Datownik 24.11.2023 - Andrzej Bobkowski cz. II

A jeszcze w międzyczasie prowadził taki dziennik podróży, zamachu Stanów w Gwatemalii i podróży do Stanów, czyli z notatek modelarza. Tekst od razu pomyślany do druku. Zachował się maszynopis, który trochę się różni od tego, co zostało opublikowane. Pod koniec życia Już naprawdę pod koniec życia on próbował zredagować, już nie prowadził dziennika, ale spróbował zredagować takie wspomnienia, które nosiły tytuł Mazurki, tak jak w nawiązaniu do Mazurków Chopina. Ale Barbara Bobkowska nadała temu tytuł fragmenty wspomnień. To się ukazało w wiadomościach, ale nie w takiej wersji, w odmiany tego tekstu, mówiąc tak filologicznie, które są w archiwum.

To, co najbardziej, panie profesorze, uderza przy pierwszej, drugiej i trzeciej, podejrzewam, również lekturze szkiców piórkiem, to jest ta niezwykła przenikliwość polityczna Bobkowskiego. I były też zarzuty, że jeszcze przed publikacją on troszeczkę sobie dopisywał tych rzeczy, które już oczywiście wiedział post factum. Czy tak było, czy było tylko sporadycznie? Można użyć tu pewnego paradoksu, którego ja używam, że Andrzej Bobkowski w czasie wojny nie pisał szkiców w piórkę. On prowadził swój prywatny dziennik, tak jak opisałem, w którym dojrzewał jako pisarz, czy dojrzewała też jego świadomość, czym jest to, co prowadzi. Który dopiero stał się szkicami, tak? Tak. On za swojego życia nie opublikował żadnego tekstu bez obróbki literackiej.

Ona jest tam w szkicach piórkiem, to jest taka postać eteryczna trochę. Oni prowadzili normalne małżeństwo z krwi i kości. Natomiast to, o co pan pyta, to jest rozmaite rzeczy. On niektóre swoje proroctwa usunął. Na przykład pisze, szczegółowo tego nie pamiętam, Na parę tygodni przed Pearl Harbor pisze, że teraz Japonia musi zaatakować Amerykę, prawda? I nie wprowadził tego do szkiców piórkiem. Z takich powiedzmy wojskowo-politycznych to raczej się to wszystko znajduje i może tam poprawiał w ten sposób, że jak coś już naprawdę było błędnego w tym rękopisie, no to tego nie wstawiał do szkiców, tylko zostawiał te, które mu się sprawdziły.

No i chlustają synkopy amerykańskiego jazzu, prawda? I wreszcie jakaś ludzka muzyka, a nie te Beethoveny. No tak jest w szkicach. Natomiast w rękopisie jest zupełnie odwrotnie, prawda? On jazz w taki sposób bardzo schematyczny uważał, że to jest jakieś wynaturzenie. Nie cierpiał w ogóle jazzu. Degeneracja muzyki. Tak, tak. No trochę tak jak Niemcy. I uważał, że to jest coś sztrętnego, prawda? Że to jest kakofonia i w ogóle no po prostu to odrzucał jako taki, no właśnie trochę jak te stare babcie u Gombrowicza, tak? W werdyturkę. Fragmentem, który zawsze robi wrażenie na czytelnikach, jest fragment, który pozwolę sobie zacytować. To jest zapisek ze szkiców piórkiem z 7 sierpnia 1944, co ważne.

Cytat. Bądźmy szczerzy, ale tak naprawdę emigracja to nie ucieczka dla Polski, to ucieczka od Polski. Od grobów, od nieszczęść, od ciągłych próżnych wysiłków. Ucieczka od ciągłego kłopotu. Od ciągłej pracy bez wynagrodzenia, od entuzjastycznej śmierci można chować się za wiele pozorów, na dnie pozostaje zwyczajne i bardzo ludzkie uczucie prawa do szczęścia. Czy to znaczy, że on nie był żarliwym patriotą? Prof. Maciej Urbanowski nawet poświęcił tekst patriotyzmowi Bobkowskiego, a chyba w pierwszym filmie poświęconym Bobkowskiemu, nieżyjący już prof. Jan Błoński mówi, że No, Bobkowski tak się zmaga z tą Polską, ale tak naprawdę to on jest za Ułanem.

On jest w tej tradycji. Podobnie zresztą Gombrowicz w genialnej zupełnie interpretacji w takim dzienniku, kiedy omawia swoją lekturę szkiców piórkiem, to mówi właśnie, że Bobkowski zmaga się z tą Polską, rani sobie ręce, ale tak na gorąco, prawda? Ja myślę, że Bobkowski odrzucał pewną tradycję, to z całą pewnością. To, co nazywamy patriotyzmem romantycznym, a może nawet nie romantycznym, tylko sentymentalnym, bo romantycznym. A on na przykład, jak pisze o Chopinie, to w takim kluczu polskim, prawda?

Druzgocący obraz Legionów. Później też nie był entuzjastą Legionów Józefa Piłsudskiego. Przeciwstawił się zamachowi Majorzemu. Ale przecież wychował Andrzeja jak najbardziej w duchu Chciałbym użyć tutaj racjonalnego patriotyzmu. Nie wiem, czy coś takiego istnieje. Natomiast zdecydowanie jest taki, żeby rzucić światło, bo to jest to, co pan przeczytał, to on już w tym momencie wie, co się dzieje w Warszawie. Mamy powstanie warszawskie. I wie, czym to się skończy, takim dylematem niewybieranym.

Dlatego zresztą później ta jego postawa spotkała się ze zrozumieniem, W środowisku Instytutu Literackiego. Z nikim Jerzy Giedroyć tak nie korespondował, a przecież to jest ogromna, obfita korespondencja samego redaktora, jak z Andrzejem Bobkowskim. Nie pozwalał sobie na takie otwarcie. Nie otwierał tej gardy przed większością swoich korespondentów. Jakoś ten Bobkowski Od wielu lat panie profesorze kroczy pan śladami Andrzeja Bobkowskiego, także w Gwatemali, gdzie dobiegło okresu jego życia.

Wiem, że pisze pan książkę. Kiedy będziemy mogli tę książkę trzymać w rękach? Nie lubię tego pytania. Zacznę od tego, że biorąc się za biografię, myślałem, że propozycja napisania dotarła do mnie już po opublikowaniu monografii poświęconej, nazwałem to celowo, pisaniu Andrzeja Bobkowskiego. No i myślałem, że tak, no ja już wszystko wiem o tym Bobkowskim, prawda? Później się okazało, że to jest nieprawda i że jestem też ofiarą, nazwijmy to tak, autokreacji mojego bohatera. No i w tym czasie stałem się też, starałem się zainteresować tym gatunkiem. No czym jest biografistyka, jak się pisze, jakie są