Jak Leninowi odstrzelono piętę

Gościem czwórki jest Mateusz Marchocki, przewodnik po Nowej Hucie. Cześć Mateusz. Witam, dzień dobry. Powiedz mi na początek, czy bilet do Nowej Huty to jest podróż w jedną stronę? No absolutnie nie. My już w ramach Fundacji Promocji Nowej Huty działającej od 2012 roku działamy właśnie przeciwko takiemu zestawieniu, czy stereotypowi, że gdzieś tam one way ticket Nowa Huta. To oczywiście z Nową Hutą było w jakiś sposób związane. Lata dziewięćdziesiąte, dwutysięczne, no trochę w mediach o Nowej Hucie było i koniecznie w pozytywnym Wydźwięku. Natomiast minęło już przypominam dwadzieścia parę lat, więc Nowa Huta przeżyła już w pewien sposób renesans w ostatnich latach.

Nawet ciężko jest teraz powiedzieć, ...że ona go teraz ma, bo tak naprawdę ten renesans trwa już parę lat. Nowa Huta zmieniła się na lepsze. Tak właściwie ten potencjał w niej już zawsze był i drzemał, tylko no lata 90-te, jakby upadek systemu dawnego, to wszystko miało swoje efekty. No na mieście, na mieszkańcach, na tym wszystkim i potrzeba było pewnego takiego dystansu historycznego i ten dystans już chyba jest. Na tyle Wystarczający, że Nowa Huta tą swoją popularność po prostu zyskuje teraz z każdym rokiem. Myślę, że wiele osób się pojawiających w Nowej Hucie, mieszkających w Nowej Hucie zgodzi z tym, że tutaj żyje się coraz lepiej. No rzeczywiście, tak spojrzałem sobie na rankingi bezpieczeństwa w różnych dzielnicach Krakowa i tak jak tutaj wspominałeś o tych takich stereotypach dotyczących Nowej Huty, no bo też patrzy się na tę dzielnicę przez pryzmat jakichś takich porachunków kibicowskich, starć dresiarzy.

Okazuje się, że Nowa Huta jest raczej w części tych dzielnic, w tej grupie Które są raczej bezpieczniejsze, że to głównie w centrum Krakowa, tam najczęściej dochodzi do różnych przestępstw. Ale jestem ciekawy tej kwestii, czy tam jeszcze do niedawna dochodziło rzeczywiście na osiedlach do jakichś starć dresiarzy, jakieś porachunki, były jakieś takie trochę dziwne akcje? No tutaj dobrze, że chwyciłeś za te dane z właśnie statystyk. One właśnie mówią wyraźnie, że centrum Krakowa, czyli tam, gdzie się po prostu cała krakowska, dookoła krakowska młodzież bawi, tak, czyli wszyscy, gdzie przyjeżdżają na imprezę w piątek, sobotę, no to ta przestępczość tam jest wyraźna. W Nowej Hucie wieczorami, no to jest pewien nawet, powiedziałbym, nasz problem lokalny, nie za bardzo jest co robić, tak, tu się tańpy zamykają o dziewiątej, dziesiątej i wszyscy idą tak właściwie spać i to może kiedyś właściwie te 10-15 lat temu jeszcze można było powiedzieć, że jest w jakimś tam stopniu

Strach wyjść wieczorem. Natomiast teraz to już jest zupełnie inne miasto, inna sytuacja. To wszystko się zmieniło. Myślę, że każdy, kto w Nowej Hucie mieszka, to też się z tym zgodzi, że to jakiś taki mit, który narósł wcześniej. Tutaj też struktura społeczna, mamy dużo rodzin z dziećmi, wygląda to zupełnie inaczej. Nowa Huta to takie trochę miasto w mieście. Byłem tam wielokrotnie i rzeczywiście jak się przekracza jej granice, no to jakby człowiek wkraczał do zupełnie innego świata. Czy w tym innym świecie, jeszcze będziesz się oczywiście mógł do tego odnieść, czy ty też tak to postrzegasz, ale czy w tym innym świecie istnieje coś takiego jak tożsamość nowohucka? Ty mówisz o sobie, że jesteś nowohucianinem, czy raczej krakowiakiem?

No, zdecydowanie jest wiele osób, które nazwią siebie nowohucianami. Nawet niektórzy mają takie określenie hutasy i to też jest coś, co jest jakby nawet z dumą czasami nazywane czy używane przez mieszkańców. Na pewno ta tożsamość jest, to jest wyraźne, to widać nawet w języku, w sposobie, w jakim określamy niektóre rzeczy. Mieszkańcy Nowej Huty mówią, że jadą do Krakowa, co też jest dla kogoś z zewnątrz zupełnie niezrozumiałe, bo często Ktoś powie, że w Krakowie Nowa Huta jest faktycznie jako dzielnica, ale to jest jedna z dzielnic krakowskich, która natomiast miała taką historię inną niż tych dzielnic pozostałych kilkanaście, dlatego że Nowa Huta powstaje jako miasto oddzielne.

Ona już z definicji jest oddzielnym miastem od samego początku. Dzisiaj na tą Nową Hutę się składa pięć dzielnic krakowskich. To już tak, żeby szybko wymienić, Czyżyny Wzgórza Krzesławickie, Nowa Huta, nazywana czasami Starą Nową Hutą, Miszczejowice, Bińczyce i to razem taką historyczną Nową Hutę tworzy. I wiąże się to z tym, że mieszkańcy, no szczególnie ci, którzy tu już mieszkają dłużej, mają tą tożsamość trochę wrytą nowochódzką, jest bardzo duża ilość wszelakich grup, Na wszystkich mediach społecznościowych, Nowo Hucianie, Nowa Huta, taka, inna, no jest tego naprawdę sporo, myślę, że nieporównywalnie z innymi dzielnicami. Jest jeden element właśnie ten językowy, po którym zauważamy, że ktoś jest faktycznie przyjezdny. Tu nie chcę jakichś tam słów używać, że słoik czy inny, natomiast widać, że ktoś do Krakowa czy właśnie tu do Nowej Huty przyjechał, bo określa ją mianem takiej dzielnicy w sposób

Następne stamtąd kawałek trzeba by przejść albo się przesiąść, ale to już jest kwestia jednego, dwóch przystanków, więc w teorii, w praktyce to już ta Nowa Huta jest na Rondzie Czyżyńskim, ale kiedy chcemy mieć faktycznie to Nowochódzkie Center, wysiąść z tego tramwaju i powiedzieć odetnąć, Pełną piersią powiedzieć, że tak, to jest to nasze piękne nowohuckie powietrze, to wtedy Plac Centralny. No i to jest taki przystanek, do którego chyba należy celować, żeby tą historię nowohucką rozpocząć. To właśnie chociażby czwórka czy dziesiątka, te tramwaje dwa, z pewnością was tam zawiozą. Natomiast są też linie autobusowe. To się teraz zmienia, także nie chcę nikomu powiedzieć, żeby wsiadł w ten czy w inny, bo się okaże, że gdzie indziej go wywiezie. Natomiast 502 też tak dość dużo jeździł z centrum. To nasz powinien być taki punkt docelowy właśnie, którego szukamy.

Plac Centralny albo Aleja Róż. To są dwa takie przystanki chyba najbardziej typowe, jeśli chcemy Nową Hutę od serca i od jej centrum zacząć zwiedzać. Chcę wrócić jeszcze do tych może nie porachunków kibicowskich, ale wątku związanego z piłką nożną w Nowej Hucie. Pamiętam jak za dzieciaka gdzieś tam na jednym z osiedli A że byłem wtedy kibicem Wisły Kraków, ale byłem takim wiesz, dzieckiem. Podszedł do mnie jakiś taki jego mość, dosyć groźnie wyglądający i pyta się mnie komu kibicuję. No i ja taki pełen dumy mu mówię, że Wiśle Kraków, licząc oczywiście na jego aprobatę. No a on do mnie, że nie powinieneś się pokazywać na tym osiedlu. No i wtedy nauczyłem się, że to osiedle jednak tutaj króluje Krakowia.

Tutaj już się możesz nadziać na innych kibiców, tak jak sam tam zauważyłeś, czy tam Krakowi, czy Hutnikach, więc w Nowej Hucie Może to też była cecha tego miasta właśnie w latach dziewięćdziesiątych, tego co sprawiło, że Nowa Huta była na językach, że tutaj tych klubów piłkarskich jest więcej niż dwa. A jak się dostać na ten hutnik? Jest ulica Tadeusza Plaszczyckiego, architekta, projektanta. Całej Nowej Huty i tam na Plaszewskiego można się dostać chociażby tramwajem, tą wspomnianą wcześniej dziesiątką. W weekendy mecze, także tam można przyjechać, bilet kupić, na trybunę wejść i mecz obejrzeć. A ty Mateusz komu kibicujesz? Hutnik czy Krakowia? Ja zgodnie z tym jak Nowa Huta to mam w sercu Hutnika, także jestem tutaj Hutasem takim już z paszportem nowochutkim, więc faktycznie jako kibic Hutnika się utożsamiam.

Powiedz Mateusz, jakbyś miał podać jeden powód, dla którego warto odwiedzić Nową Hutę, to co by to było? No jeśli ktoś ceni turystykę inną niż taką totalnie masową, to Nowa Huta jest właśnie taką alternatywą. Dlatego, co można na te kilka dni w Krakowie na jakiś taki wypad weekendowy zrobić. Nowa Huta to jest najmłodsza dzielnica Krakowa, ale opowiada historię już 75-letnią, Natomiast ona opowiada tę historię stosunkowo na tle całej historii powiedzmy Polski dość krótką, ale mocno intensywną. Tutaj cała historia odbudowy powojennej Polsce, później mamy miasto utopijne, miasto idealne, tak Nowa Huta była określana na samym początku, potem czasy entuzjazmu robotników budowy tego miasta nowego, największego, najwspanialszego i tu wiele epitetów

Można było dodawać w tamtym czasie, jeśli czymś Polska Ludowa żyła, to odbudową Warszawy i właśnie budowaniem całkowicie nowego podmiotu na wschód od Krakowa, nowej huty, która miała być dla tego Krakowa właśnie takim kontrastem, lecz czymś zupełnie przeciwnym. No i później przez te lata sześćdziesiąte Okazuje się, że Nowa Huta nie chce być tym miastem takim, powiedzmy, posłusznym ideologicznie. Jest tu pewien problem, jest problem mieszkańców, którzy nie chcą się dawać tutaj ateizować, nie chcą być posłuszni tutaj wymysłom władzy. To pokazuje, że niektóre utopijne pomysły Pozwól, że zapytam cię o jeden taki obiekt, który mnie bardzo interesuje.

Jedna z takich atrakcji must see w Nowej Hucie. Mateuszu, ja przed chwilą tak trochę skonkludowałem, że ta Nowa Huta to jest takie trochę jednak hipsterskie miejsce, bo tak jak mówiłeś, niby się wszystko zamyka wcześniej, ale z drugiej strony te obiekty wyglądają tak oldschoolowo dosyć, te wszystkie neony. To jest taka trochę retromania, bym powiedział. No na pewno, bo Nowa Huta w ostatnich latach ogólnie ma straszny wysyp tych nowych miejsc, restauracji, kawiarni. Tego jeszcze 10 lat temu naprawdę w wielu miejscach nie było. Mało tego, gdzieś 15 czy 20 lat temu, gdyby ktoś komuś Przedstawił biznesplan, że ja tu w Nowej Hucie otwieram restaurację, to raczej większość osób by z politowaniem gdzieś kręciła głowami. To się zupełnie wtedy nie kalkulowało, nie opłacało.

Ludzie byli przyzwyczajeni do jazdy gdzieś tam do krakowskiego centrum. No nie udało się tego w pewnym sensie jeszcze tak do końca wyeliminować, bo no nadal Kraków, oferta centrum Krakowa no jednak przyciąga, tam jest dużo, dużo więcej tego wszystkiego. Natomiast Nowa Huta W porównaniu do tej Nowej Huty, która była tu 15 lat temu, no to zupełnie inaczej wygląda dzisiaj. Zarówno właśnie ta oferta gastronomiczna, zarówno restauracje, kawiarnie, czy tam różne inne atrakcje pojawiły się nam teraz. Mamy no nawet miejsca, gdzie można zagrać w billard, gdzie można zagrać w kręgle, mamy muzeum gier wideo. Z tego co wiem, to jeden z takich fajniejszych torów kokardowych też jest w Nowej Hucie. Także no zabawy i atrakcji cała moc i to nie tylko właśnie takich jak restauracja bary czy kawiarnia.

A co z tymi schronami przeciwlotniczymi? Bo to jest bardzo ciekawa kwestia. Lata pięćdziesiąte i schrony przeciwlotnicze powstające w zasadzie pod budynkami mieszkalnymi, szkołami, przedszkolami. Czy to nadal istnieje i jest do tego dostęp? To istnieje tak samo jak w większości budownictwa w Polsce, które powstaje w latach pięćdziesiątych. Zazwyczaj z reguły w takich budynkach powstawał schron, który jest z definicji po prostu Piwnicą, która ma wzmocnione stropy, drzwi gazoszczelne, wyjścia ewakuacyjne i tak dalej. Natomiast Nowa Huta ma dość taką pokaźną liczbę tych wszystkich schronów. Na terenie Starej Nowej Huty, czyli dzielnicy 18 mamy 260 obiektów schronowych i teraz jeśli chodzi o ich dostępność, no to jak to wspomniałem, to są w większości piwnice, więc są w Zarządzie Wspólnot Mieszkaniowych, więc to pytanie

Te schrony można odwiedzać z organizacjami takimi jak Fundacja Promocji Nowej Huty, Stowarzyszenie Rawelin, Fundacja Poza Szlakiem, więc jest kilka możliwości. Także tych schronów dla miłośników Zimnej wojny dla miłośników historii tej najnowszej. Nie zabraknie jest kilka przykładów Nowej Hucie, gdzie możemy właśnie zaglądnąć do podziemi. No to patrzcie państwo, ja myślałem, że to Szwajcaria tak się wybija na tle Europy, jeśli chodzi o te schrony. Oni akurat przeciwatomowe, całą populację są w stanie zmieścić i jeszcze dla miliona osób miejsca zostanie. A tu proszę, na własnym podwórku Nowa Huta, co prawda nie przeciwatomowe, ale przeciwlotnicze. Zawsze coś. Schrony takie znajdziemy w Nowej Hucie. Mateusz Marchocki, przewodnik po Nowej Hucie, był gościem czwórki.

Zrobić to w fajnym klimacie, nie tylko w stylu PRL, bo takie miejsca tutaj mamy, ale też zupełnie tak, jakbyśmy się przenieśli gdzieś do stolicy i poszukali sobie całkiem fajnych miejsc. Na przykład jednym z takich miejsc jest między innymi kręgielnia, która u nas niedawno powstała. Teraz dobre pytanie, kręgielnia czy bowling club, bo fachowcy zawsze się o to kłócą. Czyli gastronomia, rozgrywka no i wspólne spotkania. Gastronomia, rozrywka, można pograć, można potańczyć. Interesuje mnie kwestia granic Nowej Huty, bo Mateusz wspominał, mówił, tutaj padło takie określenie, stara Nowa Huta i rzeczywiście jak patrzyłem na mapę Krakowa, na mapę Nowej Huty, to widać taką symetrię tego miasta idealnego, a z drugiej strony jechałem kiedyś gdzieś tam na wschód właśnie od Nowej Huty

Patrzę, a tutaj dopiero jakieś pola już, no wioski się rozpoczęły, już odjechałem naprawdę spory kawałek od tego centrum, od tego placu centralnego i dopiero napis koniec Nowej Huty. To gdzie te granice przebiegają? To jest duża dzielnica dosyć. Nowa Huta, również dzielnica Wzgórza Krzesławickie, którą ja jeszcze mocniej reprezentuję, ponieważ tam się wychowuję i mieszkam. Wzgórza i Nowa Huta to aż tereny przebiegające do granic, miejsc, których można też kojarzyć na przykład z Przylaskiem Rusieckim. Wiele osób, nawet naszych lokalsów, nie wie o tym, że jadąc na te, powiedzmy, obrzeża czy peryferia Krakowa, dalej jest właśnie w Nowej Hucie czy na Wzgórzach Przesławickich.

Te tereny, oprócz tego, że są bardzo fajnie zazielenione, oprócz tego, że gdzieniegdzie jeszcze odbywa się nawet rolnictwo, To oprócz tego jest to też miejsce, które mam nadzieję w niedługim czasie będzie się rozrastać i będą powstawać duże projekty. Takim projektem jest na przykład Nowa Huta 2.0, czyli strefa ekonomiczno-przemysłowa, w której mam nadzieję, że znajdzie się centrum innowacji i technologii i będziemy mieć swoją małą dolinę krzemową. No to ta Nowa Huta rzeczywiście prężnie się rozwija. Ja jeszcze chciałem się na chwilę zatrzymać przy tych takich głównych ośrodkach tej dzielnicy. Aleja Róż, bo ona się nie pojawiła tutaj w naszej rozmowie, w tej pierwszej godzinie. Czy to są tak jak Aleje Jerozolimskie dla Warszawy, tak Aleja Róż dla Krakowa?

No to trzymamy kciuki za dynamiczny rozwój Nowej Huty, niech się wiedzie. Sebastian Adamczyk, prezes i współzałożyciel Fundacji Promocji Nowej Huty, był gościem czwórki. Bardzo ci dziękuję. Dziękujemy za kontakt, pozdrawiamy i zapraszamy do nas. To jest podcast City Break Polska. Nikita Chruszczow, Fidel Castro i Jim Carrey, aktor słynny, znany głównie z filmów komediowych. Co ich wszystkich łączy? No łączy ich to, że odwiedzili Nową Hutę. Tak jak przy Chruszczowie i Fidelu, no nie ma się czemu dziwić. W końcu tutaj przyjaźń między państwami socjalistycznymi trwała w najlepsze. Tak Jim Carrey, no kiedy o tym przeczytałem, to złapałem się za głowę.

Okazuje się, że kilka lat temu w Nowej Hucie właśnie kręcono film Dark Crimes, a aktor wcielił się w rolę Tatka Pietrzaka. U jego boku zagrali także Robert Więckiewicz, Agata Kulesza. Film w zasadzie nie pozostawił jakiegoś większego echa, no ale ciekawostka jest. Może niektórzy zgodzą się z taką teorią, że Nowa Huta świeci jak jasna gwiazda na tle Krakowa. Zaraz w tym porozmawiamy z Katarzyną Kobylarczyk, autorką książki pod tytułem Kobiety Nowej Huty. Cegły, perły i petardy. Dzień dobry Kasiu. Dzień dobry, cześć. Oczywiście, że się zgadzamy. To w ogóle nie podlega dyskusji. No dobrze, ale jakie argumenty w takim razie za tą tezą wysuwasz? Ja mam ich bardzo dużo, tak z grubej rury mam zacząć.

Bardzo proszę. Piętnastominutowe miasto, które teraz jest takie super modne, to znaczy to, że możemy w ciągu kwadransa dotrzeć pieszo albo rowerem, no właściwie do wszystkich punktów, do których potrzebujemy docierać, to znaczy do szkoły, przedszkola, pracy, biblioteki, sklepu, przychodni, no to jest Nowa Huta. Czyli w zasadzie Nowa Huta wyprzedziła swoją epokę. O, zdecydowanie tak. Ona była projektowana w sposób super nowoczesny i tak, powiedziałabym, że wtedy nawet jeszcze nie myślano, że to aż tak będzie wygodne, jak jest. A ja tak się zastanawiam, czy ta nasza Nowa Huta to nie jest taki trochę polski Petersburg? Oba miasta wzniesione od zera, tyle że w przypadku rosyjskiego miasta mieliśmy raczej do czynienia z takim bardziej kaprysem cara Piotra, który podróżował po Europie, tam się inspirował.

Tu jednak w przypadku Nowej Huty ta przyczyna powstania była inna, chociaż włoskie wątki też się pojawiają. Zanim o tych włoskich wątkach, to powiedz proszę Kasiu, właściwie po co powstała Nowa Huta? Jaki był cel? Cel był bardzo prosty. Polska powojenna potrzebowała mieć dużą hutę stali. I to właściwie nawet niezależnie od Stalina i Związku Radzieckiego, z którym oczywiście niechcący byliśmy stowarzyszeni wówczas. Natomiast po prostu potrzebowaliśmy jako rozwijający się kraj mieć stal, mieć hutę. Właściwie już od czasów przedwojennych się zastanawiano, gdzie taką hutę zlokalizować. I ta decyzja powojenna padła na Kraków, na okolice Krakowa, szczęśliwie lub nieszczęśliwie. A żeby ludzie mogli w tak wielkiej hucie, która da milion ton, półtora miliona ton stali pracować, potrzebne było osiedle, początkowo nazywano to osiedlem, a z czasem miasto, gdzie mieszkaliby pracownicy tej huty.

Ciekawa jest bardzo historia budowy tego miejsca, tego miasta, tej dzielnicy. W swojej książce piszesz, że przez lata symbolem Nowej Huty był murarz Piotr Orzański, czyli taki pierwowzór Mateusza Birkuta, bohatera filmu Andrzeja Wajdy, człowiek z marmuru, ale tu przede wszystkim na pierwszy plan wybijają się też kobiety. Jaką rolę one odegrały w budowie i właściwie w całej historii Nowej Huty? To jest bardzo ciekawe, ponieważ rzeczywiście Huta jest kojarzona bardzo męsko z tym hutnikiem, czasem z opozycjonistą z Solidarności, prawda? Z facetem. A tymczasem jak zaczęłam troszkę skrobać tą nowohucką historię, Okazało się, że to jest też czas, kiedy kobiety, Polki przechodzą żywiołową emancypację i dostają szansę pracy w zawodach, w których nigdy wcześniej nie pracowały.

O, no to bardzo ciekawy wątek. Ja też trafiłem na taką kwestię, że kobiety w zasadzie może nie uczyły, ale promowały, wprowadzały też picie kawy w Nowej Hucie. Tak, rzeczywiście, ponieważ Huta miała być takim reprezentacyjnym miastem dla robotników, takim, w którym niczego im absolutnie nie będzie brakować, no więc wymyślono również, że będą tutaj powstawać kawiarnie. I w tych kawiarniach też oczywiście pracowały panie kelnerki, kobiety, I one uczyły Polaków, robotników, co z tą kawą, jak to zrobić, żeby to smakowało, czy to w ogóle jest smaczne. W takich ich wspomnieniach przebija się taka duża niepewność, że one właściwie same nigdy nie piły kawy, więc nie wiedzą, czy dobrze im ta kawa wyszła, no ale trzeba zaserwować klientowi.

I to trzeba zobaczyć z daleka. Ja mam koleżankę, którą kiedyś oprowadzałam po Nowej Hucie i tak zupełnie nie wybierałyśmy się nawet pod bramę kombinatu. Natomiast to widać z daleka, tak na górce trochę, na linii tramwaju, szyn tramwajowych. Taka piękna perspektywa się otwiera, ona się nie pyta, słuchaj, a co tam jest za zamek? Więc to nie zamek, tylko właśnie główna brama do kombinatu. A to wszystko wzięło się stąd, że właściwie Huta, taka bardzo socrealistyczna w idei, miała ogromne szczęście do ludzi. I trafił tutaj przedwojenny architekt i urbanista Tadeusz Ptaszycki, człowiek, który wcześniej podniósł z gruzów Wrocław, który był doszczętnie zrujnowany w czasie wojny. No i tutaj dano mu miasto do zbudowania i on sobie z tym poradził.