132. Polszczyzna, czyli wiele małych języków

I tym językiem operowano w domu. I wszystko było super, bo ten język w ogóle uchodził za prestiżowy w tamtych okolicach, dlatego że to byli bogaci ludzie, to znaczy zamożni gospodarze. Im się dobrze powodziło i często właśnie o tym, czy jakiś język jest lepszy czy gorszy, decyduje ekonomia też. I tutaj właśnie był taki przykład. I to wszystko było super, do drugiej wojny światowej w zasadzie. Kiedy, jak Niemcy zajęli Śląsk i zajęli Polskę, to uznali, że Wilamowianie są bardziej Niemcami niż Polakami i kazali im podpisywać Volkslistę i wcielali ich do Wehrmachtu.

I on to wszystko ponagrywał, słuchajcie, i w ten sposób on przechował ten język, a teraz jest dorosłym człowiekiem, doktorem językoznawstwa, badaczem języka wilamoskiego i ci wszyscy jego znajomi są działaczami, którzy... Reaktywowali ten język, oni się go nauczyli jako po prostu młodzi ludzie i zaczęli tym językiem operować i jest Festiwal Wilamowicki i jest Dom Kultury i ten język naprawdę wraca do żywych. Ile osób mówi w tym języku? Nie wiem, prawdę mówiąc. Myślę, że wciąż niewiele, bo to jest malutki język, język związany z jedną miejscowością, więc nie jest go wiele, ale na przykład naukowcy go badają, nagrywają i przechowują. Według Wikipedii 10 w 2021 roku.

Łemkowska. No i jak mówię, mieli inteligencję, czyli wykształconych świadomych ludzi, którzy ten język starali się przechować w rodzinie, mówiąc do swoich dzieci i kolejne pokolenia uczyły się tego języka. No dzisiaj to może ze trzy tysiące osób mówi tym językiem. Właśnie, z Łemkowskiego można zdawać maturę. Można. Pytanie brzmi, kto miałby do niej przygotowywać, ponieważ w Polsce na żadnej uczelni nie ma żadnego lektoratu łemkowskiego, czyli nie przygotowuje się nauczyciel tego języka. Czyli jak się nauczyłaś w domu, to możesz zdawać, tylko kto to ma sprawdzić? Właśnie. Zdarzają się, wiesz, może są ludzie, którzy zdają. Wiesz co, w zeszłym roku, wiem, że zdawała jedna osoba, która uczyła się samodzielnie języka łemkowskiego. Mhm. To jeszcze nawiążę do takiej sytuacji języków, właśnie małych języków, jaka dotyczy Łemkowskiego.

Może się fonetycznie, można zrobić język... Wiesz, no jak posłuchacie, a są bardzo piękne opowieści po mazursku na YouTubie przez doktora Piotra Szatkowskiego, który się zajmuje właśnie językiem mazurskim i językiem pruskim też. To on w przecudny sposób opowiada i to jest chyba jedyna znana mi osoba, która mówi po mazursku. On stamtąd pochodzi i on właśnie sam opowiadał jako dziecko, że go w ogóle to nie dziwiło, ale potem jak wyjechał z tamtych okolic, to się okazało, że słowa, których on używał na takie rzeczy, ja nie wiem, co jak grabie, drabina, czy inne rzeczy z gospodarstwa domowego, to w Polsce są zupełnie inne niż były u niego w domu. I się okazało wtedy, że on właśnie mówił po mazurskom.

I te języki przechowywały się w rodzinach. To były języki domowe. Rozmawiano, jak się wychodziło do szkoły czy do pracy, mówiono w standardowym polskim, ale w domu mówiono w lokalnej odmianie języka i tak się przechował język śląski i tak się przechował język kaszubski. Oni po prostu mieli silne poczucie odrębności tożsamości kulturowej. I czy ten język kaszubski można zaliczyć do jakichś odmian zbliżonych do języka polskiego, czy tam są jakieś inne korzenie? To jest odmiana języka polskiego. Prawdę mówiąc, jak posłuchacie, jak się znowu osłuchacie z kaszubskim, to nie jest trudno go zrozumieć. Aczkolwiek on ma naleciałości oczywiście pomorskich różnych plemion.

One nie migają po polsku. One migają w PJM-ie, czyli w polskim języku, w ich języku, w polskim języku migowym, ponieważ... No przeszła edukacja głuchych w ciągu ostatnich 20 lat w Polsce w szczególności. Przeszła reformę i uczy się dzieci już polskiego języka migowego. Więc właśnie, czasem bywa tak, że się urodzi dziecko słyszące w niesłyszącej rodzinie i ono dostaje jako pierwszy język migowy, bo jego rodzice migają, a nie mówią. I takie dziecko naprawdę tożsamościowe, gdzie się czuje głuchym. No to właśnie ja mówię o tym, że te języki się przechowały w domu. Te wszystkie małe języki się przechowały w domu. No język migowy na szczęście też się przechował w domu. A jeszcze jeśli chodzi o migowy, mówisz, że polski ma składnię, w ogóle jest funkcjonalnie bardzo bliższy powiedzmy angielskiemu.