed poważnym problemem. Nie ma szans na kolejne stypendium, by rozpocząć studia, a rodziców nie stać na opłacenie czesnego. Rodzina decyduje, że Eric powinien wstąpić do policji imperialnej w koloniach brytyjskich. Babcia Blaira ze strony matki mieszka w Moulin Mien, więc wybiera przydział w Birmie, wówczas prowincji Indii Brytyjskich. W październiku 1922 roku wchodzi na pokład parowca SS Herefordshire, aby po miesiącu podróży dotrzeć do Rangunu. Po krótkim pobycie w szkole policji w Mandalay zostaje zastępcą superintendenta okręgowego w Majmio z pensją 525 rupii miesięcznie.

W przeliczeniu na funty to spora suma, a przy cenach w koloniach wręcz fortuna. Obiad w dobrej restauracji dla Europejczyków kosztuje zaledwie 2 rupie, a za 10 można wynająć na miesiąc służącego. Jednak Eric ma zaledwie 20 lat i obywa się bez służby. Jego rówieśnicy nadal się uczą, a on jako oficer odpowiada za bezpieczeństwo Po 200 tysięcy ludzi większość czasu spędza samotnie, głównie czytając lub odwiedzając lokalne kościoły baptystów. Szybko opanowuje język birmański, mówi na tyle płynnie, by móc rozmawiać z birmańskimi kapłanami. Dla dodania sobie lat zapuszcza wąsy w kształcie ołówka, które pozostaną mu do końca życia. Pod koniec 1924 roku zostaje wysłany do Syriam, bliżej Rangunu. Jest tam rafineria Burman Oil Company.

I nawet to jest okazją do obserwacji. Wiele lat później, w 1946 roku, opublikuje szpitalne doświadczenia w eseju Jak umierają biedni. Póki co, po wyjściu ze szpitala zostaje okradziony. Nie chcąc prosić ciotki o pomoc, znajduje pracę pomywacza w jednym z drogich hoteli przy Rue de Rivoli. Tę pracę również wykorzysta w pisarskiej karierze. W sierpniu 1929 roku londyńskie doświadczenia włóczęgi opisuje w eseju The Spike, który wysyła do wydawców magazynu New Adelphi. Tytułowy Spike to potoczna nazwa przytułku dla bezdomnych. Tekst zostaje przyjęty do publikacji, ale wymaga jeszcze wielu poprawek. Po prawie dwóch latach spędzonych w Paryżu Eric Blair wraca do Anglii, by zamieszkać z rodzicami w nadmorskim miasteczku Southwold, w którym jego siostra prowadzi herbaciarnię.

Pracuje jako Nauczyciel i korepetytor poznaje wielu miejscowych, w tym Brendę Salkald, córkę duchownego, nauczycielkę wychowania fizycznego w szkole dla dziewcząt St. Felix. Salkald odrzuca jego oświadczyny, ale pozostaje przyjaciółką. Nie jest to przyjemne doświadczenie, choć na powodzenie u kobiet Eric nie może narzekać. Mieszkając w Southwold, udziela korepetycji i pisze recenzje dla magazynu Adelphi. Jednocześnie wciąż organizuje wypady do Londynu, gdzie korzystając z mieszkania znajomych, niczym dr Jekyll i pan Hyde, przeistacza się z Blaira w Bartona. W przytułkach i noclegowniach nazywanych Keeps and Spikes na londyńskim East Endzie i jako robotnik na polach chmielu w hrabstwie Kent, zbiera materiały do artykułów. Przez cały czas prowadzi dziennik. Wreszcie w 1931 roku

Jednorazowo to spora kwota, ale licząc ile lat Blair pracował i co musiał znosić, raczej symboliczna. Musi jednak poprawić tekst, a przede wszystkim zmienić tytuł. Ostatecznie przyjmuje Dawn and Out in Paris and London w polskim wydaniu z 1992 roku na dnie w Paryżu i w Londynie. Ma jednak jeszcze jeden problem. Powieść jednoznacznie ukazuje, że jest uczestnikiem wydarzeń, a nie chce, by nazwisko szanowanych rodziców zostało skojarzone z Wu Chengą. A o tym, jaki pseudonim literacki przyjmie Eric Blair, opowiem już za chwilę. To jest Enigma w RMF Classic. Sekrety życiorysów ludzi, którzy tworzyli XX wiek. Przemysław Semczuk.

W kwietniu 1944 roku ma gotową kolejną powieść – Folwark Zwierzęcy. I tym razem Golancz odmawia publikacji, uznając książkę za atak na reżim Związku Radzieckiego – sojusznika w wojnie. Podobnego zdania są inni wydawcy. Tekst przyjmuje Jonathan Cape, jednak po czasie i on rezygnuje z publikacji Folwarku po rozmowie z Peterem Smollettem, urzędnikiem Ministerstwa Informacji. Po wojnie okaże się, że Smollett, a właściwie Hans Smolka, był agentem NKWD. Dla odmiany Amerykanie nie dostrzegają w folwarku zwierzęcym wyraźnej metafory, ale są sceptyczni, bowiem w Stanach Zjednoczonych źle sprzedają się książki o zwierzętach. Eric i Eileen nie mogą mieć dzieci. Ona choruje na raka macicy, a on jest bezpłodny.

Szwagierka Eileen, Gwen, pomaga im w staraniu o adopcję. W 1944 roku adoptują trzytygodniowego chłopca nadając mu imiona Richard Horacio. Eileen rezygnuje z pracy, ale Eric pisze tak dużo, że bez problemu może utrzymać rodzinę. Pod koniec wojny zostaje korespondentem, podążając za frontem w Niemczech. Widzi wyzwolony Paryż, a później zniszczoną kolonię i Stuttgart. Wtedy dociera do niego tragiczna wiadomość z domu. Z powodu raka macicy Eileen trafia do szpitala, by wykonać histerektomię. Eric nie wie o operacji, bo Eileen nie chce go martwić i liczy, że szybko wróci do zdrowia. Niestety po podaniu środka znieczulającego dochodzi do wstrząsu. Umiera na stole operacyjnym 29 marca 1945 roku.

Eric Blair umiera w wieku 46 lat. The Economist pisze, że być może był najlepszym kronikarzem kultury angielskiej XX wieku. Wielkie dzięki i do zobaczenia! W swoich esejach sporo uwagi poświęcał sprawom kulinarnym. Opracował nawet 11 zasad podawania herbaty. Jeszcze w 1946 roku na zlecenie British Council napisał esej o brytyjskiej kuchni. Opisał brytyjską dietę jako prostą, dość ciężką, być może nieco barbarzyńską, której gorące napoje są akceptowalne przez większość godzin dnia.