EKSMISJA jądrowa na PODBRZUSZU strategicznym ROSJI - 12.02

USA i Armenia podpisały umowę o cywilnej współpracy jądrowej. Układ zakłada transfer technologii, reaktorów oraz wymianę paliwa jądrowego z rosyjskiego na amerykańskie. To uderzenie we wpływy rosyjskiego Rosatomu, które może mieć także przełożenie polityczne w postaci słabnięcia wpływów Rosji. Armenia to była republika sowiecka pozostająca historycznie w obszarze wpływów Federacji Rosyjskiej. Jednakże w ostatnich latach dystansuje się wobec Rosji. Ormianie zawiesili w lutym 2024 roku członkostwo w Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym pod patronatem Rosji po tym jak nie zareagowała ona na agresję Azerbejdżanu. Luka została wykorzystana przez Amerykanów, którzy doprowadzili do rozmów o traktacie pokojowym między Azerami i Ormianami. Elementem rozmów jest rozwój współpracy gospodarczej TRIP, czyli Trump Route for International Peace and Prosperity.

To szlak logistyczny o długości 43 km, który połączyłby Turcję, Armenię, Azerbejdżan i eksklawę azerską na Hiczewan. Amerykanie wykorzystują więzie gospodarcze do stabilizacji w regionie Kaukazu Południowego, a kolejnym elementem jest współpraca jądrowa z Armenią. To nie tylko zagrożenie dla Rosjan w sektorze jądrowym, ale także wzrost wpływów USA na podbrzuszu strategicznym Kremla. Kaukas Południowy jest pełen konfliktów etnicznych, jak te między Azerbejdżanem a Armenią, a także bogaty w surowce. Ciągną się przez niego szlaki dostaw, w tym gazu i ropy. Amerykanie wspierali w przeszłości szlaki alternatywne wobec rosyjskich, jak ropociąg Baku Tbilisi Seishan, który został uruchomiony w 2006 roku i pomógł omijać Rosję przy dostawach ropy kaspijskiej na rynki globalne, czy południowy korytarz gazowy, uruchomiony w 2020 roku pod patronatem Unii Europejskiej,

PODBRZUSZU na PODBRZUSZU Armenia posiada obecnie jeden reaktor jądrowy w technologii rosyjskiej WWER o mocy 376 MW. Rosatom pracuje nad przedłużeniem jego pracy do 2036 roku. Memorandum w tej sprawie i w sprawie budowy nowych reaktorów rosyjskich zostało podpisane w 2022 roku, ale nie ma rozstrzygnięcia w tej sprawie.

W międzyczasie doszło do inwazji Rosji na Ukrainie. W styczniu 2024 roku Ormianie podali, że chcą zbudować nową elektrownię jądrową i biorą pod uwagę technologie z Rosji, USA oraz Korei Południowej. Umowa o cywilnej współpracy jądrowej USA-Armenia z lutego 2026 roku jest kontraktem zawartym dotąd np. z Polską czy Słowacją. Zakłada transfer technologii oraz dostawy paliwa jądrowego. Sama wymiana paliwa z rosyjskiego na amerykańskie nastąpiła już w innych krajach, w których istniały wpływy rosyjskie w sektorze jądrowym. Westinghouse z USA zawarł w Czechach kontrakt na dostarczenie prętów paliwowych do elektrowni Dukowany, a wcześniej dostarczał je do Temelina. Amerykanie zakończyli w 2025 roku pierwszy pełny przeładunek paliwa w tym drugim obiekcie.

Pilotażowe projekty wymiany paliwa na amerykańskie pojawiły się na Ukrainie jeszcze w 2005 roku, ale proces przyspieszył po inwazji z 2022 roku. Zakłada m.in. wspólną produkcję prętów paliwowych oraz memorandum w sprawie budowy do 9 reaktorów technologii amerykańskiej AP-1000. Wiceprezydent USA Jay DeVance zapowiedział w Armenii, że układ przewiduje 5 miliardów dolarów zaangażowania w armeński sektor jądrowy na początek, a długofalowo kolejne 4 miliardy dolarów w kontraktach w łańcuchu dostaw paliwa jądrowego. Kładł nacisk na promocję małych reaktorów jądrowych SMR. World Nuclear News wskazuje, że ogłoszenie układu z Armenią nastąpiło niedługo po spotkaniu prezesa rosyjskiego przedsiębiorstwa jądrowego Rosatom z przewodniczącym Zgromadzenia Narodowego Armenii Alenem Simojanem.

W sprawie postępów rozmów o wydłużeniu pracy armeńskiej elektrowni jądrowej oraz możliwości budowy nowych reaktorów. Warto przy tym dodać, że zaangażowanie Ameryki w Armenii ma charakter długofalowy, chociaż obecnie patronuje mu Donald Trump. Jeszcze w styczniu 2025 roku administracja Joe Bidena zawarła traktat o współpracy strategicznej z Armenią, w której są fragmenty poświęcone współpracy w energetyce jądrowej. Rosyjska przestrzeń informacyjna pełna jest komentarzy na temat neokolonialnej polityki USA na Kaukazie. Rosjanie interpretują potencjalny kurs Armenii na Zachód jako zagrożenie dla ich interesów. Chociaż Ormianie balansują wciąż między blokami politycznymi, Amerykanie podjęli kolejne kroki bijące w Rosjan na ich podbrzuszu strategicznym.