Harry Jelínek - król oszustów i kolaborantów. Człowiek, który sprzedał czeski "Wawel"

Tu Czechostacja. Jednemu Amerykaninowi sprzedał zamek Karlsztejn, potem wypożyczony jacht na Adriatyku, drugiemu praską linię tramwajową nr 1. Niewykluczone, że te znane w całych Czechach historie o Harrym Jelinku, królu oszustów I Republiki, nigdy się nie wydarzyły, że zmyślił je ich główny bohater. Nie zmyślił natomiast kolaboracji z niemieckim okupantem, kolaboracji, w której pojawiają się również polskie wątki. Czy ten utwór ma coś wspólnego z szwejkiem i krecikiem? Pewnie wiele osób w Polsce tego nie wie, ale też stworzył go Czech Antonin Dvorák.

Generalnie, chociaż jesteśmy sąsiadami, niewiele o sobie wiemy. W tym podcaście razem z moimi rozmówcami próbuję to zmieniać. Też jestem Czechem. I polskim dziennikarzem. Nazywam się Jakub Medek, a to jest podcast Czechostacja. Jeśli chciałbyś wesprzeć rozwój Czechostacji, możesz zostać jej patronem w serwisie patronite.pl. Możesz też postawić mi wirtualną kawę na supi.pl bądź bycofito. Odcinek 129. Jelínek. Król czeskich oszustów. Dobrý den! W dwudziestoleciu międzywojennym miała Warszawa swojego Adolfa Cyniana, farmazoniarza, znaczy się oszusta, który próbował sprzedawać przyjezdnym wpierw kolumnę Zygmunta, później jedną z miejskich linii tramwajowych,

Ale nie, tak się historii nie opowiada, bo tak się historii nie da zrozumieć. Tak można zobaczyć co najwyżej chaotyczny, wyrwany z kontekstu obrazek, kolorowy widoczek bez treści, pojedynczą klatkę z komiksu. No więc zacznę od początku, od środkowo-czeskiego miasta Vlasiem, które pojawiało się już kiedyś w Czechostacji. W kontekście leżących niedaleko złóż złota, no i góry Blanik, w której ponoć śpią dowodzeni przez świętego Wacława rycerze, śpią czekając na czas, gdy Czechom będzie najgorzej, by wesprzeć ich swoimi mieczami. Chociaż ani złoże złota z Rudneho, ani święta czeska góra, Nie odegrają w dzisiejszej opowieści żadnej roli. Harry przyszedł na świat w 1905 roku, właśnie we Wlasimy, chociaż po polsku chyba należałoby powiedzieć Wlasimiu.

Na marginesie, część słuchaczy i słuchaczek Czechostacji, szczególnie bywających na Morawach, pewnie kojarzy nazwisko Jelínek z dość popularnymi czeskimi destylatami, głównie śliwowicą, ale to zupełnie inny Jelínek. Rudolf, znany czeski przedsiębiorca żydowskiego pochodzenia, kolega Tomasie Bakie, tego od butów, zamordowany przez Niemców w obozie w Auschwitz. Generalnie Jelínek nie jest to jakoś bardzo rzadkie w Czechach nazwisko. Jeśli chodzi o Harrego, czy raczej Pepę, bo tak się w Czechach zdrabnia Józefa, o czym zresztą w Polsce wszyscy przez pamięć o księciu Pepim Poniatowskim wiedzą, a w każdym razie powinni. Stąd się zresztą przecież wzięły Pepiki, owo niby słodkie, w rzeczywistości dość pogardliwe polskie określenie Czechów.

Nie wiem. Rzeczywiście w czasach monarchii dr Karel Jelínek wraz z małżonką byli przedstawicielami lokalnych elit. Pozycje budowali między innymi na relacji z niemieckojęzycznymi, pobiałogórskimi auspergerami. Tyle, że zdecydowana większość ludzi nie neguje państwa, w którym żyje i ciężko to uznać za oportunizm. Poza tym, Jelínek senior, prócz pracy lekarskiej, angażował się też w działalność Sokoła. A Sokół, jak wiele razy w Czechostacji wspominałem, ja czy moi rozmówcy, był ważnym. Właściwie to bardzo ważnym ośrodkiem czeskiej narodowej samoorganizacji i patriotycznego wychowania. Faktem jest natomiast to, że Harry dorastał między dwoma porządkami. Starym światem arystokratycznego prestiżu i nowym.

Jedną z najlepszych opracowań na ten temat, jakie znam, stworzył dla czeskiego odpowiednika IPN-u prof. Piotr Maciej Majewski, doskonale wiernym słuchaczom Czechostacji znany. Kto jeszcze nie słuchał rozmów z jego udziałem, chociażby o Powstaniu Praskim czy II Republice, czyli tym dziwnym tworze państwowym, który istniał między Układem Monachijskim a pełną niemiecką okupacją, temu bardzo te rozmowy polecam. Odnośniki zostawię oczywiście w opisie. Wracając natomiast do bohatera dzisiejszego odcinka. Jeszcze przed Układem Monachijskim Jelínek zaczął zbliżać się do środowisk związanych z III Rzeszą. Nie wydaje się, by stały zatem powody ideologiczne, miłość do austriackiego akwarelisty czy ogólnie rasistowskich i ksenofobicznych idei nazizmu.

Ani Jelínek, ani Lustig, ani Kozienij na swoje działalności za dobrze nie wyszli. Chociaż, z drugiej strony, w ludzkiej pamięci zapisali się na trwałe. A, jak to mówią, nieważne co mówią, byle nazwiska nie przekręcali. Dobra, dość na dzisiaj o oszustach. Czas na podziękowania. Po pierwsze dziękuję bardzo osobom, z którymi parę dni temu miałem okazję porozmawiać w Bibliotece Miejskiej w Cieszynie na spotkaniu autorskim w ramach festiwalu CZTE Fest. Było fajnie i miło bardzo, a dla mnie każda okazja by odwiedzić wasze miasto, zdecydowanie bardziej atrakcyjne po polskim niż po czeskiej stronie, jest dobra. Dziękuję też za wszelkie wsparcie i zainteresowanie jakie okazujecie Czechostacji w wirtualnym świecie.

Za wszystkie maile, komentarze, polubienia i subskrypcje. I oczywiście za wszystkie wirtualne kawy i herbaty, jakie mi stawiacie w serwisach ByCoffee i Supi. Szczególnie zaś dziękuję moim patronom i patronkom, czyli słuchaczom i słuchaczkom, którzy i które wspierają Czechostację regularnie. Pieniędzmi i pomysłami. Bez was, moi drodzy i drogie, by tego podcastu nie było. W tym tygodniu do tego grona, do grona patronów i patronek, dołączył Wojtek. Bardzo ci, Wojtku, dziękuję za wsparcie i za zaufanie. O czym będzie za tydzień? Zobaczymy. Może o husytach nad Bałtykiem. Może o kacie mydlarzu, który obciął głowy przywódcom antyhabsburskiego buntu, którzy wbrew obiegowej opinii wcale nie byli bez wyjątku szlachetnie urodzonymi czeskimi protestantami.