Mentionsy Mentionsy
Drugi Rzut OKA
Drugi Rzut OKA

Tata widmo. Eurosieroty idą na terapię

07.09.2025 ·51 min 16 s

Jestem w takim miejscu, w którym mówię: jebać taki kapitalizm, który mi zabrał ojcaDział reportażu OKO.press przedstawia audioreportaż na podstawie tekstu Olgi Ledzion "Tata widmo. Eurosieroty idą na terapię". Realizacja i opracowanie muzyczne: Filip Przybylski i Longstreet Studio.

W okresie, kiedy już pracował na Londzie, w Bremerhaven, zdarzało się, że wsiadał w auto i robił ponad tysiąc kilometrów, żeby nas zobaczyć. Jechał pół doby, żeby kolejne półtorej pobyć ledwo żywy ze zmęczenia w domu. Potem przyjeżdżał coraz rzadziej. Byliśmy starsi, zajęci swoim życiem i mama zaczęła jeździć do niego. Bywał w domu trzy, cztery razy w roku. Nasza trójka miała życie tutaj, a ojciec w Bremerhaven. Taki ojciec widmo. Mnóstwo go ominęło. Nie było go, kiedy rzeczy się działy, ale też nie był w nie włączany, bo byliśmy we trójkę paczką, która ogarniała swój świat i nauczyliśmy się funkcjonować bez jego fizycznej obecności.

To jest łatwe i wygodne życie pod wieloma względami. Jak się próbuję postawić w sytuacji mojej mamy, to myślę, ja pierdolę, ile ta kobieta ogarnęła. I też oczywiście tak patrzę na mojego ojca. Teraz zdaję sobie sprawę, w jakim trybie pracował. W typowej kulturze zapierdolu po 1989 roku, czyli praca jest święta. Ich pokolenie nie rozmawia o emocjach. Kiedy zaczęłam głośno mówić, że nigdy go nie było, że w czymś nie uczestniczył, to on wychodził z narracją, że pracowitością i determinacją doszedł do czegoś w życiu, poniekąd racjonalizując swój wybór i zdejmując ciężar ze wszystkich jego konsekwencji.

Nie dewaluuję jego wyborów. Jestem wdzięczna, że mogliśmy tyle osiągnąć, ale ceną tego jest brak relacji. Zdejmuję zasłonę milczenia z tego, że go nie było i to miało szereg poważnych konsekwencji dla wszystkich. Natomiast tata szybko ucina. Ale przecież wiesz, że musiałem. Nie chcę tego postrzegać w kategorii wyboru, bo on trzyma się kurczowo argumentu, że człowiek de facto w tym systemie nie ma wyboru. Możesz być albo leniem, który oczekuje, że ktoś mu coś poda pod pysk, albo będziesz self-made manem, który bierze życie za ryj i do wszystkiego dojdzie sam. O kosztach się nie mówi. Jest idea poświęcenia dla rodziny. Chociaż nigdy mi niczego nie wypomnieli.

Nieobecność znacznie ważniejsza. Większość z tych rzeczy, które były w mojej rodzinie, są też winnych, tylko w innych proporcjach, bo ojciec mieszka, ale jest tak zaaferowany robotą, że nie uczestniczy w życiu rodzinnym. W rodzinach, gdzie rodzic był czasowo niedostępny, to jest po prostu rozciągnięte do ekstremum. W większości domów jest tak, że królestwem matki jest kuchnia, a ojciec nie umie podać obiadu i tylko jedna osoba wie, czym się czyści kibel i gdzie ten środek znaleźć. W nieobecności mojego ojca nie chodzi o to, że przez to moje dzieciństwo było złe, bo ja tego tak nie postrzegam, tylko że jego nieobecność była znacznie ważniejszym czynnikiem, niż mnie się wydawało.

Mieszka z nimi, nie chce się wyprowadzić. Lodówka pełna, zakupy zrobione. Czasami ma jakieś obowiązki domowe. Przynieść coś z garażu, wytrzepać dywan. Tata inwestuje w rodzinę. Kupił nam wszystkim nowe auta z salonu. Mieszkanie mają duże. Jak ma jakiś biznes, to dzwoni. Pamiętasz, że za dwa miesiące przegląd auta? To auto to taki jego sposób okazywania miłości. Nasz common ground. Na urodziny piszemy do siebie na Messengerze. Mamy grupkę rodzinną. Ja wysyłam im zdjęcia kotów, oni zdjęcia z wakacji. Byli na All Inclusive i przysłali mi foto łabędzia zrobionego z ręcznika w okularach mojego taty.

Słowo eurosierota usłyszałam na lekcji WOS. Pomyślałam, że dokładnie oddaje moją rzeczywistość i jest dla mnie neutralne. Refren dzieciństwa, oczekiwanie i tęsknota. Po każdym jego wyjeździe, przez kilka dni spałam z mamą w ich łóżku. Płakałyśmy. Kiedy zbliżał się moment powrotu do Danii, chodził zdołowany, ale mimo wszystko przez tyle lat tam wracał. Wieczorne rozmowy przez telefon. Codzienny rytuał przez miesiące rozłąki. Chciałabym dziś umieć tak z nim rozmawiać, bez oporów, dystansu, jak wtedy. Może napiszę mu w liście, co czuję? Oni poznali się pod koniec podstawówki. Jeździli do siebie rowerami.

Zaczęłam mieszkać na dwa domy. Mieszkali mniej więcej w tej samej odległości od mojej szkoły. Kiedy byłam tylko z tatą, to się cieszyłam. Liczyłam na przełom, że będziemy ze sobą bliżej. Graliśmy na konsoli, jeździliśmy pochodzić po galerii handlowej. Nie trwało to długo. Pół roku po rozwodzie tata był już zaręczony. Wziął ślub, miał kolejne dziecko. Miałam złe nastawienie do jego nowej żony. Chętnie bym go teraz zapytała, czy gdyby tak szybko nie wszedł w nowy związek, to może bylibyśmy teraz ze sobą bliżej. Mama zamieszkała z nowym partnerem i jego nastoletnią córką. Do domu wracałam tylko na wieczór, żeby się przespać do szkoły. Czasem nocowałam u znajomych.

Jak pierwszy raz usłyszałam słowo pracoholik, pomyślałam, że to tata. Teraz jest w Polsce częściej, bo ma czteroletnią córkę, buduje drugi dom, też od podstaw, też za własne, nie za pożyczone. Obawiam się, że jego nowej żonie może się wydawać, tak jak kiedyś mamie, że jak tata skończy budować drugi dom, to zniknie powód wyjazdów. Ale te wyjazdy są tak ogromną częścią jego życia, że pewnie nie wyobraża sobie innego. Zapytam go, chcesz tam jeździć do emerytury? Zerwane więzi z bliskimi są tego warte? Podwójna ilość miłości.

Zabili całą służbę. Oma wróciła po wojnie. Musiała wyjść za Polaka, żeby utrzymać kamienicę. Pół wieku później tata musiał wyjechać, żeby kamienica przetrwała. Kiedy byłam dzieckiem, miałam pokój z widokiem na dom rzeźnika. Czułam, że do mnie mówi. Dom stoi pusty. Umiera. Tragiczny jego los. Chciał być kochany, a widział tylko śmierć. Całe moje życie widziałam, jak powoli się zapada, jak pokazuje swoje żebra. Ktoś kiedyś się tam schronił. Wiem, bo wbrew zakazom rodziców, eksplorując jego wnętrze, znalazłam dziecięcy wózek.

Łączyliśmy się przez Skype'a. Obraz się zacinał, głos dochodził z opóźnieniem. Wygłupialiśmy się z bratem przed kamerką, żeby go rozbawić, ale czułam, że to nie wystarcza. Dorastałam, a jego nie było. Mówił, że nie chce być ojcem, który dopiero po powrocie zorientuje się, że dzieci już dorosły. Nie wyszło. Z bratem mieliśmy bliską więź. Mieszkaliśmy w jednym pokoju. Gdy tata wyjeżdżał, ja stałam w oknie i machałam, a on układał Lego w kącie. Brat od czterech lat jeździ w wakacje do Holandii. Praca sezonowa w ogrodnictwie. Zbiera na auto. Odnajduje się poza domem, poznaje ludzi, jest zadowolony.

Ostatnio znalazłam taty filmik sprzed kilkunastu lat. Ziarnisty obraz. Tata mówi cicho. Natalka, ty śpisz, a ja zaraz muszę wyjechać z domu, ale wrócę niedługo. Bardzo cię kocham. Przenoszone jabłuszko. Jego wyjazdy pozwoliły spłacić długi zaciągnięte na remont domu. Kiedy wracał po kilku miesiącach, nie potrafił odnaleźć się w codzienności. To źle wpływało na relacje z mamą. Pomagał jej w interesie, ale wiedział, że i tak zaraz znowu wyjedzie. W naszej rodzinie nie było zwyczaju rozmawiania o problemach.

Kocham go, ale teraz między nami jest dystans. Nie przytulam się, nie zwierzam. Rozmawiam głównie z mamą. Często myślałam o tej straconej bliskości, o utraconym dzieciństwie, dorastaniu dzieci bez ojca. Empatyzowałam z taty poczuciem winy i z nieodwracalnością przeszłości. Kilka lat temu odbyłam z nim rozmowę. Powiedziałam, że nie mam mu za złe, że tak to wyglądało i że to nie jego wina. Nie wiem, czy uwierzył. Pośród wybitych szyb skrzypiących mokrych schodów, kurzu i nierównych ścian dostrzegłam życie. Dwie zbłąkane dusze chciały się wydostać.

Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.