Mentionsy Mentionsy
Dobre książki
Dobre książki

Radek Rak o nowej książce "Agla"

28.07.2022 ·40 min 47 s · 5 rozdziałów
0:05 · Wprowadzenie i opowieść o Nagrodzie 1

Dobre książki. Georgina Gryboś-Szczepanik, kolejna audycja, kolejny odcinek Dobrych Książek w Radiu Kraków Kultura, a ze mną mój dzisiejszy gość Radek Rak, pisarz, lekarz weterynarii. Zapowieść, baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakubie Szeli otrzymał nagrodę literacką Nike, nagrodę imienia Janusza Zajdla, nagrodę imienia Jerzego Żuławskiego oraz European Science Fiction Society Award w kategorii Best Written Work of Fiction. Wszystko się zgadza. Chyba się zgadza, tak. Dzień dobry, witam państwa, cześć.

1:51 · Kontynuacja Agli 18

I podejrzewam, że w ciągu najbliższych miesięcy uda mi się ten drugi tom skończyć. Na trzeci tom napisze się wtedy, kiedy się napisze, ale to jest jedna ciągłość fabularna, więc tak naprawdę do Agli podchodzę jak do jednej książki. I te odstępy pomiędzy tomami będą z pewnością krótsze niż wcześniej były odstępy, przeważnie trzyletnie pomiędzy każdą moją książką. Podejrzewam, że w przyszłym roku, to znaczy jestem pewien, że w przyszłym roku państwo będą mieli drugi tom i mam nadzieję, że w kolejnym roku będzie cała ta książka zakończona. Pewnie do tego czasu będę już miał tej Agli dosyć, bo to jest troszkę tak, jak Wietrzostek pisał w pełni w czasie o tym, że pewne rzeczy są takie, że się z nich człowiek wypisuje. To znaczy trzeba napisać jakąś książkę, trzeba podjąć jakiś temat, ale potem nie za bardzo się ma już

Ten Kraków nie był tak bardzo istotnie wpleciony w jego książki. On stanowił raczej tło scenerii, no bo jakąś scenerię musimy mieć. Podobnie jak z tematów wiejskich muzykantów wypisał się z oberkami do końca świata. I już potem do tego tematu nie wracając, albo wracając gdzieś tam na marginesach, bo powiedział tą książką wszystko, co dla niego było istotne. I tak, ja bardzo wiele tematów, które były dla mnie istotne wypowiedziałem w baśni o wężowym sercu i nie mam już zamiaru do niektórych rzeczy wracać. I tak mam świadomość, że dużo rzeczy, które mnie nurtuje, przez które prowadzi mnie Agla, po skończeniu tej książki już będzie dla mnie znacznie mniej istotne. Ja sobie opowiem Aglą wszystko, co chciałem sobie opowiedzieć. Nie na temat świata przyrody, bo świat przyrody akurat to jest to, co jest obecne w każdej mojej książce, ale na inne tematy.

Dla mnie jest to dokładnie takie samo cierpienie. I jak organizmy, może nawet nie, że zostały stworzone, tylko w jaki sposób się wykształciły, Po to, żeby się tylko rozmnożyć, a potem cierpieć. To doskonale widać również w świecie owadów. Zwłaszcza w świecie owadów, kiedy mamy u tych owadów, które przychodzą przeobrażenie zupełne. Na przykład u motyli, czy u błonkówek. Tak naprawdę ten owad rozwija się przez długie miesiące, czasami nawet lata, jeżeli idzie o chrabąszcze chociażby. Po czym wtedy, kiedy ona przeobraża się w tę postać dorosłą, no to ona ma za zadanie tylko się rozmnożyć, potem jest do niczego niepotrzebna.

I to była dla mnie straszna taka zagadka przyrody. To znaczy to było coś, co było dla mnie tak kompletnie obce i jednak odmienne od ludzkiego życia, że było fascynujące. Ale dlatego, że próbowałeś odnaleźć sens, wywołać w życiu inny? Szukanie sensu w świecie przyrody, to jest z mojego punktu widzenia przyrodniczego rzeczą bardzo zgubną, bo prowadzi na różne intelektualne manowce. A przynajmniej szukanie takiego sensu, jak my jesteśmy przyzwyczajeni o sensie myśleć. Przyroda po prostu jest i po prostu to jest i to tak funkcjonuje. Ale ta odmienność, ta obcość to wydaje mi się, że to był taki poziom niezrozumienia tego obcego jak główny bohater Solaris Lema.

Normalnie w naszym odczuciu. Po czym ci ludzie w tym basenie umierają? I potem przychodzi jedna osoba z tego pokolenia, która się nie rozmnażała, czyli ten Watran Aurajo tytułowy i wyławia dzieci i jest odpowiedzialny za ich wychowywanie. I to była strasznie właśnie taka owadzia perspektywa, Wydaje mi się, że ten Watran Aurajo również, ja sobie tego nie uświadamiałem chyba właściwie do tego momentu, ale na pewno w duży sposób wpłynął, że Agla powstała. No bo Agla kręci się, no bo właśnie, ja mówię i mówię i mówię i nie powiedziałem o czym jest Agla, przepraszam. Jak jest ten filar, no więc świat, który jest głęboko człowiekowi nieżyczliwy,

To jest zbieżne z gnostyckim myśleniem o świecie, a nie chrześcijańskim. Więc co by było, jakbyśmy mieli taki świat, w którym wśród ludzi wygrał ten gnostycki sposób myślenia o rzeczywistości? Jak ten świat by wyglądał? W jaki sposób rozwijałaby się nauka? Jakie dziedziny wiedzy byśmy mogły rozwinąć bardziej niż u nas? A jakie pozostałyby w powijakach, gdybyśmy przyjęli ten paradygmat złego świata? Bo akcja Agli, ona się dzieje w tym świecie na początku XXI wieku, mimo że to jest rzeczywistość bardzo odbiegająca od tej jaką my widzimy za oknem. A drugi taki filar, na którym jest ta powieść oparta, to jest właśnie przeobrażenie zupełnie owadów.

Zawsze to były jednak rzeczy gdzieś tam bardziej wokół mnie tu oscylujące, czy wokół historii, czy wokół ludowości i innych rzeczy, które mnie aktualnie w życiu interesowały. Teraz mnie zainteresowało akurat to. To też był trochę odpoczynek dla mnie po baśni o Wężowym Sercu, która mnie trochę, która mi dużo opowiedziała o świecie wokół mnie i o mnie samym, ale mnie jednocześnie to trochę sponiewierała. Agla też mnie sponiewierała już w tym momencie, ale w zupełnie inny sposób. A przy Agli, przy pisaniu Agli, przy tworzeniu bohaterów przypominałeś sobie, jak było, kiedy ty byłeś nastolatkiem, albo kiedy ty się przepoczwarzałeś, przynajmniej w takim konkretnym momencie swojego życia? Obawiam, że ja nie jestem szczególnie dojrzałym człowiekiem.

Natomiast to nie było tak, że przenosiłem jakieś znajome osoby do Aglii. Raczej wydawało mi się, że W sumie nie wiem, nie racjonalizowałem, to znaczy to jest zawsze trudne pytanie o to, dlaczego się coś napisało, jak się coś napisało, no bo kiedy się pisze, to gdybym zaczął się zastanawiać, jak coś powinienem zrobić, to by mnie to sparaliżowało i niczego bym nie napisał. Ale nigdy nie zastanawiałeś się nad tym, co na przykład dany rozdział albo co dany wybór twojej głównej bohaterki może spowodować w głowie czytelnika? Nigdy nie zastanawiałeś się na przykład nad tym, że opisując scenę, kiedy Sofia się zawstydza, kiedy ma miesiączkę, kiedy nie wie co ze sobą zrobić, jak się schować, kiedy uczy się w ogóle swojego ciała, trochę przez osoby, które poznaje oczywiście, ale też robi to samodzielnie.

Ale głównym moim założeniem było, że ja sobie stworzę, że główna bohaterka będzie kimś zupełnie odmiennym. Zresztą Sofię nie wymyślałem. Ona w pewnym momencie do mnie przyszła, bo kiedy zakończyłem pisanie baśni o wężowym sercu, to zabrałem się za zupełnie coś innego. Ale któregoś dnia Agla się narodziła z takiego rozbłysku. To znaczy przyszła Sofia i opowiedziała mi swoją historię. Zapukała do drzwi i powiedziała słuchaj Radek. Tak, że teraz piszesz o mnie, tam też wszystkie inne rzeczy, to zostaw. One gdzieś tam przeszły potem do Agli, na przykład wątek Dymitra Drakowa i Ubez i takiego fantastycznego systemu totalitarnego.

Ale twoja bohaterka w ogóle jest dość specyficzna. Przepraszam, że ci wchodzę w słowo. Bo ona w żaden sposób nie jest magiczna w takim fantastycznym rozumieniu, do którego my jesteśmy przyzwyczajeni. Ona nie jest superbohaterką. Nie, nie jest. Nie jest obdarzona jakimiś nadzwyczajnymi umiejętnościami. Nie jest wybrańczynią i nic w tym stylu. To nie jest osoba, która odkrywa jakieś swoje magiczne czy inne nadprzyrodzone zdolności. To nie to przepoczwarzenie. Nie, to nie to przepoczwarzenie. I się uczy jak z tymi zdolnościami się uporać. Ona nie ma ratować świata. Ona ma bardzo osobistą, prywatną i silną motywację, która nie jak się ma do tego jak ten świat wygląda. Sofia nie chce zmieniać świata.

Cała rodzina w Encanto jest właśnie obdarzona dość niezwykłą mocą, poza jedną dziewczynką. I ta moc, która okaże się jej mocą, jest powiedziałabym bardzo prozaiczna, bardzo prosta i każdy z nas najprawdopodobniej może ją w sobie odnaleźć. To jest bardzo piękna bajka. Ale to jest bardzo ważne, bo literaturę przygodową, nie wiem jak państwo, ale jeżeli ja sięgam po takie książki, to sięgam po nie po pierwsze, aby na chwilę uciec od tej rzeczywistości, która mnie otacza, aby na chwilę znaleźć się w miejscu, które jest dla mnie domem. A po drugie, żeby usłyszeć jednak jakąś opowieść o mnie samym. I jeżeli ja słyszę o jakimś bohaterze, który dokonuje bohaterckich czynów dlatego, że ma nadprzyrodzone moce, to myślę sobie, aha, no dobra, ale to nie o mnie.

Radek, to nie dasz rady. Nie, to tak. To jest takie... Rzeczywiście, masz rację. To jest taka myśl, która się pod tym wszystkim może kryć. A myśl kryjąca się pod opowieścią o Sophie jest zupełnie odmienna. Ale powiedziałeś, że świat, który kreujesz, jest twoim domem. Dom kojarzy się z ogromnym bezpieczeństwem. Sofia też ma takie momenty, w których próbuje nazwać, co jest domem, bądź nie domem. Gdzie czuje się dobrze i dlaczego akurat w danym miejscu czuje się dobrze. Czyli dom kojarzy się z czymś bezpiecznym. Świat, który stworzyłeś w Agli, nie jest dla mnie bezpieczny. Jest okrutnym, okropnym światem. Tak, bo jest to logiczne następstwo tych założeń, które są przyjęte.

Mnie to męczy strasznie jako czytelnika. Ja wolę opowieści trochę innego typu jednak. A czy uważasz, że dzieje się dużo w Agli? Czy wyważyłeś, czy jest wręcz momentami spokojnie? Jak ty to oceniasz z tej drugiej strony? Mi się wydaje, że tam się mało dzieje. Napisałem książkę przygodową, że mało się strzelają, mało się ścigają, mało się biją i tak doszedłem do wniosku, że no... A znowu napisałem coś inaczej niż zazwyczaj chyba. Ja cały czas utrzymuję, że Agla jest powieścią przygodową, ale rzeczywiście bardzo dużo się dzieje w głównej bohaterce i bardzo dużo się dzieje

Takich rzeczy, które zasadniczo w powieściach przygodowych się nie pojawiają. Jak mamy w drugiej połowie, kiedy Sofia jest w podziemiu, To tak naprawdę nie spotykają tam praktycznie żadne przygody. Tam jest jedna scena, gdzie coś ktoś kradnie i w ogóle. A ile tam się... Uważam, że wtedy się dzieje najwięcej w całej książce, bo najwięcej się dzieje w samej Sofii. Najwięcej ona się dowiaduje i najbardziej ją to odmienia i najbardziej pomaga jej to odmienić świat naokoło. Zresztą ty mi słowy kończysz jeden z rozdziałów, że to był ten moment, kiedy Sofia coś rozumie i znajduje w sobie odwagę, żeby wydać z siebie głos.

Ale dużo rzeczy mi Marta pomogła zrozumieć, które są w tej powieści, które się tam znalazły nieświadomie, a wiele rzeczy też zrozumiałem po którymś tam kolejnym czytaniu. To jest też niepodważalna zaleta posiadania wspaniałej redaktorki i wspaniałego redaktora. No to właśnie teraz mi odpowiedziałeś trochę na pytanie, co zmienia w samym autorze książkę i historię, którą napisał. Zawsze zmieniam. Uważam, że każda książka, którą napisałem, coś we mnie zmieniła. Pomogła mi wygnać jakieś wewnętrzne demony i po każdej książce ja byłem zupełnie innym człowiekiem. I wiem, że też innym człowiekiem będę po napisaniu Agli. Ja się tylko zastanawiam, jakim ja człowiekiem zostanę, jak już będzie koniec trzeciego tomu. Każda książka mnie zmienia w większy sposób.

No chyba tak, mam nadzieję. I opisujesz bardzo realny Kraków, a jednak niekoniecznie realny. Z Krakowem miałem ten problem, którego nie miałem z innymi miejscami, gdzie mieszkałem. Czyli z moim rodzinnym miasteczkiem z Dębicą i z Lublinem, gdzie studiowałem. Bo w Krakowie tak naprawdę miałem wrażenie, że tu nie ma już miejsca na moją opowieść. Że gdybym chciał pisać o Krakowie, to ja będę uzurpatorem, że co ja mogę powiedzieć o Krakowie. Ciężar nazwisk i wielu pokoleń. Ależ oczywiście tak. Było to dla mnie fajne, że mieszkam przy ulicy, gdzie mieszkał Lem na samym początku, jak się przeprowadziłem, ale z drugiej strony trochę mnie to przytłaczało, więc nie pisałem o Krakowie wcale.

To oznacza nazwę tego miasta. Jest Krakowem, jest Krakowem mocno odmienionym, jest Krakowem magicznym, jest Krakowem innym niż my znamy, ale w ramach researchu czytałem na przykład książki Mariusza Wolnego o Krakowie, zwłaszcza jego ostatnią książkę z tych kryminalnych, bo działa się na przełomie XIX i XX wieku. I to była książka, która była dla mnie też fajną przygodą, no bo jest to kryminał, ale to jest taka książka, że jak główny bohater wsiada w dorożkę pod dworcem i jedzie na Kazimierz, to on tam jedzie przez 40 stron i szczegółowo autor opisuje, co on mija po drodze.

Zresztą zrobił ją Igor Myszkiewicz i wyszła fenomenalnie. Nikt mi jeszcze tak ładnie książki nie wydał. Możemy tylko pogratulować i cieszyć się razem z tobą, ale jest pięknie wydana. Jest pięknie ilustrowana i szalenie mi się ona podoba jako przedmiot, jako rzecz, którą mogę wziąć do ręki i obejrzeć. Nigdy tak nie miałem ze swoją książką. A to dość zabawne, bo zdaje się, że ty mówisz o tym, że w ogóle nie przepadasz za otaczaniem się przedmiotami. Czy ja dobrze pamiętam? Tak, ja mam mało przedmiotów. Z przedmiotów w domu mam ubrania i książki. No i laptop. I chyba tyle. Ja się staram mieć jak najmniej rzeczy, a i tak mam wrażenie, że mam rzeczy strasznie dużo bez przerwy.

35:43 · Emocje pisarza 3

Nie tylko emocje, które towarzyszą bohaterom, ale też emocje, które rodzą się w tobie. Czy ciężar, który ja czuję jako czytelniczka, teraz mówię za siebie, bo dla mnie jest to bardzo smutna historia. Czy taki ciężar odczuwa też pisarz? Tak. Pisanie to jest zajęcie, które jest bardzo wyczerpujące emocjonalnie. Dlatego, że to jest zawsze grzebanie w sobie samym, nawet jak się udaje przed sobą, że tak nie jest. Kiedy siadałem do pisania Agli, powiedziałem sobie, nie, teraz to już napiszę taką właśnie kolorową książkę przygodową i nie będę grzebał po różnych ciemnych miejscach w sobie. Wyszło jak wyszło. To znaczy, jeżeli książka ma być autentyczna i jeżeli bohaterowie muszą być prawdziwi, tak żebym ja w nich uwierzył jako twórca i żeby mi się chciało z nimi obcować.

A pierwszy raz w ogóle miałem tylu bohaterów w swojej książce. Miałem tylu tak różnorodnych bohaterów i ja ich wszystkich lubiłem. Bo to są fajni bohaterowie. No może jednej postaci nie lubiłem, ale jak nie lubiłem, to i tak ją rozumiałem. A kogo nie lubiłeś, mogę zapytać? Dimitra Rakowa. To była pierwsza postać, którą wymyśliłem w ogóle z całej tej historii. Ja nie mam do niego takich zupełnie złych emocji, muszę ci powiedzieć. Ja go też trochę poznałem, zwłaszcza dalej, już po zakończeniu pierwszego tomu. Ja jeszcze nie miałam tej szansy, ale widzisz, już biegnę w kierunku sympatii. Chociaż może to nie jest dobry kierunek. No niestety. To była taka postać, którą pierwszą wymyśliłem, bo pomyślałem, kiedy przeczytałem oddział Chorych na Raka, co by było, jakbym napisał książkę o takim fantastycznym związku radzieckim i żebym sobie zrobił bohatera właśnie takiego ubeka.

Oczywiście w Aglii jest na pewno całe mnóstwo rzeczy, które tam nie zagrały, które są złe. Więc jak mi ktoś o tym napisze, to ja się o to nie obrażam. Ja sobie przemyślę, może nawet posłucham i w następnej książce tak nie będzie. To się nazywa pokora autora, a okazuje się, że pokory coraz mniej. Drodzy Państwo, w Radiu Kraków Kultura, w magazynie Dobre książki, moim gościem i Państwa gościem był Radek Rak. Bardzo dziękuję. Dziękuję, było mi bardzo miło. Wszystkie nasze podcasty znajdziesz na radiokrakówkultura.pl

Pokazano wszystkie 22 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.