Datownik 24.11.2023 - Andrzej Bobkowski cz. II

Dobry wieczór Państwu. Przed mikrofonem Paweł Błędowski. Zapraszam na kolejny Datownik. W tym programie wracamy do naszej rozmowy z historykiem literatury i publicystą profesorem Maciejem Nowakiem, a głównym tematem jest oczywiście twórczość i biografia Andrzeja Bobkowskiego. Przychodzi koniec wojny, 1944 rok. On wtedy zajmuje się reaktywacją Księgarni Polskiej w Paryżu. I nawiązuje, myślę, że to rodzina w Krakowie jakoś była tutaj tym inicjatorem, może przez niego, bo nie zachował się żadnych listów, żeby o tym wprost mówił. Dociera do Kazimierza Wyki, który był po winowatym z Birtusami.

Profesor Kazimierz Wyka, który był wtedy redaktorem twórczości. I tam ukazują się właśnie szkice piórkiem. Równocześnie w piśmie polskiej YMCA w Paryżu ukazuje się też fragment Szkiców piórkiem. To Andrzej Chciuk tutaj zaproponował Bobkowskiemu publikację. No i od tego momentu mamy do czynienia z paroma, bo to trzy się ukazały fragmenty w twórczości. Jeden w Razem Młodzi Przyjaciele z opóźnionym, ale tak naprawdę debiutem. Bobkowski, który do 1948 roku, do wyjazdu z Europy, opublikował całkiem sporo tekstów.

Cytat. Bądźmy szczerzy, ale tak naprawdę emigracja to nie ucieczka dla Polski, to ucieczka od Polski. Od grobów, od nieszczęść, od ciągłych próżnych wysiłków. Ucieczka od ciągłego kłopotu. Od ciągłej pracy bez wynagrodzenia, od entuzjastycznej śmierci można chować się za wiele pozorów, na dnie pozostaje zwyczajne i bardzo ludzkie uczucie prawa do szczęścia. Czy to znaczy, że on nie był żarliwym patriotą? Prof. Maciej Urbanowski nawet poświęcił tekst patriotyzmowi Bobkowskiego, a chyba w pierwszym filmie poświęconym Bobkowskiemu, nieżyjący już prof. Jan Błoński mówi, że No, Bobkowski tak się zmaga z tą Polską, ale tak naprawdę to on jest za Ułanem.

On jest w tej tradycji. Podobnie zresztą Gombrowicz w genialnej zupełnie interpretacji w takim dzienniku, kiedy omawia swoją lekturę szkiców piórkiem, to mówi właśnie, że Bobkowski zmaga się z tą Polską, rani sobie ręce, ale tak na gorąco, prawda? Ja myślę, że Bobkowski odrzucał pewną tradycję, to z całą pewnością. To, co nazywamy patriotyzmem romantycznym, a może nawet nie romantycznym, tylko sentymentalnym, bo romantycznym. A on na przykład, jak pisze o Chopinie, to w takim kluczu polskim, prawda?

Mówi, że to jest bez metafizyki, ale właśnie, że to jest polskie, bo to jest ludzkie, tak? Ludzkie w sensie proste. Prosta muzyka czy czysta muzyka, prawda? Bez żadnych tych obciążeń, tam od razu dokłada Wagnerowi, prawda? No bo wiadomo, Wagner to on go nie znosił. Mieszkał parę numerów obok domu, w którym teraz wisi tablica, że Wagner tam właśnie też mieszkał. W Paryżu, myślę o tym adresie. Myślę, że Bobkowski reprezentował taki patriotyzm trzeźwy, który wpoił mu ojciec, generał Henryk Bobkowski, który na przykład w swoich pamiętnikach, on był oficerem armii austriackiej, w swoich pamiętnikach zostawił druzgocący obraz, to już mamy I wojnę światową,

Tak, ale on właśnie tu chciałem powiedzieć, że W tych zachowanych fragmentach dziennika z pierwszego zeszytu, tak mi się wydaje, że to musi być pierwszy zeszyt, myślę tutaj o takim zapisie z grudnia 1939 roku, kiedy toczy się wojna zimowa. Finowie się przeciwstawiają dzielnie Stalinowi. On tam zapisuje taką myśl, że Polska samodzielnie nie odzyska niepodległości, ale będzie musiała to zawdzięczać komuś innemu, ale i tak będzie to kosztowało mnóstwo niepotrzebnie wylanej krwi.

Myślę, że Bobkowski pokazuje unikalne wartości w literaturze polskiej. Ja najbardziej cenię jego teksty podróżne, dzienniki. Cały mamy cykl z dziennika podróży i towarzyszące mu teksty z podróży powojennych po Francji. Ale również jego opowiadania myślę, że warte są nowej lektury, w nowych jakichś kontekstach. Bo tutaj nawiążę, często też trafia się taka opinia, że opowiadania to już jest nie to, że szkice to są, że takie czytelnicy są rozczarowani opowiadaniami.